Кіріспе

Вашингтонның 11-ші губернаторы

Кларенс Дэниел Мартин (29 маусым 1886 – 11 тамыз 1955) – 1933 жылдан 1941 жылға дейін Вашингтонның 11-ші губернаторы қызметін атқарған американдық саясаткер. Демократиялық партия мүшесі болған ол 1944 жылы Вашингтон штатының Өкілдер палатасындағы бос орынды толтыру үшін тағайындалды және штат территориясында туған алғашқы губернатор атанды. Мартин Вашингтон территориясының Чейни қаласында туып өскен. 1906 жылы Сиэтлдегі Вашингтон университетін бітіріп, әкесімен бірге Чейни дәнді және диірмен компаниясын басқарды. 1928 жылдан 1936 жылға дейін Мартин Чейни қаласының мэрі болды. Ол қызметте жүрген кезінде 1932 жылы Вашингтон штатының губернаторы болып сайланды. Ол мемлекеттік шығындардағы қатаң үнемшілдігі үшін «халық губернаторы» деп танылды, бірақ сонымен қатар Ұлы депрессия кезінде адамдарды жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында Grand Coulee бөгеті сияқты ірі экономикалық жобаларды жүзеге асырды. 1907 жылы Спокан қаласының Маргарет Маллиганға үйленді, олардың үш ұлы болды. Мартин 1955 жылы 69 жасында қайтыс болды және Спокан қаласындағы Фэрмаунт мемориалдық паркіне жерленді. Пульман қаласындағы Вашингтон штаты университетінің футбол стадионы – Мартин стадионы мен академиялық орталығы 1972 жылы ашылғанда оның құрметіне аталды.

Балалық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы

Ол Вашингтон штатының Чейни қаласында Франсис М. және Филена Мартин отбасында дүниеге келді. Мартин Чейни қаласының мемлекеттік мектептерінде білім алды. 1903 жылы Чейнидегі мемлекеттік нормалық мектепті бітірді, ал 1906 жылы Сиэтлдегі Вашингтон университетінде қосымша оқып, бакалавр дәрежесін алды. Университетті бітірген соң, ол бидай шаруашылығымен айналысқан әкесіне қосылып, Чейниде отбасылық кәсіпорын – Ф.М. Мартин астық және диірмен компаниясын құрды. 1925 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Мартин компания президенті және бас директоры болып тағайындалды. Ол 1943 жылдың басына дейін осы лауазымда қызмет етті, сол кезде диірмен Ұлттық бисквит компаниясына сатылды.

Алғашқы саяси мансап

Мартиннің саясатқа деген қызығушылығы алғаш рет туған қаласында қалыптасты, нәтижесінде ол 1915 жылы қалалық кеңеске сайланды. Жергілікті жұмыста белсенділік танытқаннан кейін, ол 1928 жылдан бастап губернатор болып сайланғанға дейін Чейни қаласының мэрі қызметін атқарды. Бұл кезеңде ол штаттық Демократиялық комитетінің төрағасы болып та қызмет етті.

Вашингтонның губернаторы (1933-1941 жж.)

Мартин 1932 жылғы қарашада демократиялық партияның үлкен жеңісімен Вашингтон штатының губернаторы болып сайланды, бұл штаттық саяси лауазымдардағы көптеген республикашылдарды ауыстырды. Ол штаттың ең жоғары лауазымына сайланған алғашқы тумалы ұл болды, бұл құрмет оған зор мақтан әкелді. 1930 жылдардың басындағы қиын экономикалық жағдайлар мен дағдарыстық ахуалды ескере отырып, Мартиннің алғашқы губернаторлық науқанының қалыптылығы ерекше көзге түсті. Онда популизм, жеке бастылыққа баса назар салу, қорқыту, айыптау, өткір шабуылдар болған жоқ. Оның сайлауалды бағдарламасы жұмыссыздыққа көмек көрсету және салық реформасына негізделген; ол «мемлекеттік билікті халыққа қызмет етуге және олардың мүддесіне қайтаруға» уәде берді. Науқан соңына қарай ол 750 сөз сөйлеп, 40 000 шақырым сапар шекті, бірақ өзінің айтуынша, «ешқандай сигара таратпады, нәрестелерді өппеді және жұмыс уәделемеді». (Стюард, Эдгар И. Вашингтон, Солтүстік-Батыс Шекарасы, 2-том, Нью-Йорк: Льюис Тарихи Басылымдары, Co., 1957, 296–97 бб.). Алғашқы және жалпы сайлауларда Мартиннің қарсыластары оны губернаторлық лауазымды сатып алуға тырысқан деп айыптады. Мартин бұл айыптауларға өзінің жеке қаржысын науқанға жұмсап отырғанын және ешкімге қарызы болмайтынын мәлімдеп жауап берді. Оның сайлауда алған көпшілігі президент Франклин Д. Рузвельттің Вашингтонда алған көпшілігінен асып түсті. Бұл оның президенттік үгітке сүйенгені үшін айыпталуына жол бермеді.

Бірінші мерзім: 1933-1937

Мартин 1933 жылдың қаңтарында қызметке кірді. Оның алғашқы мерзімі даулы болды және ол саяси тағайындамалары мен көмек бағдарламалары үшін сынға ілікті. Мартин штаттың беделді демократтарын көптеген республикашыларды жоғары мемлекеттік лауазымдарға тағайындау арқылы наразы қылды, олардың көпшілігі бұрынғы губернатор Роланд Х. Хартлидің әкімшілігінен қалғандар еді. Тағайындау саясатын қорғай отырып, Мартин: «Мен демократтардан ғана көпшілігімді алмадым және екі партияның да өкілдік етілуі керек деп ойлаймын» деді. (Spokesman Review, 19 сәуір, 1933 ж., 3-бет). Мартин экономикалық депрессиямен тиімді күресу үшін партиялық саясаттан бас тарту қажеттігін мойындады. Мартин 1933 жылдың қаңтарында қызметке келген кезде Ұлы депрессия өзінің шыңына жеткен еді. Өзінің алғашқы инаугурациялық үндеуінде губернатор Мартин экономикалық дағдарыстың ауырлығын мойындады. Бірақ ол штаттың табиғи және адам ресурстарын атап өтіп, «әрине, мұндай ресурстардың болуымен бізге тек іздеуге рух, салуға деген ұмтылыс, жаратылысқа қабілет және ортақ дамуға ынтымақтасуға дайындық қажет» деген қорытындыға келді. Оның ойынша, үкіметтің басты міндеті – жалпыға ортақ игілікті ілгерілету. Мартин проблемаларды шешудің дәстүрлі тәсілдерін, егер олар жеткіліксіз болып көрінсе, тастауды ұсынды. Оның мемлекеттік үкіметтен әрекет етуді талап етуі президент Рузвельттің ұлттық деңгейдегі ұқсас шақыруын күтті. Ол қызметке кірген алғашқы айлар қарқынды қызметке толы болды. Мартин ысырапты жою және мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын төмендету арқылы үкіметтің экономикасын арттыруды ұсынды; кейін Мартин мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын 10-25 пайызға төмендетуді ұсынды және заң шығарушы орган мақұлдады. Мартин көмек жүгін дерлік банкрот болған округтік және жергілікті органдардан мемлекеттік үкіметке ауыстыруды жоспарлады. Ол шағын қоғамдық жұмыстар жобаларында жұмыспен қамтуды қаржыландыру үшін 10 миллион долларлық облигация шығаруды ұсынды. Заң шығарушы орган облигацияларды мақұлдады және көмек шаралары тез арада қолға алынды. Ол салық жүйесін толық қайта құруды ұсынды. 1932 жылдың қараша айындағы сайлауда штат тұрғындары мүлік салығы бойынша 40 миллиондық шектеуді бекітті. Мүлік салығындағы бұл шектеу салық кірісінің жаңа көздерін қажет етті. Мартин сату салығын қысқа мерзімді, уақытша шара ретінде ұсынды; ол бұл сату салығы ақыры бизнес және кәсіпке салық түрімен алмастырылатынына сенді. Бизнес және кәсіпке салынатын салық жиырма үшінші заң шығару сессиясында қабылданған, бірақ ұзақ және ащы күрестен кейін 1933 жылдың қыркүйегінде Мемлекеттік Жоғарғы Сот оны конституцияға қайшы деп жариялады. Вашингтон қарттық сақтандырудың жарналық жүйесінде алға басқан. Вашингтон 1933 жылдың ақпанында заң шығарушы орган әлеуметтік қамсыздандыру шарасын қабылдағанда қарттық сақтандыру саласына кірген солтүстік-батыс штаттарының бірі болды. 1933 жылғы заң шығарушы орган зейнетақы бағдарламасына жеткілікті қаржылай қолдау көрсетпесе де, ол қажетті прецедент орнатты. 1935 жылы заң шығарушы орган бағдарламаға қосымша қаражат бөлді. Губернатор Мартин өзінің алғашқы инаугурациялық үндеуінде бірқатар шұғыл жобаларды ұсынды. Ол болашақта банктердің жабылуын болдырмау үшін мемлекеттік банктік заңдарды қайта құруды ұсынды. Білім беру губернатордың бағдарламасының маңызды бөлігі болды. Ол мемлекеттік мектеп жүйесінің білім беру сапасы мен теңдігін қамтамасыз ету үшін мемлекеттік мектеп жүйесінің қаржыландыру жүктемесінің 50 пайызын мемлекет мойнына алуды ұсынды. Ол жоғары білім алу үшін тең мүмкіндіктерді дамыту үшін Вашингтонның барлық орта мектептерін бітіргендерге университет деңгейінде «ашық есік» саясатын ұсынды. Ипотекалық қарыздарға қатысты Мартин мүлікті жоғалту қаупі бар шаруалар мен үй иелері үшін сот процесіне уақытша тыйым салуды ұсынды. (Мартин, Кларенс Д. Бірінші инаугурациялық хабарлама, 1933. Олимпия, Вашингтон: Джей Томас Принтер, 1933 ж.)

Мартиннің қызметке кірген алғашқы айлары жаңа федералды әкімшіліктің қарқынды қызметімен қатар өтті. Ол штаттағы депрессиямен күресу үшін көптеген бағдарламаларды бастады. Оның әкімшілігі депрессияға қарсы белсенді және конструктивті күреске ие болды, бұл Хартли режимі көрсеткен пассивті мойындауға айтарлықтай қарама-қайшылық. Мартин штат азаматтарына жәрдемақы беруден гөрі жұмыс орындарын құруға тырысты. 1933 жылдың басында басталган Гранд-Кули бөгетінің жобасы жұмыс орындарын құрудың маңызды жобаларының бірі болды. 1933 жылдың наурыз айында штаттық заң шығарушы орган губернатордың ынталандыруымен Колумбия бассейні комиссиясын құрды; 1933 жылдың маусым айында бөгетке 10 миллион долларлық облигацияның 377 000 доллары бөлді, мемлекет жобаға қатысты екенін федералдық үкіметке көрсету үшін. Рузвельт Гранд-Кулидегі төменгі бөгеттің құрылысына 63 миллион доллар бөлді. Губернатор Мартин 1933 жылдың қыркүйегіндегі негіргі тас қалау рәсіміне қатысты және 1935 жылдың желтоқсанында алғашқы бір шелек цемент құйды. Рузвельт 1935 жылдың маусымында гидроэлектрлік энергия өндіруге қабілетті биік бөгеттің құрылысын мақұлдады және Мартиннің екінші мерзімі аяқталған кезде Гранд-Кули бөгеті электр энергиясын өндіре бастады. Ұзақ мерзімді перспективада Гранд-Кули бөгеті өнеркәсіп пен үйлерге электр энергиясын, сондай-ақ Колумбия бассейніне суармалы сумен қамтамасыз етті. Оның қысқа мерзімді пайдасы штат үшін де маңызды болды. Жоба Ұлы депрессияның салдарынан жұмыссыз қалған мыңдаған адамдарға дереу жұмыспен қамтыды. Мартиннің әкімшілігі кезеңіндегі басқа да маңызды құрылыс жобалары штаттың жұмыссыздық ауыртпалығын жеңілдетті. 1940 жылы аяқталған Лейк Вашингтондың қалқымалы көпірі және тағдырлы Такома Нарроус көпірі де қажетті мемлекеттік қызметтерді ұсынды, сонымен қатар көптеген жұмыссыз адамдарға жұмыс берді. Бонневиль бөгетімен Колумбия өзенін пайдалануға бағытталған амбициялы жоба да электр энергиясымен және жұмыс орындарымен қамтамасыз етті. Мартин әкімшілігінің жетістіктері тек физикалық құрылыс жобаларымен ғана шектелмеді. Білім беруге оның қызығушылығы штаттың мемлекеттік мектеп жүйесінің қаржыландыруын және дамуын қамтамасыз етті, жергілікті органдар жеткілікті қаражат бере алмайтын және жүйенің жалғасуы қауіпті күйде болған кезде. Мартин жоғары білім беруге де адалдығын сақтады. Штаттың қаржылық қиындықтарына қарамастан, Мартин Вашингтон штаты колледжінде кең ауқымды құрылыс бағдарламасын қолдады, бұл бағдарлама президент Э.О. Холландқа Мартиннің құрметі мен достығының арқасында жеңілді. Мартиннің әкімшілігі штаттың тас жол жүйесін де қайта ұйымдастырды, жаңа және жақсартылған жолдармен бірге көптеген жаңа жұмыс орындарын ұсынды. Ол Мемлекеттік тас жол патрулін қайта ұйымдастыруға да басшылық етті. Тиымның аяқталуымен Вашингтон штаты бөлшек саудада алкогольді ұйымдастыру және сату арқылы қажетті кіріс алды. Мартин әкімшілігі құрған алкогольді бақылау жүйесі бүгінге дейін сақталған. Оның федералдық үкіметпен қарым-қатынасы, кейде шиеленіскен болса да, экономикалық қайта құрылу үшін қажетті Жаңа мәміле көмегінің маңызды бөлігін қамтамасыз етті.

Екінші мерзім: 1937-1941

1936 жылы губернатор Мартин бұрынғы губернатор Хартлиді үлкен айырмамен жеңіп, қайта сайланды. 1936 жылғы оның көпшілігі, алғашқы сайлаудағысынан да, президент Рузвельттің штат бойынша алған дауысынан да көп болды, бұл оның басшылығына халықтың сенімін көрсетті. Екінші мерзімінде ол 1933 жылы бастаған салауатты қаржылық саясатты және тиімді басқаруды жалғастырды. 1940 жылы ол бұрынғы ешкімге бұрын соңды болмаған үшінші мерзімге кандидат болды, бірақ алдын ала сайлауда бұрынғы сенатор К.К. Диллге жеңілді. Диллді Мартин жалпы сайлауда қолдағанмен, республикашыл Артур Б. Лэнгли одан өте тартысты сайыста жеңіске жетті.

Саяси мансабының соңғы кезеңдері

Мартиннің саяси мансабы мен талпыныстары губернаторлық қызметімен аяқталған жоқ. 1944 жылдың ақпан айында губернатор Мартин штаттық Өкілдер палатасының Бесінші округінен босаған орынға тағайындалып, ерекше сессияда жұмыс істеді. 1948 жылы ол штаттың жоғары лауазымына қайта сайлануға тырысты, бірақ алдын ала сайлауда жеңіліске ұшырады. 1950 жылы Чейни қалалық кеңесіне қайта сайланды.

Жеке өмір

Мартин 1907 жылғы 18 шілдеде Маргарет Муллиганға үйленді. Олардың үш ұлы болды: Уильям Ф., Кларенс Д., кіші және Фрэнк М. Ол әйелімен 1943 жылғы тамызда ажырасты. Мартин 1944 жылғы сәуірде қайтадан үйленді, және оның жаңа әйелі, Спокан қаласының бұрынғы Мерл Л. Льюис, Чейниді тастап Оңтүстік Калифорнияға көшті, бірақ 1946 жылғы наурызда ажырасты. Мартин үшінші әйелі Лу Экхартқа 1951 жылғы желтоқсанда үйленді, және олар 1955 жылғы 11 тамызда қайтыс болғанға дейін Чейниде тұрды.

Азаматтық өмір

Мартиннің мемлекет азаматтарының әл-ауқатын қамтамасыз етуге берілгендігі оның басшылығының іс-қимылдарымен расталады, бірақ оның жеке өмірдегі іс-әрекеттері де оның жомарттығы мен мейірімділігін көрсетеді. Мартин жекелеген жастардың көптеген білім алуына көмектесіп, сондай-ақ өзі бітірген, енді Шығыс Вашингтон Педагогикалық Колледжі деп аталатын оқу орнына стипендиялар берді. Колледж кезінде өте жақсы орындаған дебат және публикалық сөйлеу өнеріне деген қызығушылығын сақтап, Мартин Чейниде жыл сайынғы шешендік сайысқа демеушілік етті. Ол 12 жастағы баланың қарақшылық кезінде Асотин округінің шерифін өлтіруіне жеке қызығушылық танытты. Мартиннің көмегімен бала жаңа өмірге оралып, жемісті өмір сүрді. Мартин қаржылық мүмкіндіктерін туған қаласының тұрғындарының игілігіне де жұмсады. Алдында, Чейни қаласының мэрі болғанда, ол әкесінің естелігі үшін қаланың көше жарықтандыру жүйесін сыйға тартқан еді.

Мартин стадионы

Мартин стадионы және Академиялық орталығы, Пульман қаласындағы Вашингтон штаты университетінің ашық ауадағы спорт стадионы, оның құрметіне аталған. Оның ортаңғы ұлы Дэн (Кларенс Д. Мартин, кіші, 1916–1976) 1972 жылдың қаңтарында жобаға үлкен қаржылық көмек көрсетті.

Мұра

Философиялық және саяси тұрғыдан Мартин консервативті демократ болды, ол губернатор болып қызмет еткен кезде штат халқының мүддесін партиялық саясаттан жоғары қойды. Оның губернаторлық мерзімі өмірі бойы басшылыққа алған сау бизнес және қаржылық тәжірибесін көрсетті. Ол қатаң экономиялық саясатты үлкен депрессия кезеңінде қиын жағдайдағы адамдарға деген гуманитарлық көңілжасымен үйлестірді. Мартин қызметтен кеткен кезде жұмыссыздық пен экономикалық қиындықтар сақталды, бірақ штат депрессияның ең қиын жылдарын еңсерді. Бір тарихшы Мартин қызметтен кеткен кезде «штаттың қаржысы тұрақты болды, радикалды солшыл топтар бақылауда ұсталды және социалистік шешімдерге баруға жол берілмеді» деп жазды. Оның қазасына орай, «Споксмен Ривью» газеті «Ол штат тарихының сегіз өте маңызды жылында мемлекетке ада қызмет етті» деп мәлімдеді. Көптеген адамдардың пікірінше, ол штаттың тарихындағы ең үздік губернатор болды.