Шырқы қапшықтар тарихы және түрлері

Кіріспе

Балауызды сіріңкелер сақтауға арналған қорап

Веста қорапшасы, немесе жай ғана "веста" – балауызды немесе "қайда болса да тұтандырылатын" сіріңкелер сақтауға арналған кішкентай қорап. Алғашқы сәтті үйкеліс сіріңкесі 1826 жылы пайда болды, ал 1832 жылы Уильям Ньютон Англияда "балауыз вестаны" патенттеді. Ол балауыз сабадан, ішіне кіріктірілген мақта жіптерінен және фосфор ұшынан тұрды. Ньютон өзінің сіріңкелерін от және ошақтың римдік құдайы Вестаның атымен атады. Бұл сіріңкелерді сақтауға арналған кішкентай контейнерлер көп ұзамай (1830-шы жылдардың басында) пайда болды, бұл кездейсоқ жанудың алдын алуға көмектесті. Англияда бұл контейнерлер Ньютонның өнертабысы үшін қолданған терминінен өз атын алды және олар "веста кейстері", "веста қораптары" немесе жай ғана "весталар" деп аталды. Америкада одан да қарапайым, бірақ сипаттамалырақ "сіріңке сақтағыштары" деген термин таңдалды. Веста қорапшаларының үш негізгі түрі бар: қалталық весталар, үстелге қоятын немесе тік весталар және "жататын" весталар. Қалталық весталар ең танымал түрі болды және көбінесе кілт сақинасынан немесе Альберт тізбегінен ілінетін болды. Үстелге қоятын весталар әдетте қалталық весталардан үлкен болатын және үйде, мысалы, ас үйде немесе каминге жақын жерде қойылатын. "Жататын" весталар көбінесе шамұшқақ тұғырына қосылатын немесе бір сіріңкеге арналған ұстағышы болатын. Олар бүкіл әлемде, соның ішінде Ұлыбританияда, АҚШ-та, Еуропаның континенттік бөлігінде, Жапонияда және Австралияда жасалды. Веста қорапшаларын жасаған маңызды және танымал ағылшын өндірушілерінің қатарында Mappin & Webb, Sampson Mordan, Asprey & Co., William Neale & Sons, Elkington & Co., Saunders & Shepherd және Liberty негізін қалаушы Артур Лассенби Либертимен серіктес болған Уильям Хейр Хазелер сияқты күміс шеберлері болды. Сіріңке сақтағыштарының маңызды американдық өндірушілеріне Wm. B. Kerr, Gorham, Unger Brothers, Battin, Blackington, Whiting, George Scheibler және Shreve & Co. кіретін еді. Сонымен қатар, әлемдегі ең танымал зергерлердің бірі, Ресейдің Фаберже, веста қорапшаларын жасаған. Фаберже весталарының мысалдары өте сирек кездеседі және ең қымбаттарының бірі болып саналады. Георг Дженсен – даниялық күміс шебері және Георг Дженсен А/S-тің негізін қалаушы, сонымен қатар весталар жасады. Белгілі француз зергері (және саясаткері) Шарль Мурат әдемі арт-нуво стиліндегі күміс весталар жасады. Германияда әлі күнге дейін жұмыс істеп келе жатқан зергер Gebruder Kuhn сәндік модерн стиліндегі әдемі весталар жасады. Австралияда алтын әшекейлер жасаумен танымал болған Калгурли зергері Джордж Аддис теңіз бұршағының қабықтарынан весталар жасаумен де танымал болды.

A vesta case, or simply a “vesta”, is a small box made to house wax, or "strike anywhere", matches. The first successful friction match appeared in 1826, and in 1832 William Newton patented the "wax vesta" in England. It consisted of a wax stem with embedded cotton threads and a tip of phosphorus. Newton named his matches after Vesta, the Roman goddess of fire and the hearth. Small containers to house these friction matches were introduced shortly afterwards (in the early 1830s), to guard against accidental combustion. In England these containers took their name from the term Newton used for his invention, and they became known as "vesta cases", "vesta boxes" or simply "vestas". In America the more prosaic yet more descriptive term "match safes" was chosen. There are three main forms of vesta cases: pocket vestas, table or standing vestas and “go to bed” vestas. Pocket vesta cases were the most popular form, and were often made to be suspended from a fob chain or an Albert chain. Table vestas were usually larger than pocket vestas and left in a handy position in the home, such as the kitchen or close to a fireplace. “Go to bed” vestas were often joined to a candle stick holder or had a holder for a single match. They were made throughout the world including the United Kingdom, in the U. S. A., continental Europe, Japan and Australia. Important and notable English makers of vesta cases included silversmiths such as Mappin & Webb, Sampson Mordan, Asprey & Co., William Neale & Sons, Elkington & Co., Saunders & Shepherd and William Hair Haseler, who partnered with Arthur Lasenby Liberty, the founder of Liberty. Significant American manufacturers of match safes include Wm. B. Kerr, Gorham, Unger Brothers, Battin, Blackington, Whiting, George Scheibler and Shreve & Co. In addition, one of the world’s most famous jewellers, Faberge from Russia, was known to design vesta cases. Not surprisingly, examples of Faberge vestas are rarely seen and are among the most expensive. Georg Jensen was a Danish silversmith and founder of Georg Jensen A/S one of the best known Scandinavian jewellers, also made vestas. A well known French jeweller (and politician), Charles Murat, made beautiful art nouveau silver vestas. In Germany, the still operating jeweller Gebruder Kuhn made beautiful art nouveau vestas. In Australia, Kalgoorlie jeweller George Addis, well known for making gold jewellery, was also known for making vestas using sea bean pods.

Үлгілер

Түрлі пішіндері мен әшекейлері бар. Қарапайым және әшекейленген шаршы, сопақ және дөңгелек корпус түрлерінен басқа, көптеген ерекше пішіндер тіркелген; күміс, мыс немесе ақ металдан жасалған, басы ашылатын шошқалар танымал болды, сондай-ақ Мистер Панч, жүректер, бас сүйектер, кітаптар, музыкалық аспаптар (көбінесе альттар), соулар, етіктер, бөтелкелер, әйелдердің аяқтары және тағы да басқалары жилет түрінде жасалған. Гольф пен крикет сияқты спорттық безендірулер жиі кездесетін, сондай-ақ аң аулау көріністері мен темірқаптар да болған. Олар күміс, мыс, қалайы, пулеметтік металл, никель күмісі, алтын, сүйек, азу және тасбақа панцирі мен бакелит сияқты ерте пластиктерден жасалған. Сирек кездесетін материалдарға былғары, ағаш, мүйіз, керамика (әдетте үстелге қоятын жилеттер үшін) және Entada gigas өсімдігінің теңіз бұршақ тұқымы, сонымен қатар «маймыл бағаны», теңіз бұршағы, «Теңіз жүрегі» деген аттармен белгілі. Көптеген жилеттер арзан материалдардан (көбінесе мыс немесе никель күмісінен) жасалғанымен, әсіресе Англияда, таза күміс жиі қолданылған. Әулеттілер алтын немесе эмальдан жасалған жилеттерді тасыған. Қымбат жилеттердің ішкі жағы алтынмен қапталған, бұл химиялық белсенді оттықтардың коррозиясын болдырмауға көмектескен. Жилет корпустарының ерекшелігі – олардың беті, әдетте төменгі жағында, отты жаққанда қолданылатын қабырғалы текстурасы. Кейбір жилеттерде сигара кескіші немесе кішкентай пышақ бар. Жилеттер мен монета сақтайтын қалталар кейде біріктірілген, сондай-ақ жилеттер мен марка ұстағыштар да. Металл жилеттерге (көбінесе гүлдік өрнектермен) әшекейлер ойылып салынған, бірақ басқа да техникалар қолданылған, оларға репуссе және қуу, гильоше, айналмалы өңдеу, клоизоне, салқын бояу, эмаль және ниелло жатады. Көптеген жилеттердің алдыңғы жағында инициалдарды жазу үшін арналған карточкалар болған. Әр түрлі компаниялар жарнамалық жилеттер шығарған, мысалы, Gillette компаниясы жилет ретінде қолданылатын қабырғалы табанды мыс қырағыш корпусын, ал Veuve Cliquot шампан бөтелкесі пішіндес жилет шығарған. Кейбір жилеттер туристерге естелік ретінде, ал басқалары Виктория патшайымының қазасы сияқты маңызды оқиғаларды еске алу үшін жасалған.

There are many different shapes and decorations. As well as plain and decorated square, oblong and round cases, many novelty shapes have been recorded; silver, brass or white metal pigs with hinged heads were popular, as were vesta cases in the form of Mr Punch, hearts, skulls, books, musical instruments (often violas), owls, boots and shoes, bottles, ladies' legs and so on. Sporting decorations were common, especially golf and cricket. As were hunting scenes and armorial decorations. They were also made in a wide range of materials, including silver, brass, tin, gunmetal, nickel silver, gold, bone, ivory and early plastics such as tortoiseshell and bakelite. The more unusual materials included leather, wood, horn, ceramics (usually for table vestas) and the sea bean seed from Entada gigas commonly known as the monkey ladder, sea bean, Cœur de la Mer or Sea Heart. Although many were made of inexpensive materials (most often brass or nickel silver), sterling silver was perhaps the common material, especially in England. Wealthier users often carried vestas made of precious metals, e. g. gold, or enameled versions. More expensive vestas often had a gold wash interior to prevent corrosion by the chemically active match heads. A distinguishing characteristic of vesta cases is that they have a ribbed surface, usually on the bottom, for lighting the matches. Some vestas incorporated a cigar cutter or a small knife blade. Pocket vestas and sovereign cases were sometimes combined into the one item, as were vesta cases and stamp holders. Decorations were often engraved into metal vestas (with floreate patterns the most common), though other techniques were sometimes used, including repoussé and chasing, guilloché, engine turning, cloisonné, cold painting, enamelling and niello. Many vestas had cartouches in a central position on the front for the engraving of initials etc. Promotional vestas were sometimes produced by different companies, for example, the Gillette company produced a brass razor blade case with a ribbed bottom that could be used as a vesta case after the razor blades had been used, and Veuve Cliquot produced a vesta in the shape of a champagne bottle. Some vestas were produced as mementos for tourists and others were produced to commemorate important events, such as the death of Queen Victoria.

Жинақтау

Vesta қораптары өте жинақтауға бағалы және олар әлі де түрлі пішіндерде, өлшемдерде және материалдарда кездеседі. Бағалары материалдан, жасаушыдан, сақталу жағдайынан, жасынан, дизайнынан, сирек кездесуінен және бейнесінен бастап көптеген факторларға байланысты айтарлықтай өзгереді. Олардың жинақталуына және кейбір түрлерінің құнына байланысты, жалған және көшірмелерін табуға болады, тіпті беделді антиквариат дүкендерінде де.