Сату-сауда тіркегішінің тарихы мен дамуы

Кіріспе

сату және түсімдерді тіркейтін машина. Сату нүктесіндегі амалдарды тіркеу және есептеуге арналған механикалық немесе электрондық құрылғы.

Кассалық аппарат, кейде касса, ақша жинағыш немесе автоматтандырылған ақша өңдеу жүйесі деп аталады, сату нүктесіндегі амалдарды тіркеу және есептеуге арналған механикалық немесе электрондық құрылғы. Ол әдетте ақша және басқа да құнды заттарды сақтауға арналған қоржыққа бекітіледі. Қазіргі заманғы кассалық аппарат көбінесе есеп жүргізу мақсатында түбіртектерді басып шығаратын принтерге қосылады.

Тарих

Алғашқы механикалық кассаны Джеймс Рити мен Джон Бирч Америка Азамат соғысынан кейін ойлап тапты. Джеймс Дейтон қаласында (Огайо штаты, АҚШ) салонның иесі болды және қызметкерлердің оның пайдасын ұрлауын тоқтатуды қалады. I Ритти моделі 1879 жылы кеме винтінің айналуын есептейтін құралды көргеннен кейін ойлап табылған. Джеймстің ағасы Джон Риттидің көмегімен олар оны 1883 жылы патенттеді. Бұл "Ритидің адал кассирі" деп аталды және ол касса қызметкерлерінің ұрлық жасауын тоқтату және қызметкерлердің ұрлық пен жемқорлыққа түсуін жою үшін ойлап табылды. Алғашқы механикалық тіркелімдер толыққанды механикалық, қолхаттарсыз болған. Қызметкер әр операцияны тіркеуге міндетті болды, ал жалпы сома басылған кезде қысқыш ашылып, қоңырау соғып, менеджерге сатылым туралы хабар беретін. Алғашқы машиналар қарапайым есептеу машиналарын ғана құрады. Тіркеу процесі қайтарым беретін ақшаға байланысты болғандықтан, Билл Брайсонның айтуынша, тақ бағалар пайда болды, себебі 49 және 99 цент сияқты тақ сомаларды (немесе 45 және 95 цент, егер никель ақшаны пенске қарағанда көбірек қолданса) кассадан ақша беру үшін кассаны ашу қажет еді, соның арқасында сату жарияланды. Патент алғаннан кейін көп ұзамай Ритти екі бизнесті басқару жауапкершілігіне басылып қалды, сондықтан ол кассалық бизнесіндегі барлық мүдделерін Цинциннатидің Джейкоб Х. Эккертке, қытай және шыны бұйымдарын сатушыға сатты, ол Ұлттық Өндіріс Компаниясын құрды. 1884 жылы Эккерт компанияны Джон Х. Паттерсонға сатты, ол компанияны Ұлттық кассалық тіркелім компаниясы деп атады және сату операцияларын жазу үшін қағаз рулонын қосу арқылы кассалық тіркелімді жақсартты, осылайша ішкі есепке алу үшін журнал және сыртқы есепке алу үшін қолхат жасалды. Қолхаттың бастапқы мақсаты – алаяқтықтан қорғауды күшейту. Бизнес иесі қолхаттарды оқып, әр сауда-саттық үшін клиенттерден дұрыс сома алынғанына және кассадағы ақша ұрланбағанына көз жеткізе алатын. Сондай-ақ, бұл клиенттің бизнесті алдап, аз сомада ақша алғандығын немесе ешқашан болмаған операцияны жалған мәлімдегенін болдырмайды. Нақты кассалық машинаның алғашқы куәлігі Огайо штатының Коултон қаласындағы бұрынғы кен өндіру компаниясында қолданылған. 1906 жылы National Cash Register компаниясында жұмыс істеп жүрген кезде өнертапқыш Чарльз Ф. Кеттеринг электр қозғалтқышы бар кассалық тіркелімді жасады. 1950 жылдан 1970 жылға дейін кассалық тіркелімдердің жетекші дизайнері, құрылысшысы, өндірушісі, сатушысы және экспорттаушысы Лондонға (кейіннен Брайтонға) негізделген Gross Cash Registers Ltd., Сэм және Генри Гросс ағайындылары құрған. Олардың кассалары әсіресе 1971 жылдың басында Ұлыбританияда ондық жүйеге көшу кезінде танымал болды. Генри ақшалай кассалардың белгілі бірнеше модельдерінің бірін жасады, ол валюталарды £sd-ден £p-ге ауыстыра алатын, сондықтан бөлшек саудагерлер ондық күні немесе одан кейін бірден екіншісіне оңай ауыса алатын. Sweda-да ондық жүйеге дайын тіркелімдер болды, онда бөлшек саудагер ондық күні түрлендіру үшін арнайы пернені қолданды.

An early mechanical cash register was invented by James Ritty and John Birch following the American Civil War. James was the owner of a saloon in Dayton, Ohio, US, and wanted to stop employees from pilfering his profits. The Ritty Model I was invented in 1879 after seeing a tool that counted the revolutions of the propeller on a steamship. With the help of James' brother John Ritty, they patented it in 1883. It was called Ritty's Incorruptible Cashier and it was invented to stop cashiers from pilfering and eliminate employee theft and embezzlement. Early mechanical registers were entirely mechanical, without receipts. The employee was required to ring up every transaction on the register, and when the total key was pushed, the drawer opened and a bell would ring, alerting the manager to a sale taking place. Those original machines were nothing but simple adding machines. Since the registration is done with the process of returning change, according to Bill Bryson odd pricing came about because by charging odd amounts like 49 and 99 cents (or 45 and 95 cents when nickels are more used than pennies), the cashier very probably had to open the till for the penny change and thus announce the sale. Shortly after the patent, Ritty became overwhelmed with the responsibilities of running two businesses, so he sold all of his interests in the cash register business to Jacob H. Eckert of Cincinnati, a china and glassware salesman, who formed the National Manufacturing Company. In 1884 Eckert sold the company to John H. Patterson, who renamed the company the National Cash Register Company and improved the cash register by adding a paper roll to record sales transactions, thereby creating the journal for internal bookkeeping purposes, and the receipt for external bookkeeping purposes. The original purpose of the receipt was enhanced fraud protection. The business owner could read the receipts to ensure that cashiers charged customers the correct amount for each transaction and did not embezzle the cash drawer. It also prevents a customer from defrauding the business by falsely claiming receipt of a lesser amount of change or a transaction that never happened in the first place. The first evidence of an actual cash register was used in Coalton, Ohio, at the old mining company. In 1906, while working at the National Cash Register company, inventor Charles F. Kettering designed a cash register with an electric motor. A leading designer, builder, manufacturer, seller and exporter of cash registers from the 1950s until the 1970s was London based (and later Brighton based) Gross Cash Registers Ltd., founded by brothers Sam and Henry Gross. Their cash registers were particularly popular around the time of decimalisation in Britain in early 1971, Henry having designed one of the few known models of cash register which could switch currencies from £sd to £p so that retailers could easily change from one to the other on or after Decimal Day. Sweda also had decimal ready registers where the retailer used a special key on Decimal Day for the conversion.

Қазіргі қолданыста

Кейбір заң жүргізуші елдерде заң клиенттерден түбіртекті алып, дүкеннен шыққаннан кейін оны қысқа мерзімге сақтауды талап етеді, бұл дүкеннің сатуды тіркеуін тексеру үшін жасалады, сату салығын төлеуден жалтармау мақсатында. Көбінесе кассалық аппараттар таразыларға, штрих-код оқу құрылғыларына, кассалық өрістерге және дебеттік немесе кредиттік карта терминалдарына қосылады. Көбінесе арнайы кассалық аппараттар POS бағдарламалық қамтамасыз етуі бар жалпы мақсаттағы компьютерлермен алмастырылады. Бүгінде сату нүктесі жүйелері әр тауардың штрих-кодын (әдетте EAN немесе UPC) сканерлейді, бағаны деректер базасынан алады, акциялық тауарларға жеңілдіктерді есептейді (немесе британдық бөлшек сауда терминологиясында "арнайы ұсыныс", "көптен сатып алу" немесе "бірін сатып алса, екіншісі тегін"), сату салығын немесе ҚҚС-ты есептейді, басымды клиенттерге арналған ерекше тарифтерді есептейді, тауар қорын жаңартады, мәміленің уақыты мен күнін тіркеп қояды, сатып алынған әр тауарды қамти отырып, мәміленің толық мәліметтерін жазады, төлем тәсілін тіркеп қояды, сатылған әрбір тауар немесе тауар түрі бойынша соманы және белгілі бір кезеңдегі жалпы сату көлемін есептейді, сондай-ақ басқа да міндеттерді орындайды. Бұл POS терминалдары көбінесе түбіртектің үстінде кассирді анықтайды және қосымша ақпарат немесе ұсыныстарды ұсынады. Қазіргі уақытта көптеген кассалық аппараттар дербес компьютерлер болып табылады. Олар дәстүрлі түрде үйге арналған бағдарламалық қамтамасыз етуде немесе DOS сияқты жалпы мақсаттағы бағдарламалық қамтамасыз етуде жұмыс істей алады. Жаңа модельдердің көпшілігі сенсорлық экранмен жабдықталған. Олар кез келген протокол түрін пайдалана отырып, компьютерлік сату нүктелерінің желілеріне қосылуы мүмкін. Мұндай жүйелерге деректерді алу немесе техникалық мәселелерді шешу үшін қашықтан қол жеткізуге болады. Көптеген компаниялар касса ретінде планшеттік компьютерлерді де пайдаланады, сату жүйесін жүктеліп алынатын қосымша ретінде қолданады.

Ақша жәшігі

Кассалық тартпа – кассалық аппараттың астында орналасқан, қолма-қол ақшаны сақтауға арналған бөлімше. Әдетте, тартпада алынып тасталатын касса болады. Касса – банкноттар мен монеталарды әр номинал бойынша бөлек сақтауға арналған, санауды жеңілдету үшін бөлінген пластикалық немесе ағаштан жасалған лоток. Алынып тасталатын касса ақшаны сату залынан қауіпсіз жерге, санау және банк шотына салу үшін көшіруге мүмкіндік береді. Кейбір заманауи кассалық тартпалар – кассалық аппараттың қалған бөлігінен бөлек жеке құрылғылар болып табылады. Кассалық тартпа берік құрылымды болуы мүмкін және тікелей кассалық аппаратқа қосылған немесе одан бөлек орналасқан бөлік болуы мүмкін. Ол құлыпталатын қораптан ішке-сыртқа жылжиды және пружиналы құлыппен бекітіледі. Қолма-қол ақшамен жасалған операция аяқталғанда, кассалық аппарат электромагнитке электр импульсін жіберіп, құлыпты босатып, тартпаны ашады. Жеке кассалық аппараттарда қуат жоқ болған жағдайда тартпаны қолмен ашуға арналған құлып астында қосымша тұтқа болады. Көбінесе, жаңа буын кассалық тартпаларында қолмен ашу орнына цилиндрлік құлып қолданылады, оның көмегімен тартпаны қолмен ашу үшін кілт қажет. Цилиндрлік құлыптың әдетте бірнеше күйі болады: құлыпталған, құлыптан босатылған, желілік режимде (импульс келгенде ашылады) және босату күйі. Босату күйі – цилиндрді құлыптан босатылған күйге қайтару үшін пружинасы бар уақытша күй. «Құлыпталған» күйде тартпа электромагнитке электр импульсі жіберілген кезде де жабық күйде қалады. Кейбір кассалық тартпалар банкноттарды тік және алға қарай орналастыруға арналған, дәстүрлі жазық және алдыңғы-артқы орналасудан өзгеше. Бұл түрлі банкноттарды сақтауға мүмкіндік береді. Ал кейбір кассалық тартпалардың дизайны сырғып шығудың орнына ашылатын қақпақ түрінде болады, бұл оларды қарапайым ақша жәшігіне ұқсатады. Кассалық аппараттың тартпасы тек кассалық аппараттан келетін нұсқау бойынша ғана ашылады, егер арнайы кілттер қолданылмаса, олар әдетте иесі мен кейбір қызметкерлерде (мысалы, менеджерде) болады. Бұл көптеген қызметкерлердің қолма-қол ақшамен және басқа да құнды заттармен байланысын азайтады. Сондай-ақ, қызметкердің есептік құжаттарсыз және иесінің келісімінсіз тартпадан ақша алу қаупін азайтады, мысалы, клиент түбіртек сұрамаған жағдайда, бірақ соған қарамастан, қайтарым беру қажет болғанда (қолма-қол ақшаны тіркелген сатудан гөрі инвентаризациямен тексеру оңай). Кассалық аппараттарда «Сату жоқ» деп белгіленген кілт болады, көптеген заманауи электрондық кассаларда ол «NS» деп қысқартылады. Оның қызметі – тартпаны ашу, «Сату жоқ» деген түбіртек басып шығару және тіркеме журналында тіркеме ашылғанын тіркеу. Кейбір кассалық аппараттарда тартпаны ашуға тырысқанда сандық пароль немесе физикалық кілт енгізу қажет.

A cash drawer is usually a compartment underneath a cash register in which the cash from transactions is kept. The drawer typically contains a removable till. The till is usually a plastic or wooden tray divided into compartments used to store each denomination of bank notes and coins separately in order to make counting easier. The removable till allows money to be removed from the sales floor to a more secure location for counting and creating bank deposits. Some modern cash drawers are individual units separate from the rest of the cash register. A cash drawer is usually of strong construction and may be integral with the register or a separate piece that the register sits atop. It slides in and out of its lockable box and is secured by a spring loaded catch. When a transaction that involves cash is completed, the register sends an electrical impulse to a solenoid to release the catch and open the drawer. Cash drawers that are integral to a stand alone register often have a manual release catch underneath to open the drawer in the event of a power failure. More advanced cash drawers have eliminated the manual release in favor of a cylinder lock, requiring a key to manually open the drawer. The cylinder lock usually has several positions: locked, unlocked, online (will open if an impulse is given), and release. The release position is an intermittent position with a spring to push the cylinder back to the unlocked position. In the "locked" position, the drawer will remain latched even when an electric impulse is sent to the solenoid. Some cash drawers are designed to store notes upright & facing forward, instead of the traditional flat and front to back position. This allows more varieties of notes to be stored. Some cash drawers are flip top in design, where they flip open instead of sliding out like an ordinary drawer, resembling a cashbox instead. A cash register's drawer can only be opened by an instruction from the cash register except when using special keys, generally held by the owner and some employees (e. g. manager). This reduces the amount of contact most employees have with cash and other valuables. It also reduces risks of an employee taking money from the drawer without a record and the owner's consent, such as when a customer does not expressly ask for a receipt but still has to be given change (cash is more easily checked against recorded sales than inventory). Cash registers include a key labeled "No Sale", abbreviated "NS" on many modern electronic cash registers. Its function is to open the drawer, printing a receipt stating "No Sale" and recording in the register log that the register was opened. Some cash registers require a numeric password or physical key to be used when attempting to open the till.

Басқару функциялары

Көбінесе қолданылатын сату емес функция – жоғарыда айтылған "сату жоқ" функциясы. Егер клиентке қайтарылған ақшаны түзету қажет болса немесе басқа кассадан ақша алмастыру қажет болса, бұл функция кассаны ашады. Басқарушы емес қызметкерлерге рұқсат берілген жағдайда, басшы күдікті үлгілерді анықтау үшін журналдағы "сату жоқ" жазбаларын тексеруі мүмкін. Бағаларды кассаға енгізуден басқа, есеп беру функциялары әдетте басқарушы кілтін қажет етеді. X-есеп қазіргі сату деректерін жадтан оқып, қағазға басып шығарады. Z-есеп X-есеп сияқты жұмыс істейді, бірақ есептегіштер нөлге қайта орнатылады.

Қолмен енгізу

Тіркелімдерде әдетте сандық тақта, QWERTY немесе арнайы пернетақта, сенсорлық экран интерфейсі немесе кассирдің өнімдер мен төлемдерді қолмен енгізуі және сатуды аяқтау үшін қажетті ақпаратқа қол жеткізуі үшін осы енгізу әдістерінің бірі немесе комбинациясы болады. Ескі тіркелімдерде, сондай-ақ штрихкодталған тауарларды сатпайтын мейрамханалар мен басқа да мекемелерде қолмен енгізу тіркеліммен өзара әрекеттесудің жалғыз тәсілі болуы мүмкін. Бұрын тіркелімдерді жекешелендіру үлкен компаниялармен ғана шектелген еді, олар өздеріне қажетті арнайы физикалық пернетақталарды жасауға мүмкіндік алатын. Ал қазір сату нүктесі бағдарламалық қамтамасының әртүрлі түрлерін көрсетуге болатын сенсорлық экрандардың қолданылуы арқасында тіркелімдердің кірісін жекешелендіру кеңінен таралды.

Сканнер

Қазіргі заманғы кассалық аппараттар қолға ұсталатын немесе стационарлық штрихкод оқығышымен қосылуы мүмкін, осылайша клиент сатып алған тауарларды қолмен нөмірлерді теруге қарағанда жылдамырақ сканерлеуге болады. Сканерлерді пайдалану өнімнің штрихкодын немесе бағасын қолмен енгізуден туындайтын қателердің алдын алуға көмектеседі. Дүкендерде кассалық аппараттың сканері салмақ бойынша сатылатын өнімді өлшеу үшін таразымен біріктірілуі мүмкін.

Квитанция принтері

Кассирлер көбінесе сатып алудан кейін клиентке түбіртек беруге міндетті. Кассалық аппараттар әдетте түбіртектерді басып шығару үшін термопринтерлерді пайдаланады, бірақ кейбір сауда орындарында ескі нүктелі матрицалық принтерлер әлі де қолданылуда. Сонымен қатар, кейбір елдерде саудагерлер қағаз түбіртектерді беруден бас тартып, оның орнына клиенттен түбіртекті электрондық поштаға жіберуге болатын мекенжайын сұрай алады. Ірі саудагерлердің түбіртектерінде әдетте бірегей штрихкодтар немесе мәмілені анықтайтын басқа да ақпарат болады, осылайша түбіртекті сканерлеп қайтару немесе басқа да клиенттерге қызмет көрсетуді жеңілдетуге болады.

Қауіпсіздікті өшіру

Электрондық тауарларды қадағалау жүйесі қолданылатын дүкендерде, сатып алынатын тауарларға орнатылған немесе бекітілген қауіпсіздік құрылғыларын өшіретін тақта немесе басқа бет кассаға қосылады. Бұл клиент сатып алған заттар дүкен шығуын бақылайтын дабылдарды қосуына кедері келтіреді.

Өзін-өзі қызмет көрсететін кассалық аппарат

Кейбір корпорациялар мен супермаркеттерде өздігінен тексеру автоматтары енгізілді, онда клиенттерге штрихкодтарды сканерлеуге (немесе жеміс-жидек сияқты кодталмаған тауарларды қолмен анықтауға) және тауарларды қап салуға арналған аймаққа қоюға сенім білдіріледі. Қаптың салмағы өлшеніп, қап ішіндегі тауардың салмағы қойма дерекқорындағы салмаққа сәйкес келмесе, аппарат тексеруді тоқтатады. Әдетте, бірнеше мұндай аппараттарды қызметкер бақылайды, ұрлықтың алдын алу үшін немесе аппараттың әлсіз тұстарын пайдалануға жол бермеу үшін (мысалы, қымбат өнімдерді немесе құрғақ тауарларды қасақана дұрыс анықтамау). Бұл аппараттарда төлем дебеттік/кредиттік карта арқылы немесе монета салуға арналған ұяшық және банкнота сканері арқылы қолма-қол ақшамен қабылданады. Дүкен қызметкерлері алкоголь, еріткіштер немесе пышақтар сияқты "жас шектеуі бар" тауарларды сатып алуға рұқсат беруі керек, бұл қызметкердің өздігінен тексеруді қашықтан бақылауы арқылы немесе оператор енгізуі тиіс "дүкенге кіру" арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.