Кіріспе

1992-2012 жылдар аралығында Эфиопия Православтық Тевахедо Шіркеуінің Патриархы болған Абуне Паулос (туған Gebremedhin Woldeyohannes; 3 қараша 1936 – 16 тамыз 2012) 1992 жылдан өліміне дейін Эфиопия Православтық Тевахедо Шіркеуінің бесінші Патриархы болды. Оның толық лауазымы: «Әзіздігі Абуна Паулос, Эфиопия Православтық Тевахедо Шіркеуінің бесінші Патриархы, Әулие Текле Хайманоттың тақ мүшесі, Ақсум архиепископы және Дүниежүзілік Шіркеулер Кеңесінің жеті жұмыс істейтін президенттерінің бірі».

Ерте өмір

Абуне Паулос Тиграй провинциясындағы Адва қаласында дүниеге келген; оның туған аты Гебре Медхин Вольде Йоханнес. Оның отбасы бұл қаланың жанындағы Абба Гарима монастырымен ұзақ жылдардан бері байланыста болған, ол жас кезінде монастырға диакн оқушысы ретінде қабылданды, соңынан монахтық санаға ие болып, дін қызметкеріне бекітілді. Сол кезде Абба Гебре Медхин деп аталған ол, Аддис-Абебадағы Қасиетті Үштік теологиялық колледжінде Патриарх Абуне Теофилос қолдауымен білімін жалғастырды. Ол АҚШ-тағы Санкт-Владимир православие теологиялық семинариясында оқыды, кейін Принстон теологиялық семинариясының докторантура бағдарламасына қабылданды. 1974 жылы Патриарх Абуне Теофилос шақырғандықтан оқуын тоқтатты және император Хайле Селассие құлатылған революциядан кейін көп ұзамай Аддис-Абебаға оралды. Ол тағы төрт адаммен бірге епископ болып тағайындалды, Абуне Паулос есімін алып, Патриарх оған рухани бірлік мәселелерімен айналысуды тапсырды. Алайда, Патриарх жаңа коммунистік Дерг үкіметінің рұқсатынсыз осы жаңа епископтарды тағайындағандықтан, бесіз де тұтқындалды, ал Патриарх соңында өлімге кесілді. Абуне Паулос және оның әріптестері 1983 жылға дейін түрмеде отырды. Абуне Паулос 1984 жылы Принстонға оралып, докторлық диссертациясын аяқтады және эмигрант ретінде өмірін бастады. 1986 жылы эмиграцияда жүргенде Патриарх Абуне Такла Хайманот оны архиепископ шеніне көтерді.

Патриарх

1991 жылы Дерг құлағаннан кейін, Эфиопия православиелік Тевахедо шіркеуінің сол кездегі патриархы Абуна Меркориос даулы жағдайларда тақтан түсірілді. Патриарх Абуне Меркориос және оның жақтастары оны Эфиопия Федеративтік Демократиялық Республикасының жаңа ЕДРФ үкіметінің күшімен қызметтен шеттетуге мәжбүр еткенін, ал қарсыластары патриархтың өзіне қарсы наразылықтардан кейін өз еркімен кеткенін айтады. Оның бас тартуын қайтару әрекеті шіркеудің Киелі Синодынан қабылданбады, ол жаңа патриарх сайлауына рұқсат берді. 1992 жылы Абуне Паулос сайланды, ал Абуне Меркориос және оның жақтастары елден кетуге мәжбүр болды, АҚШ-та қарсы синод құрды. Абуне Паулос Патриарх ретінде таққа отырғызылуы барлық каноникалық православиелік христиан шіркеулері, соның ішінде Египеттегі Александрия патриархатының копт православиелік шіркеуі тарапынан толық мойындалды. Оның қызмет ету кезеңінде шіркеуден алынған көптеген қалалық мүлік қайтарылды, ең бастысы – Киелі Үштік теологиялық колледжінің кампусы мен кітапханасы қайтарылды және колледж қайта ашылды. Абуна Паулос ескі Патриархат орнында жаңа Патриархат кеңсесі мен тұрғын үй кешенін салып, Патриархат бюрократиясын реформалады. Ол кеңінен саяхаттап, эфиопиялық православиелік Тевахедо шіркеуінің басқа бауырлас шіркеулермен байланысын нығайтты. Эритрея православиелік Тевахедо шіркеуі ел тәуелсіздік алған кезде бөлініп шығуына қарсылық білдірді. Абуне Паулос 1998, 1999 және 2000 жылдары эфиопиялық және эритреялық діни көшбасшылар арасындағы бейбітшілік жиналыстарын ұйымдастырды, екі ел арасындағы шекаралық қақтығысқа жауап ретінде бейбітшілік орнатуға тырысты. Патриарх Абуне Паулос және Эфиопия православиелік Тевахедо шіркеуі соғыстан және құрғақшылықтан зардап шеккен эфиопиялықтарға көмек көрсетуге белсенді түрде қатысты, бұл шіркеуді елдегі ірі гуманитарлық ұйымдардың біріне айналдырды. 1995 жылы Абуна Паулос адал жамағаттан діни міндеттерін орындауды, яғни Киелі Үштік соборын қалпына келтіруге өз үлесін қосуды сұрады. Ол жобаны жүзеге асыру үшін ел ішінде және шетелде жұмыс істейтін 15 адамнан тұратын қаржы жинау комитетін басқарды. Патриарх Дерг режимі құрбандарының мүддесін үнемі қорғады. Патриарх Абуне Паулос 2000 жылы император Хайле Селассиенің (үкімет бұл оқиғаға қарсы болғанына қарамастан), 1997 жылы мұрагер ханзада Асфау Воссеннің және 2004 жылы ханшайым Тененверктің жерлеу рәсіміне төрағалық етті. Сонымен қатар, ол 1993 жылы император үкіметінің 60 бұрынғы лауазымды адамының жерлеу рәсіміне және 1998 жылы сол кездегі жетекші оппозициялық көшбасшы профессор Асрат Вольдейестің жерлеу рәсіміне төрағалық етті. Абуна Паулос Британ мұражайынан Келісім сандығының суреттері салынған он "табука"ны қайтаруды өтінген соң, оның да ісі оңға түсті. Бұл мүсіндерді тек діни қызметкерлер ғана көруге болады. 2006 жылдың наурыз айында Абуне Паулос Бразилиядағы саммиті кезінде Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің жеті президенті ретінде сайланды. 2007 жылдың 13 шілдесінде Абуне Паулос Египеттегі Александрияның копт православиелік шіркеуіне барып, Египет Папасы Шенуда III-мен кездесті. Бұл сапар эфиопиялық және копт шіркеулерінің арасындағы қарым-қатынасты қалпына келтірді. Абуне Паулос Мысырдағы копт қауымдастықтарының кейбіреулеріне барды, ал 15 шілдеде елорданың Александрия қаласындағы ефиопиялық әулие Текле Хайманоттың есімімен аталған копт египет шіркеуіне барды. Абуне Паулос Эфиопия күнтізбесі бойынша мыңжылдықты атап өтуге көмектесетін Энтотода университет салу ұсынысын жүзеге асырды. Бұл университет Энтото Дебре Хейл Сент-Рагуэль шіркеуінде оқу және зерттеу орталығы болуға арналған. Киелі Синод пен Абуне Паулос адал жамағаттан шіркеу мұраларын қорғауға және оларды келесі ұрпаққа жеткізуге шақырды. Абуне Паулос көп дау туғызған іс-әрекеті – Эфиопияда тұтқындалған Дерг режимі мүшелеріне кешірім беруді жақтауы. Дерг мүшелері Патриархтан ұлттық баспасөзге өздерінің режиміне қатысты қателіктер мен зұлымдықтар үшін эфиопия халқынан кешірім сұрауға мүмкіндік беруді сұрады. Патриарх үкімет алдында бұрынғы коммунистік хунтаның қартайған мүшелері өкініш білдіріп, кешірім сұрағандықтан, үкімет оларға мейірімділік көрсетуі керек деген оймен келді. 2011 жылдың 1 маусымында Эфиопия президенті Гирма Вольде Джорджис Дергтің жетекші мүшелеріне тағайындалған өлім жазасын өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырды. Эфиопия заңдарына сәйкес, өмір бойына бас бостандығынан айыру 25 жылға теңестірілгендіктен, бұрын өлім жазасына кесілген және өмір бойына бас бостандығынан айырылған, сондай-ақ жеңіл жаза алғандардың барлығы бірден босатылды. Бұл әрекет Дерг тұтқындалуынан аман қалғандардың, Дерг үкіметі кезінде қаза тапқандардың отбасы мүшелерінің және Дерг үкіметіне қарсылардың арасында үлкен наразылық тудырды. Қызыл террор құрбандарының аман қалғандарының ұйымы наразылық білдіріп, Патриархқа наразылық хат жолдады. 1974 жылдың 23 қарашасында сотсыз атқыланған император Хайле Селассиенің үкіметінің 60 бұрынғы лауазымды адамының отбасы мүшелері, сондай-ақ императорлық отбасының кейбір өкілдері өз пікірлерін білдіру үшін Абуне Паулоспен кездесті. Олар өлім жазасын өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстыру осылайша жағымсыз болмаса да, жаппай өлтіруге, азаптауға, сотсыз түрмеге жабуға және биліктің теріс пайдалануына жауапты адамдарды босату үлкен әділетсіздік деп есептеді. Патриарх бұл топтарға христианның міндеті – кешіру, әсіресе өкініш білдіргендерді кешіру екенін кеңес берді. Дергке кешірім беруге қарсы болған топтар осы оқиғадан кейін Абуне Паулосты кінәлады, бірақ топтың белгілі бір өкілдері, мысалы, ханзада Асрат Кассаның ұлы Мулугета Асерат (1974 жылдың 23 қарашасында 60 бұрынғы лауазымды адаммен бірге атқыланған) Патриархтың кешірім беруді және ұлттық келісімді қолдауын мақтап, жазған мақалалары болды. Діни қайраткерлер балаларға және жас жігіттерге жасалған шабуылдардың өршуін гомосексуализмнің әсеріне жатқызды. Абуне Паулос былай деді: «Бұл Эфиопияда, Құдайдың кітабы осыны қатты айыптайтын жерде өте жаңа нәрсе. Адамдар осылай әрекет етуі үшін олар еңкейіп, жануарлар сияқты ақымақ болуы керек. Біз бұл мінез-құлқыны қатты айыптаймыз. Оларға (гомосексуалдарға) тәртіп беру керек және олардың әрекеттеріне қарсы дискриминация жасау керек, оларға сабақ беру керек». 2008 жылдың 30 желтоқсанында Абуне Паулос Үндістанның Парумала семинариясында өткен саммитте Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің жеті президентінің бірі ретінде тағайындалды, Үнді православиелік шіркеуінің берген ең жоғары құрметті сыйлығы – Әулие Фома орденімен марапатталды. Патриарх Абуне Паулос Суданның президенті Омар Хасан әл-Баширмен Хартумда кездесіп, Батыс сыншылары геноцид деп атаған Дарфур қақтығысына бейбітшілік шешімі табуға тырысты. Абуне Паулос «Африканы африкалықтардан артық ешкім жақсы көрмейді» деді. Патриарх континенттің проблемаларын шешу үшін «африкалық шешім» табудың маңыздылығын атап өтті. Ол Хартумға жасаған бес күндік жұмыс сапары барысында үкіметтің жоғары лауазымды шенеуніктерімен және діни көшбасшылармен келіссөздер жүргізіп, бейбітшілікке қол жеткізу үшін діни көшбасшылардың күш-жігерін күшейтуге шақырды. Ол Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің (WCC) орталық комитетінің және Діни мәселелер комиссиясының мүшесі болды және Найробида өткен ассамблеяға қатысты. Абуне Паулос эфиопия тарихындағы ең білімді патриархтардың бірі болды, өйткені ол әртүрлі дәрежелерді аяқтаған және беделді оқу орындарында докторлық диссертациясын қорғаған. Абуне Паулос WCC-нің жеті президентінің бірі болды. Абуне Паулос құрметті...