Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік биік жерлер – Папуа-Жаңа Гвинеядағы провинция. Оның провинциялық орталығы – Менди қаласы. Папуа-Жаңа Гвинеяның 2011 жылғы ұлттық халық санағы бойынша, Хела провинциясы бөлінгеннен кейін Оңтүстік биік жерлердің жалпы халқы 515 511 адамды құрайды.
Southern Highlands is a province in Papua New Guinea. Its provincial capital is the town of Mendi. According to Papua New Guinea's national 2011 census, the total population of Southern Highlands (after the separation of Hela Province) is 515,511 spread across .
Этностық топтар
Оңтүстік биік жерінде 8-ден астам түрлі топқа бөлінген халықтар қоныстанған, Кутубу Босави тайпасы Хули тайпаларымен және жағалау бойындағы халықтармен байланысты, олар Хела және Фоэ Фасо тілдерінде сөйлейді. Эраве Самбериги халқы да жағалаулық немесе Папуа тегінен шыққан және өздеріне тән тілде сөйлейді. Порома, Нипа және Плато халықтары Менди халқына ұқсас Нонго Найко диалектісінде сөйлейді, бірақ айтылуымен ерекшеленеді. Гиллу тауы мен Иалибу аудандарын қоршаған халықтар Умбу Унгу диалектісінде, ал Пангия және Кагуа халықтары екі түрлі тілде сөйлейді. Имбоунгу және Иалибу халқының бір бөлігі Кеваби тілдерінде сөйлейді. Бұл Оңтүстік биік жерінде 8-ден астам негізгі тіл мен 18-24 түрлі тайпаның бар екенін көрсетеді. Кейбір тайпалар жаңа құрылған Хела провинциясы, Энга, Батыс жоғарғы жерлер, Перс шығанағы, Симбу және Батыс провинцияларына дейін таралған. Оңтүстік биік жері тайпалар мен халықтарының сан алуандығымен ерекшеленеді, олар жағалау және таулы аймақтарда тұрып, ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан мәдениеттері мен дәстүрлерін сақтайды.
Southern Highlands has diversly more than 8 groups of people, the Kutubu Bosavi are partly of the Huli tribes and coastal, they speak Hela and the Foe Faso languages, the Erave Samberigi people also are of coastal or Papuan descent and speak their own, Poroma, Nipa and Plato speak the Nongo Naiko dialect as of the Mendi people but in a twist of tongue, the people surrounding Mt Giluwe and Ialibu speak the Umbu Ungu dialect while Pangia and Kagua people speak their two different languages. The Imboungu and parts of Ialibu people speak Kewabi languages. This shows that there are more than 8 major languages and 18 24 different tribes that live in SHP. Some tribes extends all the way to newly formed Hela province, Enga,Western Highlands Province, Gulf Province, Simbu Province and the Western Provinces. SHP is quite uniquely diverse in tribes and people of both coastal and Highlands descent living with their varying cultures and traditions passed down from generations to generations.
Хела провинциясын құру үшін бөлінді
2009 жылдың шілдесінде Парламент 2012 жылға дейін екі жаңа провинция құру туралы заң қабылдады. Олардың біреуі Тари-Пори, Комо-Магарима және Короба-Копиаго аудандарын Оңтүстік Таулы Өлкеден бөліп алып, Хела провинциясын құру арқылы жасалатын болды. Хела провинциясы 2012 жылдың 17 мамырында ресми түрде құрылды.
In July 2009, Parliament passed legislation to create two new provinces by 2012. One of these was to be created by removing the districts of Tari Pori, Komo Magarima, and Koroba Kopiago from the Southern Highlands Province to form the new Hela Province. Hela Province officially came into being on 17 May 2012.
Облыс басшылары
1978 жылдан 1995 жылға дейін провинция децентрализацияланған провинциялық басқару арқылы басқарылды, оның төрағасы – премьер-министр. Сол жылы күшіне енген реформалардан кейін ұлттық үкімет бірқатар өкілеттіктерді қайта алды, ал премьер-министр лауазымы Папуа-Жаңа Гвинея Ұлттық Парламентінің провинциялық округінен сайланған губернатор лауазымымен ауыстырылды.
The province was governed by a decentralised provincial administration, headed by a Premier, from 1978 to 1995. Following reforms taking effect that year, the national government reassumed some powers, and the role of Premier was replaced by a position of Governor, to be held by the winner of the province wide seat in the National Parliament of Papua New Guinea.
Ұлттық парламент мүшелері
Облыс және әр аудан Ұлттық парламенттегі мүшемен өкілдік етіледі. Бір провинциялық сайлау округі және әр аудан ашық сайлау округі болып табылады. Сайлау округінің мүшесі: Оңтүстік Таулы Аймақ провинциясы – Уильям Пови, Иалибу-Пангия ашық сайлау округі – Питер О’Нилл, Имбонггу ашық сайлау округі – Пила Нинги, Кагуа-Эраве ашық сайлау округі – Майна Пано, Менди ашық сайлау округі – Рафаэль Тонпи, Нипа-Кутубу ашық сайлау округі – Билли Уильям М. Джозеф.
The province and each district is represented by a Member of the National Parliament. There is one provincial electorate and each district is an open electorate. Electorate Member Southern Highlands Provincial William Powi Ialibu Pangia Open Peter O'Neill Imbonggu Open Pila Niningi Kagua Erave Open Maina Pano Mendi Open Raphael Tonpi Nipa Kutubu Open Billy William M. Joseph
2006 жылғы төтенше жағдай
2006 жылдың 1 тамызында Папуа-Жаңа Гвинея үкіметі елдің Оңтүстік Таулы аймағында төтенше жағдай жариялады. Премьер-министр сэр Майкл Сомаренің мәлімдемесінше, аймақтық үкімет тарапынан жемқорлық, ұрлық және мемлекеттік ғимараттарды дұрыс пайдаланбау туралы айыптаулар орын алғаннан кейін, аймақта "заң мен тәртіпті, жақсы басқаруды" қалпына келтіру үшін әскерлер жөнелтілді. Энергия ресурстарына бай болғандықтан, Оңтүстік Таулы аймақ Австралияның солтүстігіндегі Квинслендке табиғи газды тасымалдауға арналған газ құбырының құрылысы жоспарларының орталығында болды. Бұл жоба Папуа-Жаңа Гвинеяға аса қажетті кіріс әкелер еді, және аймақтағы тұрақсыздық жобаны қауіпке тікейтініне сенгендіктен, ұлттық үкімет төтенше жағдай жариялау арқылы араласуға шешім қабылдады. Парламент бұл қадамды қолдады, бірақ төтенше жағдай сақталып тұрған кезде аймаққа баспасөз өкілдерінің кіруін шектегені үшін үкіметке сын айтылды. Кейіннен жобаға қатысқан компаниялар Порт-Морсбиден тыс экспорттық мүмкіндіктері бар қазіргі PNG Gas жобасын таңдады. Бұл жобаны Exxon Mobil корпорациясының еншілес компаниясы Esso Highlands басқарады және 2014 жылы өндіріс бастауға күтілуде.
On 1 August 2006, the government of Papua New Guinea declared a state of emergency in the country's Southern Highlands region. According to Prime Minister Sir Michael Somare, troops were deployed to restore 'law, order and good governance' in the region, following accusations of corruption, theft and misuse of government buildings at the hands of the regional government. As a region rich in energy resources, the Southern Highlands was at the centre of plans to construct a gas pipeline to pump natural gas to Queensland in north Australia. The project would have resulted in much needed revenue for Papua New Guinea, and as it was believed that the instability in the region could jeopardise the project, the national government decided to intervene by declaring a state of emergency. The move was supported by Parliament, although some criticism was leveled at the government for restricting press access to the region while the state of emergency was in force. The companies involved subsequently opted for the current PNG Gas project which has export facilities outside Port Moresby. This is operated by Esso Highlands, a subsidiary of Exxon Mobil Corporation, and is expected to begin production in 2014.