Кіріспе

Геомаркелеу (GeoTagging) – географиялық идентификациялық метадеректерді географиялық белгіленген фотосуреттер немесе бейнелер, веб-сайттар, SMS хабарламалар, QR кодтары немесе RSS ағындары сияқты әртүрлі медиаға қосу процесі. Бұл деректер әдетте ендік және бойлық координаттарынан тұрады, бірақ олар биіктік, бағыт, қашықтық, дәлдік, жер атаулары және мүмкін уақыт белгісін де қамтуы мүмкін. Геомаркелеу пайдаланушыларға құрылғыдан кең ауқымды орналасқан жерге қатысты ақпаратты табуға көмектеседі. Мысалы, біреу белгілі бір орналасқан жерге жақын түсірілген суреттерді ендік және бойлық координаттарын тиісті сурет іздеу жүйесіне енгізу арқылы таба алады. Геомаркелеуге қолдау көрсетілген ақпараттық қызметтер орналасқан жерге негізделген жаңалықтарды, веб-сайттарды немесе басқа да ресурстарды табу үшін де пайдаланылуы мүмкін. Геомаркелеу пайдаланушыларға белгілі бір суреттің немесе басқа медианың мазмұнының орналасқан жерін немесе көзқарасын көрсетуге мүмкіндік береді, ал кейбір медиа платформаларында берілген орналасқан жерге қатысты медианы көрсетеді. Геомаркелеуде қолданылатын географиялық орналасқан жер туралы деректер, көбінесе жаһандық позициялау жүйесінен алынады және экватор бойынша 180° батыстан 180° шығысқа дейін және 90° солтүстіктен 90° оңтүстікке дейін бірінші меридиан бойынша жер бетіндегі әрбір орналасқан жерді көрсететін ендік/бойлық координаттар жүйесіне негізделген. Геокодтау термині – бұл координаттарға негізделмеген географиялық идентификаторларды (мысалы, көше мекенжайы) алып, олармен байланысты географиялық координаттарды табу процесін (немесе кері геокодтау үшін) білдіреді. Мұндай техникалар геомаркелеумен бірге қолданылып, іздеудің баламалы әдістерін ұсынуға болады.

Әлеуметтік желілерде

Геотегтеу – Facebook және Instagram сияқты бірнеше әлеуметтік желілерде кең таралған мүмкіндік. Facebook қолданушылары фотосуреттерге геотег қою арқылы оларды белгілеп отырған жердің парақшасына жасай алады. Сондай-ақ, қолданушылар өздерінің ұялы құрылғыларындағы орналасқан жерін анықтау арқылы жақын маңдағы Facebook достарын табуға мүмкіндік беретін функцияны пайдалана алады. Instagram фотосуреттерге геотег қоюға мүмкіндік беретін карта мүмкіндігін қолданады. Картадағы белгілер пайдаланушының әлем картасына түсірген нақты фотосуреттерін көрсетеді.

Суреттер

Фотосуреттерді геотагтаудың екі негізгі тәсілі бар: фотосурет түсірілген кезде GPS ақпаратын тіркеу немесе сурет түсірілгеннен кейін геолокациялық координаталарды "қосу". Фотосурет түсірілген кезде GPS деректерін тіркеу үшін пайдаланушыда GPS модулі орнатылған камера немесе дербес GPS құрылғысымен бірге цифрлық камера болуы керек. АҚШ-тағы бесiм байланыс операторлары 2012 жылдың 11 қыркүйегіне дейін 911 қоңыраулары үшін дәл орналасу ақпаратын ұсынуға міндетті болғандықтан, көптеген ұялы телефондарда GPS чиптері орнатылды. Көптеген смартфондар GPS чипі мен кіріктірілген камераны пайдаланып, пайдаланушыларға фотосуреттерді автоматты түрде геотагтауға мүмкіндік береді. Кейбір телефондарда GPS чипі мен камерасы болғанымен, GPS ақпаратын суретке ендіруге қажетті ішкі бағдарламалық құралдары жоқ. Ал кейбір цифрлық камераларда автоматты геотагтау мүмкіндігін қамтамасыз ететін кіріктірілген GPS модулі бар. Құрылғылар GPS, A-GPS немесе екеуін де қолдануы мүмкін. A-GPS ұялы телефон мұнарасының желісінде болса, сигналды жылдам табуы мүмкін және ғимараттардың ішінде жақсы жұмыс істейді. Ал дәстүрлі GPS ұялы телефон мұнараларын қажет етпейді және қала сыртында стандартты GPS сигналдарын пайдаланады. Дәстүрлі GPS көбірек қуатты тұтынады. Кез келген цифрлық камераны дербес GPS құрылғысымен жұптастырып, фотосуреттерді картаға түсіру бағдарламасымен өңдеп, суреттің EXIF тақырыбына орналасу туралы ақпаратты жазуға болады.

Қашықтан зондтау деректері

Қашықтан зондтау саласында геобелгілеудің мақсаты – кескіндегі әрбір пикселдің координаттарын сақтау. Бір тәсіл ортофотосуреттерде қолданылады, онда төрт бұрыштың координаттары сақталады, ал қалған пиксельдер интерполяция арқылы геореференцияланады. Төрт бұрыш GeoTIFF немесе World файл стандарттарын пайдалана отырып сақталады. Гиперспектральды кескіндер басқа тәсіл қолданады, оған сәйкес кескіннің кеңістіктік өлшемдерімен бірдей жеке файл анықталады, онда әр пикселдің ені мен бойы екі 2D қабат ретінде кіріс геометриялық деректер (IGM) файлдарында сақталады, бұл файлдар GEO файлдары деп те аталады.

DNS жазулары

RFC 1876 домендік атаулар жүйесінде орналасу туралы ақпаратты көрсету тәсілін анықтайды. LOC ресурстық жазбалары ендік, бойлық, биіктік, орналасудың дәлдігін және IP-адреске тіркелген нысанның физикалық мөлшерін анықтауға мүмкіндік береді. Бірақ, практикада барлық IP-адрестерде мұндай жазбалар болмайды, сондықтан IP-адрестің физикалық орналасқан жерін анықтау үшін геолокациялық қызметтерді пайдалану көбірек таралған.

Геоблогерлік

Геоблогтау – блог жазбаларына геотегтер арқылы нақты географиялық орналасу ақпаратын қосу болып табылады. Геотег технологиясын қолданып блогтар мен суреттерді іздеуге мүмкіндік беру арқылы пайдаланушылар интерактивті карталарда өзіне қызықты аймақтарды таңдай алады. GPS технологиясының және түрлі онлайн қосымшалардың дамуы мұндай геотегтелген блогтардың танымалдығын арттырды, ал GPS телефондары мен GSM локациясын біріктіру моблогтауға алып келді, онда блог жазбалары пайдаланушының нақты орнымен белгіленеді. Нақты уақыт геотегтеуі фотосуреттер мен бейнелер сияқты геотегтелген медиані автоматты түрде жариялап, дереу бөлісуге жібереді. Геотегтерді блог мәтіндеріне жақсырақ енгізу және оқуға ыңғайлы ету үшін, кез келген сөзді, сөйлемді немесе нақты геолокация координаттарын алдынан астын сызып белгілеу арқылы "митагқа" айналдыратын митаг синтаксисі ұсынылған. Ол нақты орнымен қатар, геолокацияның динамикалық түрде өзгеруін де ескереді.

Геоіздестіру қолданбалары

Мақалаларды іздеу және табудың геотегтеу мүмкіндігін енгізуге жасалған алғашқы әрекеттердің бірі қазір тоқтатылған Wikinear.com сайты болып есептеледі, ол 2008 жылы іске қосылды және пайдаланушыға географиялық жағынан ағымдағы орналасқан жеріне ең жақын Wikipedia беттерін көрсетті. 2009 жылғы Cyclopedia қосымшасы геотегтелген Wikipedia мақалаларын бірнеше шақырым радиуста орналасқан жерлерде жақсы көрсетеді, көше көрінісі және 360 градустық режимдермен интеграцияланған. 2009 жылы пайдалануға берілген Respotter Wiki қосымшасы карта арқылы Wikipedia-ны іздеуге мүмкіндік береді, сонымен қатар пайдаланушыларға хабарламалар мен пікірлер арқылы айналасындағы адамдармен байланысуға мүмкіндік ұсынады. Дегенмен, қазіргі күйінде бұл қосымша тек геотегтелген фотосуреттерді ғана ұсынады. 2017 жылдан бері Wikipedia World Project белгілі бір орналасқан жерге жақын геотегтелген мақалаларды іздеуге арналған қарапайым карта құралын, сондай-ақ сыртқы карталық қызметтермен біріктірілген бірнеше күрделі құралдарды ұсынып келеді.

Қауіптері

Ғылыми зерттеулер мен бірнеше демонстрациялық веб-сайттардан кейін геотегтеудің жеке өмірге қатысты салдары туралы пікір-таластар көпшілік назарын аударды. Әсіресе, смартфондармен түсірілген суреттерге геотегтерді автоматты түрде қосуды ұялы телефон пайдаланушылары көбінесе елемейді. Осының салдарынан, адамдар өздері жариялаған фотосуреттердің геотегтелгенін білмейді. Көптеген танымал адамдар өз үйлерінің орналасқан жерін білмей-ақ жариялап бергені хабарланды. Зерттеуге сәйкес, Craigslist сайтындағы сатылым туралы көптеген жарнамалар, анонимділігі сақталғанмен, геотегтерді қамтиды, осылайша құнды заттардың орналасқан жерін ашады – кейде ұсынушының белгілі бір уақытта болмауы туралы айқын меңзеулермен бірге. Интернетте дәл геолокациясы бар фотосуреттер мен басқа да медиа-материалдарды жариялау, кездейсоқ адамдарға бір адамның орналасқан жерін анықтап, оны басқа ақпаратпен байланыстыруға мүмкіндік береді. Сондықтан қылмыскерлер үйлердің бос тұрғанын біле алады, себебі олардың иелері үй мекенжайы мен демалыс орны туралы геотегтелген және уақыт белгісі қойылған ақпаратты жариялаған. Фотосуреттерді интернетке жарияламас бұрын, фотосуреттердегі метадеректерді жою құралы арқылы геотегтерді жойып, осы қауіптерден сақтануға болады. 2007 жылы төрт АҚШ Армиясының Apache тікұшағы Ирак көтерілісшілерінің миномет атысымен жерде жойылды; көтерілісшілер тікұшақтардың әскерилер түсірген фотосуреттеріндегі (геотегтеу) енгізілген координаттарды пайдаланды. Геотегтеудің тағы бір жаңа қаупі – қылмыстық топтар мен браконьерлерге сирек кездесетін жануарлардың орналасқан жері туралы ақпарат беру. Бұл туристерді осы браконьерлер үшін іздеушілерге айналдыруы мүмкін, сондықтан осы жануарларды суретке түсіргенде геотегтеуді өшіру керек. Chinoitezvi Honour мәлімдегендей, кейбір телефондар суреттерді автоматты түрде геотегтейді, сондықтан суретке түсіру кезінде орналасқан жерді өшіру қажет.