Кіріспе
Ричард Аддинселлдің бағдарламалық музыкасы
Варшава концерті – Ричард Аддинселлдің фортепиано мен оркестр үшін жазған қысқа шығармасы. Ол 1941 жылғы британдық «Қауіпті айшық» фильмі үшін жазылған, бұл фильм нацистік Германияның 1939 жылғы шапқынына қарсы Польша халқының күресін көрсетеді. Орындалғанда, әдетте он минуттан сәл кем уақыт алады. Концерт – бағдарламалық музыканың бір мысалы, ол Варшава үшін болған күресті және фильмдегі басты кейіпкерлердің махаббатын бейнелейді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда кең танымал болды. Концерт Сергей Рахманиновтың стиліне еліктеп жазылған. Ол романтикалық стильдегі ұқсас қысқа фортепиано концерттерінің бағытын ашты, олар «таблоидтық концерттер» деп аталды.
Өмірбаян
Композитор Ричард Аддинселл Лондонда дүниеге келді және музыкаға бет бұрмас бұрын заңгерлік мамандықты оқыды. Корольдік музыка колледжіндегі оқуы қысқа ғана болды, өйткені ол тез арада музыкалық театрға қызығушылық танытты, сонымен қатар радио үшін де жазды, бірақ оның ең есте қаларлық еңбегі 1936 жылдан бастап бірнеше фильмнің музыкалық сүйемелдемесі болды. Ол 1939 жылы «Мистер Чипске қош сау бол» фильміне, 1940 жылы шыққан «Газ шамдары» (кейінгі Голливудтық нұсқасымен шатастырмау керек), «Скрудж» және «Қауіпті ай жарығы» (1941, АҚШ-та «Камикадзе эскадрильясы» деп жарық көрді) фильмдеріне музыка жазды. Осы соңғы фильм «таблоидтық концерттер» трендін бастады – кинода орындалу үшін классикалық стильде жазылған композициялар. Джон Хантли осы тұжырымдаманың себебін зерттейді: Көрерменнің жеке мүшелерінің белгілі бір танымал музыкамен байланысты ассоциациялары фильмнің режиссерінің бақылауынан тыс. Сондықтан «Қауіпті ай жарығы» үшін арнайы жазылған музыкалық шығарма жасау дұрыс шешім болды, оны көрермендердің санасында Польшамен, Варшавадағы әуе шабуылдарымен және режиссер ұсынғысы келген нәрселермен байланыстыруға болады. Концерт бастапқы жоспарға енбеген. Рой Дугластың айтуынша, ол кезде Аддинселлдің барлық музыкасын оркестрлеуші: «Фильмнің режиссері бастапқыда Сергей Рахманиновтың екінші фортепиано концертін пайдалануды қалаған, бірақ бұл идея авторлық құқық иелері тарапынан тыйым салынды немесе тым қымбат болды». Сондықтан Аддинселл шығарманың мүмкіндігінше Рахманиновқа ұқсауын қалады, ал Дуглас еске алады: «Варшава концертін оркестрлеу кезінде менде екінші және үшінші фортепиано концерттерінің шағын партитуралары, сондай-ақ Паганинидің тақырыбындағы рапсодиясы болды». Рахманинов сияқты Аддинселл де оны түнгі музыка ретінде таныстырады. Фильмнің соңында Стефан бұл шығарма туралы былай дейді: «Бұл музыка – сен де, мен де. Бұл екеуміздің Варшавадағы, Америкадағы және мен білмейтін басқа жерлердегі оқиғамыз. Сондықтан мен оны аяқтай алмаймын». Бірақ ол оны аяқтайды. Рахманиновтың екінші фортепиано концертіндегідей, екінші тақырыпқа оралып келеді, «Карол» әуені драманың эмоционалдық байланыстарын біріктіру үшін ғана емес, сонымен қатар концертті жеңіспен аяқтауға арналған. Фильмде аяқталмаған шығарма Фредерик Шопеннің «Әскери» полякасымен байланысты, ол поляк патриотизмін бейнелейді. Мұндай күтпеген табыстың тағы бір салдары болды. Экраннан тыс фортепиано бөлімін Франц Листтің орындауымен танымал болған британдық музыкант Луи Кентнер орындады, бірақ ол экранда көрсетілмеуін талап етті, өйткені оның танымал ойын-сауыққа қатысуы классикалық беделіне нұқсан келтіруінен қорықты. Бірақ ол жазба миллиондаған данаға сатылып кеткенде, өзінен күдіктенді және тіпті авторлық гонорар сұрады (ол берілді). Нәтижесінде Варшава концерті киноэкранынан концерт залына дейін сол кездегі ерекше сапар жасады. 1944 жылы Desert Island Discs бағдарламасында Dambusters шабуылының басшысы Гай Гибсон оны өзінің бірінші таңдауы ретінде сұрады. Бір комментатор Варшава концерті – соғыс кезінде Ұлыбританияда жазылған ең маңызды аспаптық шығарма деп санайды, ол кез-келген басқа шығармадан гөрі сол заман мен орынды жақсы бейнелейді.
The associations which individual members of the audience may have in relation to a certain piece of well known music are quite beyond the control of the director of a film in which it is used And so with Dangerous Moonlight it was rightly decided to have a piece of music specially written, that could be used to become associated in the mind of the audience with Poland, air raids in Warsaw, and whatever the director wanted to suggest. The concerto was not part of the original plan. According to Roy Douglas, at that time orchestrator for all of Addinsell's scores: "The film's director had originally wanted to use Sergei Rachmaninoff's Second Piano Concerto, but this idea was either forbidden by the copyright owners or was far too expensive". Thus Addinsell wanted the piece to sound as much like Rachmaninoff as possible, and Douglas remembers, "while I was orchestrating the Warsaw Concerto I had around me the miniature scores of the Second and Third Piano Concertos, as well as the Rhapsody on a Theme of Paganini." Like Rachmaninoff, Addinsell introduces it almost as a nocturne. Stefan speaks of the piece later in the film: "This music is you and me. It's the story of the two of us in Warsaw, of us in America, of us in where else I don't know. That's why I can't finish it". But finish it he does. Similar to the way that Rachmaninoff returns to his second theme in his Second Piano Concerto, the "Carol" melody is used, not only to bind together the emotional strands of the drama, but to bring the Concerto to a triumphant conclusion. Throughout the film, the unfinished piece is defined in a relationship with Frédéric Chopin's "Military" Polonaise, symbolising Polish patriotism. Such unexpected success had another consequence. The off screen piano part was played by Louis Kentner, a fine British musician known for his performances of Franz Liszt, but he had insisted that there be no on screen credit, for fear that his participation in a popular entertainment would harm his classical reputation. He lost his qualms when the recording sold in the millions, and Douglas notes that he even asked for royalties (they were granted). Ultimately the Warsaw Concerto was such a hit that it made the then unusual journey from movie screen to concert hall. In his 1944 appearance on Desert Island Discs, Guy Gibson, leader of the Dambusters raid, asked for it as his first choice. One commentator has suggested that the Warsaw Concerto is the most significant instrumental work written in Britain during the war, still conjuring up a time and place better than any other piece.
Басқа поп-мәдениет сілтемелері
Британ композиторы Клайв Ричардсон 1944 жылы Варшава концертіне жалғау ретінде Лондон Фантазиясын жазды. Бұл шығарма сол кезде үлкен жетістікке ие болды және фортепиано оркестрі мен фортепианоға арналған жеке нұсқаларында "Британ шайқасының музыкалық бейнесі" деген сипаттамамен жарияланды. Спайк Миллиган өзінің "Адольф Гитлер: Оның құлдырауындағы менің үлесім" (1971) атты автобиографиясында және сериядағы келесі кітаптарында бұл туындыны бірнеше рет "өте жаман Варшава концерті" деп атады. Концерт әдетте мәнерлеп сырғанау чемпионаттарында қолданылады (особылап Жапонияда). Композитор және жүргізуші Стив Рейс Варшава концертінің табысына шабыдаланған, Хьюберт Баттың "Корнуолл рапсодиясы", Нино Ротаның "Шыны таудың аңызы" және Чарльз Уильямстың "Ольвеннің арманы" сияқты қысқа романтикалық фильмдер үшін Денхам киностудиясының атымен "Денхам концерті" терминін енгізді. 1945 жылғы "Қысқаша кездесу" фильмінде және "Жетінші парда" (сондай-ақ 1945) фильмінде Рахманиновтың шығармасы (Екінші фортепиано концертінің баяу бөлігі) тиімді пайдаланылды.