Кіріспе

Киелі Рим империясының мемлекеті (шамамен 1003–1794)

Юлих герцогтығы (Herzogtum Jülich; Герцогство Гулик;) 11-18 ғасырларда Киелі Рим империясының құрамындағы мемлекет болды. Герцогтық Рейн өзенінің батысында орналасқан, шығысында Кельн курфюрсттығы және батысында Лимбург герцогтығымен шектесетін. Оның Рур өзенінің екі жағында, астанасы Юлих – бұрынғы Римнің Юлиякумы – төменгі Рейн аймағында аумақтары болды. 1423 жылы герцогтық Рейннің ар жағындағы Берг графтығымен бірікті, содан кейін Юлих-Берг деп аталды. Кейін ол Юлих-Клевес-Берг Біріккен герцогтығының құрамына кірді. Оның аумағы қазіргі Германияда (Солтүстік Рейн-Вестфалияның бөлігі) және қазіргі Нидерландыда (Лимбург провинциясының бөлігі) орналасқан, тұрғындары ортақ лимбург диалектісінде сөйлейді.

Аудан

9 ғасырда Маффрид Юлих графы (pagus Juliacensis) болды. Төменгі Лотарингиядағы Юлих гауында граф туралы алғашқы айғақ 1003 жылы Герхард I туралы мәлімдемеде кездеседі; оның немересі Герхард III 1081 жылы өзін Юлих графы деп атауды бастады. 1219 жылы граф болған Вильгельм IV аумақты едәуір кеңейтті және 1234 жылы Юлих қаласына қалалық құқықтар берді. 1240 жылға қарай оның аумақтық кеңеюі оның аумағының шығыс жағында Кельн архиепискобы Конрад фон Хохстаденмен қақтығыс тудырды, оның әскерлері бес жылдан кейін қаланы қиратты. Вильгельм IV-нің ұлы Вальрам (1278–1297 жылдары граф болған) епископтық билікке қарсы күресті, 1288 жылғы Ворринген шайқасында Вестербург архиепискобы Зигфрид II-ге қарсы Брабант герцогы Иоанн I-ді қолдады. Вальрамнан кейін оның кіші інісі Герхард V граф болды, ол өзінің бәсекелесі Альберт I Габсбургқа қарсы Нассаудың неміс королі Адольфтың жағына шықты. Герхард 1298 жылы Геллхайм шайқасында Адольф Нассау жеңілгеннен кейін өзінің иеліктерін сақтап қалуға ұмтылды, ал 1314 жылы жақын орналасқан Аахен қаласында Виттельсбахтың Людовик IV-нің тәж киюіне қолдау көрсетті, бұл да Кельн епископының қалауына қарсы болды.

Герцогтік

Герхард 1328 жылы қайтыс болды. Оның үлкен ұлы оның орнына граф Вильгельм V болды. Герхардтың кіші ұлы Вальрам 1332 жылы Кельн архиепископы болды. 1336 жылы граф Вильгельм император Людовик IV-тен маркграф атағын алды, ал 1356 жылы Люксембург императоры Карл IV Вильгельм V-ті герцог дәрежесіне көтерді. Бірақ оның ұлы, герцог Вильгельм II, императордың жартылай бауыры Венцеслав Люксембургский, Брабант герцогымен қатысты дауға түсіп, оны 1371 жылы Байсвейлер шайқасында жеңді. Осыдан кейін Юлих тарихы көршілес мемлекеттермен – Клев және Берг герцогтықтарымен, сондай-ақ Гелдерн және Марк графтықтарымен тығыз байланысты болды. Герцог Вильгельм II Гелдерн герцогы Реджинальд II-нің қызы Мэриге үйленді, ал оның жартылай бауыры Гелдерн герцогы Реджинальд III 1371 жылы қайтыс болғаннан кейін ол өзі герцогиня атанды. Вильгельм II Люксембург императорлық үйімен болған дауды шешті, ал оның ұлы Вильгельм III екі герцогтықты да мұраға алды, осылайша Гелдерн және Юлих герцогы Вильгельм I атанды. 1402 жылы герцог Вильгельм I Гелдерн мен Юлих заңды мұрагерлерсіз қайтыс болды. Оның орнына 1423 жылы мұрагерсіз қайтыс болған Гелдерн және Юлих герцогы Рейнальд IV-нің кіші бауыры келді. Гелдерн аймағы Герцог ретінде Эгмондтың Арнольдін таңдады, ал Юлих Бергпен біріктіріліп, жас тармақтан шыққан Юлих-Берг герцогы Адольфқа өтті, ол Бергтің иесі ата-бабаларының бірімен некелесу арқылы иеленді. 1609 жылы Юлих-Клевес-Бергтің соңғы герцогы тікелей мұрагерсіз қайтыс болғанда Юлих мұрагерлік соғысы басталды. Ол 1614 жылғы Ксантен шартымен аяқталды, ол жеке герцогтықтарды Пфальц-Нойбург және Бранденбург маркграфтығы арасында бөліп берді. Юлих пен Берг Нойбург графы Вольфганг Вильгельмге тиді, ал Пфальц-Нойбургтың соңғы герцогы (сонымен қатар 1685 жылдан бастап Пфальцтың сайлаушысы) Карл III Филипп 1742 жылы ұрпақсыз қайтыс болғаннан кейін Пфальц-Зульцбах графы Карл Теодор (1777 жылдан кейін Бавария герцогы) Юлих пен Бергті мұра етті. 1794 жылы Революциялық Франция Юлих герцогтігін (Duché de Juliers) басып алды, ол француздық Рур департаментінің бір бөлігі болды. 1801 жылғы Луневиль шарты Юлихтің Францияға берілуін ресми түрде мойындады. 1815 жылы Наполеон жеңілгеннен кейін герцогтік Пруссияның Юлих-Клевес-Берг провинциясының (1822 жылдан кейін Пруссияның Рейн провинциясының бір бөлігі) бір бөлігіне айналды, Ситтард және Тегелен қалаларын қоспағанда, олар Біріккен Нидерланд Корольдігінің бір бөлігіне айналды.