Кіріспе

Жүйке функциясын диагностикалау тесті

Нервтік өткізгіштік зерттеуі (НӨЗ) – адам денесінің қозғалтқыш және сезімтал жүйкелерінің, әсіресе электр тогын өткізу қабілетінің қызметін бағалау үшін жиі қолданылатын медициналық диагностикалық тест. Мұндай тестілерді клиникалық нейрофизиологтар, физиотерапевтер, физиатристер (физикалық медицина және реабилитация дәрігерлері) және электродиагностикалық медицина саласында маманданған неврологтар сияқты медициналық мамандар жүргізе алады. АҚШ-та неврологтар мен физиатристер резиденттура барысында электродиагностикалық медицинаны (инелік электромиография (ЭМГ) және НӨЗ жүргізу) оқып, кейбір жағдайларда клиникалық нейрофизиология, электродиагностикалық медицина немесе нейромыология бойынша феллошипте қосымша тәжірибе жинақтайды. АҚШ-тан тыс елдерде клиникалық нейрофизиологтар инемен ЭМГ және НӨЗ тестілеуін үйренеді. Нервтік өткізгіш жылдамдығы (НӨЖ) – бұл тест кезінде жиі анықталатын өлшем. НӨЖ термині көбінесе нақты тестті білдіреді, бірақ бұл жаңылыстыруы мүмкін, себебі жылдамдық – тест жиынтығындағы бір ғана өлшем.

Медициналық қолданыстар

Нервтік өткізгіштік зерттеулері мен инелік электромиография бірге жүйке және бұлшықет функциясын өлшейді, және қол-аяқтағы ауырсыну, омыртқа жүйкесінің қысылуынан туындаған әлсіздік немесе қандай да бір неврологиялық жарақат немесе ауру туралы алаңдау болғанда тағайындалуы мүмкін. Омыртқа жүйкесінің зақымдануы мойын, арқаның ортасы немесе белдің төменгі бөлігінің ауыруына себеп болмайды, осы себепті, ЭМГ немесе НКС омыртқаның, кеуде қуысының немесе мойынның ауыру себептерін анықтауда тиімді екенін дәлелдемеген.

Қозғалтқыш NCS

Моторлық NCS қозғалтқыш талшықтарын қамтитын жүйкеге стимуляция жасау және сол жүйкемен иннервацияланған бұлшықеттің қарын бөлігінен жазу арқылы алынады. Қоспалы бұлшық әрекет потенциалы (CMAP) – нәтижелі жауап, ол мотор аксондарының әрекет потенциалын жеткізуіне, нейромышелік байланыстың жағдайына және бұлшықет талшықтарына байланысты. CMAP амплитудасы, моторлық басталу кешігуі және өткізу жылдамдығы тұрақты түрде бағаланып, талданады. Сенсорлық NCS сияқты, өткізу жылдамдығы қашықтықты уақытқа бөлу арқылы есептеледі. Алайда, бұл жағдайда екі стимуляция орны арасындағы қашықтық осы екі орның басталу кешігуінің айырмасына бөлінеді, бұл екі стимуляция орны арасындағы жүйке сегментінің өткізу жылдамдығын анықтайды. Осылайша өткізу жылдамдығын есептеу әдісі нейромышелік байланыстан өту және бұлшықет әрекет потенциалын тудыруға кеткен уақыттың әсерінен қате болудан сақтайды (өйткені олар ескерілмейді).

Сенсорлық NCS

Сенсорлық НСЖ перифериялық жүйкеге электрлік стимуляция қолдану арқылы жүзеге асырылады, ал беріліс потенциалы сол жүйкенің басқа бөлігінде тіркеледі. Үш негізгі өлшемді алуға болады: сезімтал жүйкелік әрекет потенциалы (SNAP) амплитудасы, сезімтал латенттілік және өткізгіш жылдамдық. SNAP амплитудасы (микровольтпен өлшенеді) стимуляция орны мен тіркеу орны арасында өткізуге қабілетті аксондардың санын көрсетеді. Сенсорлық латенттілік (миллисекундта) – әрекет потенциалының жүйкедегі стимуляция орны мен тіркеу орны арасында жүруіне қажетті уақыт. Өткізгіш жылдамдық секундына метрмен өлшенеді және стимуляция орны мен тіркеу орны арасындағы қашықтықты латенттілікке бөлу арқылы есептеледі: Өткізгіш жылдамдық = Қашықтық / Латенттілік.

F-толқын зерттеуі

F толқынының зерттеуінде қозғалыс жүйкесінің жоғары деңгейдегі стимуляциясы және осы жүйкемен қамтамасыз етілген бұлшық еттен әрекет потенциалын тіркеу қолданылады. Бұл, әрекет потенциалы мүшедегі стимуляциялық электрод орнынан басталып, омыртқа миының алдыңғы мүйізіне және содан кейін стимуляцияланған жүйке арқылы мүшеге қайтып оралатындықтан, рефлекс емес. F толқынының кешігу уақытын мүше мен омыртқа арасындағы жүйке өткізгіштігінің жылдамдығын есептеу үшін пайдалануға болады, ал моторлық және сезімтал жүйке өткізгіштігін зерттеу мүшенің өзіндегі өткізгіштікті бағалайды. F толқындарының кешігу уақыты өзгеріп отырады, ал қалыптан тыс өзгеріс "хроно дисперсия" деп аталады. Өткізгіштіктің жылдамдығы стимуляция орнынан сәйкес омыртқа сегментіне дейінгі (ортаңғы жүйке үшін C7 омыртқа процесінен білек бүгілісіне дейінгі) қашықтық (D) миллиметрмен өлшеу арқылы анықталады. Бұл қашықтық 2 есе көбейтіледі, себебі сигнал омыртқаға барады және бұлшыққа кері оралады (2D). 2D орташа F және M толқындары арасындағы кешігу уақытының айырмасына бөлінеді, содан кейін 1 миллисекунд кешіріледі (F-M-1). Формуласы: .

H-рефлексті зерттеу

H рефлексі зерттеуі жүйкеге стимуляция жасау және аяқ-қолдың бұлшық еттерінен рефлекстік электрлік разрядты тіркеуді пайдаланады. Бұл сонымен қатар аяқ-қол мен омыртқа миы арасындағы өткізгіштікті бағалайды, бірақ осы жағдайда афференттік импульстер (омыртқа миына қарай бағытталғандар) сезімтал жүйкелерде, ал эфференттік импульстер (омыртқа миынан шығатындар) қозғалтқыш жүйкелерде болады. Бұл процесті өзгерту мүмкін емес.

Жүйкелік өткізгіштерді түсіндіру

Жүйке өткізгіштік зерттеулерінің нәтижелерін түсіндіру күрделі және клиникалық нейрофизиологтар, медициналық неврологтар, физиотерапевтер немесе физиатрлар сияқты денсаулық сақтау мамандарының біліктілігін қажет етеді. Жалпы алғанда, әртүрлі патологиялық процестер латенттік уақыттардың, моторлық және/немесе сенсорлық амплитудалардың өзгеруіне немесе өткізу жылдамдығының әртүрлі деңгейде баяулауына алып келеді. Мысалы, жүйке өткізу жылдамдығының (NCV) баяулауы миелинге зақым келгенін көрсетеді. Тағы бір мысал, ортаңғы жүйкенің моторлық және сенсорлық латенттік уақыттарының білезік арқылы баяулауы білезікте ортаңғы жүйкенің ошақтық қысылуын көрсетеді, бұл карпальдік туннель синдромы деп аталады. Ал егер бірнеше аяқ-қолдағы барлық жүйке өткізу жылдамдықтары баяуласа, онда бұл жүйкелердің жалпы ауруын немесе жалпы перифериялық нейропатияны білдіреді. Қант диабетімен ауыратын адамдарда көбінесе жалпы перифериялық нейропатия дамиды.

Пациенттің тәуекелі

Жүйке өткізгіштік зерттеулері денедегі жүйкелердің белгілі бір ауруларын диагностикалауға өте көмектеседі. Бұл зерттеу инвазивті емес, бірақ электр тогының соққысынан және электр күйігінен ауыру тудыруы мүмкін. Ток мөлшері аз болғандықтан соққылар ешкімге қауіпті емес. Тұрақты кардиостимулятор немесе басқа да имплантацияланған стимуляторлары бар (мысалы, терең ми стимуляторлары немесе омыртқа миын стимуляторлары) пациенттер зерттеуден бұрын дәрігерге хабарлауы тиіс. Бұл зерттеуді тоқтатуға себеп болмайды, бірақ арнайы сақтық шаралары қолданылады. Кардиостимуляторлар мен имплантацияланған кардиодефибрилляторлар (ICD) клиникалық тәжірибеде жиі қолданылады және осы құрылғылары бар пациенттерге жүйелі электродиагностикалық зерттеулер жүргізу қауіпті екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, жүйке өткізгіштік зерттеулерінің (ЖӨЗ) электр импульстарын құрылғылар қате түсінуі мүмкін, бұл құрылғының қаламаған тежелуіне немесе іске қосылуына немесе қайта бағдарламалануына әкелуі мүмкін деген теориялық мүмкіндік бар. Жалпы, стимуляция орны кардиостимуляторға және оның электродтарына неғұрлым жақын болса, кардиостимуляторды тежеуге жеткілікті амплитудалы кернеуді тудыру ықтималдығы соғұрлым жоғары. Мұндай қауіптерге қарамастан, әдеттегі ЖӨЗ нәтижесінде бірден немесе кейіннен жағымсыз әсерлер туралы хабарламалар жоқ. Жүкті әйелдерге инемен ЭМГ немесе ЖӨЗ жасауға белгілі қарсы көрсетімдер жоқ. Сонымен қатар, бұл процедуралардан туындаған асқынулар туралы әдебиетте хабарланбаған. Сондай-ақ, шақырылған потенциалдарды зерттеу жүктілік кезінде жасалғанда ешқандай проблема тудырмайды деп хабарланған.