Кіріспе

M42 40 мм-лік өздігінен жүретін зениттік артиллериялық қондырғы, немесе "Duster", – 1952 жылдан 1960 жылдың желтоқсанына дейін АҚШ Армиясы үшін құрастырылған, 1988 жылға дейін қызметте болған американдық жеңіл брондалған әуе қорғанысы артиллериялық қондырғы. Бұл машинаны General Motors корпорациясының танк бөлімшесі өндірді. Ол M41 жеңіл танкысының компоненттерін пайдаланды және толығымен дәнекерленген болаттан жасалды. Барлығы 3700 дана M42 құрастырылды. Көлік құралында алты адам экипаж болады және толық жүктемесі 22 500 кг (49 500 фунт) салмақтайды. Ең жоғары жылдамдығы 160 км қашықтықтағы жүріспен анықталады. Қару-жарағына толық автоматты екі 40 мм M2A1 Bofors зениттік артиллериялық қондырғы кіреді, олардың ату жылдамдығы минутына 2 × 120 оқ (rpm) құрайды, бұл оқ-дәрісі бітіп қалғанша шамамен 85 секунд бойы атуға мүмкіндік береді, сондай-ақ .30 калибрлі Browning M1919A4 немесе 7,62 мм M60 пулеметтері де бар. 500 а.к., алты цилиндрлі, Continental (немесе Lycoming Engines) өндірісіндегі, ауамен салқындатылатын, бензиндік қозғалтқыш көліктің артқы бөлігінде орналасқан. Ол кросс-драйв және екі жылдамдықты Allison беріліс қорабы арқылы басқарылады. M42 Duster бастапқыда әуе шабуылына қарсы қолдануға арналған болса да, Вьетнам соғысында бронетехникасыз жер күштеріне қарсы өте тиімді болып шықты.

Даму

Корея соғысы барысында АҚШ армиясы M24 Шафи шассиіне негізделген барлық көліктерді, мысалы, 40 мм-лік ұшаққа қарсы M19 көп ұңғылы автокөлікті, M41 шассиін пайдаланатын үлгілерге ауыстырып, кезең-кезеңмен қолданудан шығаруды шешті. 40 мм-лік зеңбіректер әлі де тиімді әуеге қарсы қару ретінде саналғандықтан, M19-да қолданылған зеңбірек ұйымдастыруының өңделген нұсқасы M41-нің үлкен мұнара сақинасына бейімделу үшін қайта жобаланған мұнараға орнатылып, M42 деп аталды. Бастапқыда 40 мм-лік зеңбіректерді ұқсас конструкциядағы екінші көлік құралында орналасқан радарлық атыс басқару жүйесінің көмегімен нысанаға алу жоспарланған, бірақ даму құнының артуына байланысты бұл идеядан бас тартылды.

Қызмет тарихы

M42 өндірісі 1952 жылдың басында GM-нің Кливленд танк зауытында басталды. Ол 1953 жылдың соңында қаруға алынып, бронетандық дивизиялардағы түрлі ұшаққа қарсы жүйелерді ығыстырды. 1956 жылы M42 жаңа қозғалтқыш және басқа да жаңартулармен бірге, M41 негізіндегі басқа да машиналарымен бірге M42A1 үлгісіне жаңартылды. Өндіріс 1960 жылдың желтоқсанында тоқтатылды, жалпы өндіріс көлемі 3700 дананы құрады. 1950-ші жылдардың соңында АҚШ армиясы реактивтік ұшқыштар дәуірінде ұшаққа қарсы артиллерияның тиімділігі төмендегенін түсінді және HAWK зениттік-ракеталық кешенінің өздігінен жүретін нұсқасын қабылдауға кірісті. Осыған байланысты, M42 жедел әскерден алынып, Ұлттық гвардияға берілді. 1963 жылға дейін тұрақты армиядан барлық M42 шығарылды, тек Панама каналы аймағындағы 517-ші әуе қорғанысы артиллерия полкінің 4-ші батальоны 1970-ші жылдарға дейін M42-нің екі батареясын пайдаланды.

Вьетнам соғысы

HAWK зымыран жүйесі төмен биіктікте қорғаныспен нашар жұмыс істеді. Оңтүстік Вьетнамдағы күштердің үнемі артуына байланысты төмен биіктіктегі әуе шабуылына қарсы қабілеттілікті қамтамасыз ету үшін Армия M42A1 машиналарын қайта қызметке алып, оларды әуе қорғанысы артиллериясы (ADA) батальондарына біріктіре бастады. 1966 жылдың күзінен бастап АҚШ Армиясы Оңтүстік Вьетнамға үш «Дустер» батальонын орналастырды, әр батальон штаб батареясынан және төрт «Дустер» батареясынан тұрды, олардың әрқайсысы бір «Quad 50» батареясымен және артиллериялық жарық батареясымен күшейтілді. Бірнеше әуе шабуылына қарамастан, Солтүстік Вьетнамнан туындаған әуе қатері іске аспады және ADA экипаждары көбінесе жердегі қолдау миссияларына тартылды. Көбінесе M42 алдыңғы қатардағы күзет, конвойға сүйемелдеу немесе периметрді қорғау қызметін атқарды. (Вьетнамдағы АҚШ әскерлері оны «шаңға айналдырғыш» деп атаған «Дустер» дұшпандарды шаңға айналдырғандықтан) тез арада жердегі қолдау көрсетуде өте жақсы екені анықталды. 40 мм-лік зеңбіректер жаппай шабуыл жасаған жаяу әскерге қарсы тиімді болды. «Vietnam Magazine» журналында жарияланған мақалада: «M55 және M42 – ескі жабдықтар, оларға көп күтім қажет және қосалқы бөлшектерді табу қиын болды. Бензинмен жұмыс істейтін «Дустерлер» қозғалтқыш бөлімінде өрт пайда болуына әсіресе осал болды. Сондықтан, жолдан өту қабілетіне қарамастан, «Дустерді» тығыз жартастар арасындағы ұзақ іздеу және жою операцияларында пайдалану тиімсіз болды, себебі қозғалтқыштар, беріліс қораптары және аспалардың тозуы күшті болды. Бірақ «Дустер» – экипаж техникалық қызмет көрсетуге қабілетті қарапайым машина. Одан да жақсысы, «Дустердің» жоғары жерден арақашықтығы және тамаша аспа конструкциясы оған минималды шығындармен мина жарылысына төтеп беруге мүмкіндік берді. «Дустердің» 40 мм-лік снарядының жарылыс және сынықтар әсері күшті болғанымен, оның өте сезімтал нүктелік детонаторы ауыр өсімдіктерде тиімділігін шектеді. Мұндай жағдайда, «Quad» қаруы жақсырақ болды, себебі ауыр .50 калибрлі снаряд «Дустердің» 40 мм-лік снарядының тиімді болуы үшін ертерек жарылатын жапқышты оңай тесіп өте алады. Бірақ, ұзақ қашықтықта 40 мм-лік снаряд, әсіресе далалық формацияларға қарсы, әлдеқайда пайдалы болды. «Дустер» сонымен қатар далалық артиллерияның отты бағыттау орталықтарынан алған деректерді пайдаланып, жанама от беруге қабілетті болды. 144-ші артиллерияның сарбаздары және I корпустағы теңіз жаяу әскерлері «Quad» және «Дустер» операцияларының үлгісін белгіледі. Қарулы шайқас машиналарын жетіспеушілігіне байланысты M42 алғаш рет броня ретінде қолданылды. Көптеген риза болған адамдар 40 мм және .50 калибрлі оқтың жоғары көлемінің құндылығын тез арада білді, бұл оларға далалық және периметрлік қорғаныста көмектесті. «Quad» алыс орналасқан базалардың қорғанысын күшейтті, ал «Дустерлер» қарсыластардың шабуылына қарсы тұру үшін жеткізілім және тактикалық конвойлармен бірге даулы тас жолдармен жүрді. 144-ші артиллерияның «C» батареясының «Дустерлері» 1968 жылдың сәуірінде Кхе Санның қоршауын бұзған «Пегасус» операциясының алғы шебінде болды. «Дустерлер» мен «Quad» Тет шабуылы кезінде Вьетнамның барлық жерінде соңғы қорғаныс отын қамтамасыз етті және кейіннен Лам Сон 719 операциясына қатысты. Қайда оттық қолдау қажет болса, M42 және M55 машиналары табылды.

Бірліктер

Дустер экипажының көпшілігі Техас штатының Форт-Блисс қаласында 1-ші Аванс жеке оқу бригадасында (Әуе қорғанысы) АИТ оқыған. Кейбір Дустер офицерлері Форт-Блисс, Техаста өткізілген НКО кандидаттары мектебінде оқыған. 1-ші батальон, 44-ші артиллерия – 1966 жылдың қарашасында Оңтүстік Вьетнамға келген алғашқы АДА батальоны. Өздігінен жүретін M42A1 Дустер бөлімшесі, 1/44-ші батальон Кон Тхен және Кхэ Санх ұрыс базасы сияқты жерлерде теңіз жауынгерлерін, сондай-ақ Оңтүстік Вьетнамның I корпусы аймағындағы армия бөлімдерін қолдады. Батальон Вьетнамның I далалық күштеріне тағайындалды және Дунг Ха қаласында орналасқан. 1968 жылы 108-ші артиллериялық топқа (далалық артиллерия) қосылды. 1/44-ші батальонға G батареясы 65-ші әуе қорғанысы артиллериясы, Quad 50 және G батареясы 29-шы артиллерияның іздеу шамдарымен жабдықталған. 1/44-ші батальон 3-ші теңізшілер дивизиясымен бірге Вьетнамның әскерисіз аймағында (ДМЗ) 1971 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. Соржант Митчелл В. Стоут, 1/44-ші артиллерияның С батареясының мүшесі Құрмет медалімен марапатталды. Вьетнамға келген екінші Дустер батальоны – 5-ші батальон, 2-ші әуе қорғанысы артиллериясы. 1966 жылдың маусымында белсендірілген ол 1966 жылдың қарашасында Вьетнамға келді және Вьетнамдағы III далалық күштің II корпусына ауыстырылды, Бьен-Хуа әуе базасының айналасына орналасты. Қоса беріліп отырған бөлімшелер – D батареясы, Quad 50-мен жабдықталған 71-ші әуе қорғанысы артиллериясы және I батареясы, 29-шы артиллерияның іздеу шамдары. "Екінші бірінші" 1971 жылдың ортасына дейін оңтүстік Сайгон аймағын қызмет етті. D/71-ші Quad 1972 жылдың наурызына дейін белсенді болды. Үшінші Дустер батальоны – 4-ші батальон, 60-шы әуе қорғанысы артиллериясы. 1966 жылдың маусымында белсендірілген ол 1967 жылдың маусымында Вьетнамға келді және Орталық таулы аймақтарында операцияларды ұйымдастырды, Ан Хеден (1967–1970) және кейіннен Туй Хоада (1970–1971) орналасты. Қоса беріліп отырған бөлімшелер E батареясы 41-ші артиллерия, Quad 50-мен жабдықталған және B батареясы, 29-шы артиллерияның іздеу шамдары (олар 1965 жылдың қазан айынан бастап елде болды). Бұл бөлімшелердің мүшелері бүкіл Орталық таулы аймақты ғана қамтып қоймай, сонымен қатар солтүстікке қарай ДМЗ және оңтүстікке қарай Сайгон бойындағы өрт базалары мен операцияларды қолдады. Әр Дустер батальонында төрт батарея (А, В, С, Д) және штаб батареясы болды. Әр батареяның екі взводы бар (бірінші, екінші), олардың әрқайсысында M42A1 Дустерлері бар төрт бөлім бар. Соғыстың барлық кезеңінде толыққанды қолданылғанда, командалық құрамында шамамен 200 M42 Дустер болды. Дустер мен Quad көбінесе өрт базаларында, мықты орындарда және инженерлерді жол салу мен көлік топтарын қорғау үшін қолдауға жұмыс істеді. Түнде олар өрт базаларын шабуылдан қорғап, жаудың саперлері, ракеталары мен минометтарының алғашқы нысанасы болды. Іздеу шамдары бар джиптер жеке жұмыс істеді, бірақ көбінесе өрт базасында Дустер немесе Quad бөлімін қолдады. Үш Дустер батальоны мен Quad 50 және іздеу шамдары бар батареялардың арасында 200-ден астам адам қаза тапты.

Вьетнамнан кейінгі кезең

M42A1 жабдықталған үш АДА батальоны (144-ші, 460-шы және 52-ші) 1971 жылдың желтоқсан айының соңында Вьетнамды қалдырды. Елдегі «Дастерлердің» көпшілігі, мүмкін барлығы да, ARVN күштеріне берілді. Форт-Блистегі жаттығу «Дастерлерінің» көп бөлігі түрлі Ұлттық гвардия бөлімшелеріне қайтарылды. АҚШ армиясы корпус деңгейіндегі АДА күштері ретінде бірнеше Ұлттық гвардия М42 батальонын сақтап қалды. Андерсон, Оңтүстік Каролина штатында орналасқан 263-АДА 2-батальоны 1988 жылы жүйе қолданудан шығарылғанда М42-ні пайдаланған соңғы бөлім болды.

Мемлекеттік емес операторлар

Ливанның еркін армиясы: Ливан армиясының қоймаларынан 4 адам тәркіленді. Аль Мурабитун: Ливан армиясының қоймаларынан тәркіленді. "Кедр ағаштарының сақшылары": Ливан армиясының қоймаларынан тәркіленді. Kataeb реттеуші күштері: Ливан армиясының қоймаларынан тәркіленді; Ливан күштеріне берілді. Тигрлер жасағы: Ливан армиясының қоймаларынан тәркіленді. Ливан Араб Армиясы: Ливан армиясының қоймаларынан тәркіленді. Ливан күштері: Катаеб реттеуші күштерінен мұрагерлік етті. Халықтық азаттық армиясы (Ливан): Ливан армиясының қоймаларынан тәркіленді.