Кіріспе
Феникс қаласындағы көп мақсатты жабық арена.
Аризона Ветерандарының Ескерткіш Колизейі – АҚШ-тың Аризона штаты, Феникс қаласындағы Аризона штатының жәрмеңкелер алаңында орналасқан 14 870 орындық көп мақсатты жабық арена. 1968-1992 жылдар аралығында ол Ұлттық баскетбол қауымдастығының (NBA) «Феникс Санс» командасының үй аренасы болды, сондай-ақ жабық футбол, роллер дерби және ірі және кіші лига хоккей командалары да осында өнер көрсетті.
Тарих
Аризона штатының жәрмеңке комиссиясы 1960 жылдың ақпан айында "Аризона штатының жәрмеңке алаңының көрме орталығын" жоспарлауды бастады. Комиссия мемлекеттік жәрмеңке кезінде де, жыл бойы да пайдалануға болатын жабық ғимаратты көздеді. 1964 жылы Финикстің сәулетшісі Лесли Махони, "Лешер және Махони" фирмасынан (Финикс қаласының орталығындағы Орфей театрының авторлары) комиссияға соңғы жоспарларын ұсынды, ал сол жазда құрылыс жұмыстары басталды. Тусон сәулетшісі Лью Плейс (Аризона университетінің бас кампусын жобалаған Рой Плейстің ұлы, кейіннен әкесінің фирмасын басқарған) да жобалауға қатысты. Құрылыс инженерлік фирмасы – "T. Y. Lin International". 1000-нан астам құйма бетон панельдерді ұстап тұратын, ерекше аттың жалағы тәрізді, тартылған кабельді шатыр – инновациялық сәулеттік шешім деп есептелді. Ол, мүмкін, 1952 жылы аяқталған Солтүстік Каролина штатының Рейли қаласындағы Dorton Arena-ның да ықпалында болды. "Ветерандар ескеретін Колизейінде" Финикс суретшісі Пол Коздің бірнеше суреттері бар. Бұл жоба кейінгі ареналардың архитектурасына әсер етті, соның ішінде Мэриленд штатының Ландовер қаласындағы бұрынғы "Capital Centre" және Калгаридегі "Scotiabank Saddledome". 1965 жылдың сәуір айында Аризонаның соғыс ардагерлерін құрметтеу үшін атауы өзгертілді. Жаңа ғимаратта алкогольдік сусындар сатыла ма, жоқ па деген мәселе бойынша дау болды, бірақ 1965 жылдың сәуір айында губернатор Сэм Годдард шектеулі алкогольдік өнімдер сатуға рұқсат беретін заңға қол қойды. Колизей 1965 жылдың 3 қарашасында "Ice Follies" қойылымымен ашылды. Жобаның жалпы құны 7 миллион долларға бағаланды, барлық қаржы жеке қаражат есебінен төленді. Колизейдің шатырынан су ағуы мәселесі оның ашылған күнінен бастап қанағаттандырмайды, басшылық ғимараттың бірінші жылдығын тойлау үшін шатырға шам қойғанда, ол шатырдың герметикасын бұзып, көп жыл бойы ағып кетуге себеп болды. 1969 жылдың 11 қарашасында "The Rolling Stones" тобы "Let it Bleed" турнесі аясында Колизейде концерт берді. 1970 жылдың 9 қыркүйегінде Элвис Пресли сахнаға оралып, қайтадан концерттік өнерге көшкеннен кейінгі алғашқы гастролін бастады, 13 000 көрерменге толы залға. Ол 1973 жылдың 22 сәуірінде 15 000 адамның алдында тағы да концерттік турнесін өткізді. 1993 жылдың 18 қазанында "Nirvana" тобы "In Utero" әлемдік турнесін Колизейде сатылып кеткен концертпен бастады.
Баскетбол
Арена 1968-1992 жылдар аралығында НБА-ның «Феникс Санс» командасына үй иесі болды. «Санс» командасының аренадағы тұру кезеңінде, жанкүйерлер мен жергілікті бұқаралық ақпарат құралдары Колизейді «Макдауэллдегі жынды үй» деп лақап атады (арена орналасқан Макдауэлл көшесінің құрметіне). Қызығы, осы лақап атауды 1970 жылғы плей-офф кезінде «Лейкерс» командасының комментаторы Чик Хирн берген. 1974 жылдың 6 қазанында төбеден су аққаннан кейін алаңды ойынға жарамсыз деп танып, «Портленд Трейл Блейзерс» командасымен жоспарланған маусым алдындағы ойын күштен тоқтатылды. 1975 жылы Колизейде НБА «Жұлдыздар» ойыны өтті, ал 1976 жылы «Бостон Селтикс» командасы осы аренада НБА чемпионатында жеңіске жетті. «Talking Stick Resort Arena» (қазір «Footprint Center») жөндеуден өткендіктен, WNBA-ның «Феникс Меркурийі» командасы 2020 жылғы маусымда Колизейде ойнауға тиіс болды, бірақ COVID-19 пандемиясы «Меркурий» командасын Флорида штатының Брэдэнтон қаласындағы IMG академиясындағы лигалық ортаға көшірді.
Жалға алушылар
Бұл арена хоккейге 13 730, ал баскетболға 14 870 орындық. «Санс» командасынан басқа, Колизей 1967 жылдан 1974 жылға дейін Батыс хоккей лигасының «Феникс Роудраннерс» командасын, 1974 жылдан 1977 жылға дейін WHA лигасын, 1989 жылдан 1997 жылға дейін Халықаралық хоккей лигасының (қазір тоқтатылған) командаларын қабылдады. Сондай-ақ, 1975 жылдан 1978 жылға дейін «Феникс Ракетс» әлемдік теннис командасы, 1998 жылдан 2000 жылға дейін Әлемдік жабық футбол лигасының «Аризона Тандер» командасы және 1997 жылдан 2001 жылға дейін «Феникс Мустангс» командасы осы аренада өнер көрсетті. 2006 жылдан бастап Колизейде қайтадан кәсіби спорт жарыстары өтті, онда IBL лигасының «Феникс Флейм» командасы Гранд Каньон университетіне көшкенге дейін өз алаңындағы ойындарын өткізді. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Колизейде «Аризона Дерби Дамс» роллер-дерби лигасының жарыстары өтті. 1980 жылдардың соңында аренада USHRA ұйымдастырған жүк көлігін тарту жарысы өтті, ол ESPN арнасында көрсетілді. 1980 жылдан 1984 жылға дейін Колизейде MISL лигасының «Феникс Инферно» (немесе «Феникс Прайд») командасы өнер көрсетті. 1986 жылдың 15 ақпанында (NBC арнасында 1986 жылдың 1 наурызында көрсетілген) «Saturday Night's Main Event» бағдарламасының түсірілімі осы аренада өтті, онда Кинг Конг Банди Халк Хоганды титулын қорғаған кезде шабуылдады. Хоган (кейфэб) қабырға жарақатын алды, бұл WrestleMania 2 турнирінде олардың темір тордағы жекпе-жегіне әкеп соқты. Сондай-ақ, WCW WrestleWar 1991 турнирі осы жерде өтті. Колизейде Батыс жағалау хоккей лигасының «Феникс Мустангс» және ABA баскетбол лигасының «Феникс Эклипс» командалары да өнер көрсетті. «Санс» командасы 1992 жылы «Америка Вест Аренаға» (қазіргі Footprint Center) көшкеніне қарамастан, арена кейбір шаралар үшін ашық болып қала береді. Аризона штатының жәрмеңкесі жыл сайынғы маусымында (әр қазанда басталады) Колизейде концерттер, комедиялық шоулар және басқа да іс-шаралар өткізеді. Бірнеше жыл бойы Аризона штатының орта мектеп баскетбол чемпионаттарының кезеңдері осы жерде өтті, бірақ 2005 жылы жаңа «Gila River Arenaға» (қазіргі Desert Diamond Arena) көшірілді және 2020 жылы Колизейге қайта оралды. 2005 жылдың күзінде «Катрина» даулынан кейін Колизейде Нью-Орлеаннан эвакуацияланған 2500-ге жуық адамға баспана берілді. Жәрмеңке ашылған қазан айында эвакуацияланғандар басқа тұрғын үйлерге көшірілді. 2015 жылдың жазында Сэм Смит өзінің «In The Lonely Hour» туры аясында Колизейде концерт берді. «Феникс Санс» командасы 2015 жылдың 3 қазанында «Біз PHX» қозғалысының аясында ветерандар мемориалдық Колизейде маусым алдындағы жекпе-жекке оралды, сондай-ақ Колизейдің 50 жылдығына арналған ескерткіш тақталар ашылды. 2021 жылдың көктемі мен жазында Колизейде Марикопа округінің 2020 жылғы президенттік сайлау бюллетеньдерін республикалық сенаттың көп айлық аудиті өтті. Феникс Одағының орта мектептерінің барлық мектептері үшін мектеп бітіру салтанаты мамыр айының үшінші дүйсенбісінен кейінгі сейсенбіде үш күн бойы (сейсенбі, сәрсенбі және бейсенбі) өтеді.