Кіріспе
chembox
| Verifiedfields = өзгертілген
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 460784423
| Name = Dieldrin
| ImageFile1 = Dieldrin 3D balls.png
| ImageFile2 = Dieldrin.svg
| ImageName = Dieldrin
| IUPACName = (1aR,2R,2aS,3S,6R,6aR,7S,7aS) 3,4,5,6,9,9 гексахлор 1a,2,2a,3,6,6a,7,7a октагидро 2,7:3,6 диметаннафто[2,3 b]оксирен
| OtherNames = Dieldrin, HEOD
|Section1=
|Section2=Chembox қасиеттері
| C=12 | H=8 | Cl=6 | O=1
| MolarMass = 380,91 г/моль
| Density = 1,75 г/см³
| MeltingPtC = 176–177
| MeltingPt notes =
| BoilingPtC = 385
| Appearance = түссізден ақшыл қоңыр кристалдарға дейін
| Solubility = 0,02%
| IDLH = Ca [50 мг/м³]
| FlashPt = жанбайды
| FlashPt ref = Осы себепті, қазір әлемнің көп бөлігінде қолдануға тыйым салынған. Паркинсон ауруы, сүт безінің қатерлі ісігі, иммундық, репродуктивтік және жүйке жүйесінің зақымдануы сияқты денсаулық проблемаларымен байланысты. Сондай-ақ, ол эндокриндік жүйеге бұзылыс тудырады, эстроген және антиандроген ретінде әрекет етеді, жүкті әйелдің оған ұшырауы жағдайында ұрықтағы ұрықшалардың дұрыс түсуіне кері әсер етуі мүмкін.
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 460784423
| Name = Dieldrin
| ImageFile1 = Dieldrin 3D balls. png
| ImageFile2 = Dieldrin. svg
| ImageName = Dieldrin
| IUPACName = (1aR,2R,2aS,3S,6R,6aR,7S,7aS) 3,4,5,6,9,9 hexachloro 1a,2,2a,3,6,6a,7,7a octahydro 2,7:3,6 dimethanonaphtho[2,3 b]oxirene
| OtherNames = Dieldrin, HEOD
|Section1=
|Section2=Chembox Properties
| C=12 | H=8 | Cl=6 | O=1
| MolarMass = 380.91 g/mol
| Density = 1.75 g/cm3
| MeltingPtC = 176 to 177
| MeltingPt notes =
| BoilingPtC = 385
| Appearance = colorless to light tan crystals
| Solubility = 0.02%
| IDLH = Ca [50 mg/m3]
| FlashPt = noncombustible
| FlashPt ref = For this reason, it is now banned in most of the world. It has been linked to health problems such as Parkinson's, breast cancer, and immune, reproductive, and nervous system damage. It is also an endocrine disruptor, acting as an estrogen and antiandrogen, and can adversely affect testicular descent in the fetus if a pregnant woman is exposed to it.
Қолдану
Диэльдрин және алдрин химиялық заттары әлем бойынша шаруашылық салаларында кеңінен қолданылып келген. Олар – синтетикалық органохлоридті циклодиен пестицидтері, қызылша тамыр құрттары, қоңыздың дернәсілдері, мысық құрттары және қарақұмырсқа сияқты жер астындағы жәндік-зиянкестерді жою үшін қолданылған. Екеуі де уытты және тірі организмде жинақымдалады. Алдрин тірі жүйелерде диэльдринге ыдырайды, бірақ диэльдрин қоршаған ортада бактериялық және химиялық ыдырауға қарсы тұрады. Диэльдрин мен алдриннің екеуіне де тыйым салынған (қараңыз, төмендегі заңнама және тарих). Алдрин жүгері мен картоп дақылдарындағы топырақ зиянкестерін (атап айтқанда, термитті) жою үшін қолданылған. Диэльдрин – жемістерге, топыраққа және тұқымдарға қолданылатын инсектицид. Ол қоңыржай ендікте 5 жыл бойы топырақта сақталады. Альдрин де, диэльдрин де шөгінділерден буланып, ауа ағындарымен таралып, олардың пайда болған жерінен алыс аумақтарды ластауы мүмкін. Арктикалық жануарлар дүниесінде олардың іздері табылды, бұл оңтүстік шаруашылық аймақтарынан алысқа тасымалдануын көрсетеді.
Метаболизм
Диэльдриннің метаболизмі әртүрлі жолдармен жүреді. Эпоксид гидролазалары эпоксидтік топты гидратациялағанда транс-диол және дикарбоксил қышқылы пайда болады. Диол – қоянның өндіретін ең маңызды метаболиті. Тышқанда метаболизмнің негізгі жолы – 9-гидроксидиэльдринді құруға әкелетін CH2 тобының бауыр микросомальды монооксигеназаларымен гидроксилдеуі. Бұл энтерогепатикалық айналымның мысалы болуы мүмкін, себебі өтте глюкуронид бар. Ол ішек микрофлорасымен ыдырайды деп болжануда. Тышқанның зәрiнде Клейн алғаш сипаттаған қызықты метаболит бар. Диэльдриннің метилен тобы ClC:CCl тобының бір жағынан клеткалық құрылымды құрайды. Алғашқы ClC:CCl тобының екінші жағы кетонға айналады. Диэльдриннің фотоизомерінен де осы метаболит түзіледі, онда да сол клеткалық құрылым пайда болады, бірақ бастапқы хлорланған қос байланыстың екінші жағында CHCl тобы қалыптасады.
Заңнама және тарих
Альдрин мен диелдриннің екеуіне де дамыған елдердің көпшілігінде тыйым салынды, бірақ альдрин әлі күнге дейін Малайзияда, Таиландта, Венесуэлада және Африканың кейбір аймақтарында термицид ретінде қолданылады. Канадада олардың сатылуы 1970-жылдардың ортасында шектелді, ал Канададағы бұл қосылыстардың соңғы тіркелген қолданылуы 1984 жылы тоқтатылды. Химиялық қауіпсіздік жөніндегі халықаралық бағдарлама Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының диэлдриннің, басқалармен қатар, Бразилия, Эквадор, Финляндия, Германия Демократиялық Республикасы, Сингапур, Швеция, Югославия және КСРО елдерінде ауыл шаруашылығында қолдануына тыйым салынғанын келтіреді. Еуропалық қоғамдастықтың заңнамасы диелдрин қамтитын фитофармацевтикалық өнімдерді сатуға тыйым салады. Аргентинада, Канадада, Чилиде, Германия Федеративтік Республикасында, Венгрияда және АҚШ-та оның қолданылуына тыйым салынған, бірақ кейбір ерекшеліктер бар. Диэлдриннің қолданылуы Үндістанда, Маврикийде, Тогода және Ұлыбританияда шектелген. Швейцарияда оны өнеркәсіпте қолдануға тыйым салынған, ал Жапонияда оны өндіру мен пайдалану мемлекеттік бақылауда. Финляндияда диэлдриннің термицид ретінде экспортталатын фанераға арналған желім қоспасында қолданылуы ғана рұқсат етілген. Үндістан барлық импорт, өндіріс, сату немесе сақтау үшін тіркеу және лицензия талап етеді. Органохлор және оған ұқсас молекулаларға қарсы күрес халықаралық деңгейде күшейіп, Стокгольм тұрақты органикалық ластағыштар (ТҰЛ) конвенциясына әкелген келіссөздерге ұласты. ТҰЛ – қауіпті және қоршаған ортаға тұрақты заттар, олар Жердің мұхиттары мен атмосферасы арқылы елдер арасында тасымалдануы мүмкін. Көптеген ТҰЛ (диэлдрин сияқты) адам мен басқа жануарлардың майлы тіндерінде жинақталады. Стокгольм конвенциясы "ластанған он екілік" деп аталған он екі ТҰЛ-ды тыйым салды. Оларға альдикарб, токсафен, хлордан және гептахлор, хлордимеформ, хлорбензилат, DBCP, DDT, "дрин" (алдрин, диэлдрин және эндрин), EDB, HCH және линдан, паракват, паратион және метилпаратион, пентахлорфенол және 2,4,5 Т жатады. Бұл 2004 жылғы 17 мамырда күшіне енді. Австралия Конвенцияны үш күннен кейін ратификациялап, сол жылдың тамызында оның қатысушысы болды. Осы кезеңде Ауыл шаруашылығы химиясы жөніндегі техникалық комитет (TCAC) сияқты тиісті комитеттер бекітілген органохлорлық қолданысты азайту үшін үнемі қысым көрсетті. 1981 жылы диэлдриннің қолданылуы бүкіл әлемде қант қамысы мен банандармен шектелді, ал бұл қолданыстар 1985 жылы тоқтатылды. 1987 жылы жалпыұлттық қайтару жүйесі енгізілді, ал сол жылдың желтоқсан айында үкімет министрліктің арнайы рұқсатынсыз осы химиялық заттардың Австралияға импортталуына тыйым салды. 1994 жылы Ұлттық ауыл шаруашылығы және ветеринариялық химиялық заттарды тіркеу органы термиттермен күресте органохлорларды қолдану туралы мәлімдеме жасады, тиімді баламалар әзірленген кезде термиттермен күресте органохлорларды қолданудан бас тартуды ұсынды. Сол жылы Австралия мен Жаңа Зеландияның Ауыл шаруашылығы және ресурстарды басқару кеңесі 1995 жылғы 30 маусымға дейін Солтүстік территорияны қоспағанда, қалған органохлорларды қолдануды тоқтату туралы шешім қабылдады. 1997 жылғы қарашада Австралияда мирекстен басқа барлық органохлорлар қолданылмай қалды. Мирекстің қалған қоры Солтүстік территориядағы жас ағаштардың плантацияларында термиттерге арналған жемдер үшін ғана пайдаланылады, олардың таусылуы күтілуде, яғни жақын арада. Денсаулыққа тигізетін теріс әсерлерді мойындау органохлорлық пестицидтерді пайдалану мен жоюға қатысты көптеген заңнамалық саясатты жүзеге асыруға ықпал етті. Мысалы, 1994 жылғы Қоршаған ортаны қорғау (теңіз) саясаты 1995 жылғы мамыр айында Оңтүстік Австралияда қолданысқа енгізілді. Ол теңіз суларында диэлдрин сияқты улы заттардың рұқсат етілген концентрациясын және осы деңгейлерді тексеру және сынау жолдарын анықтады.