Кіріспе

Дүйшянтаның әйелі Шәкүнтала (санскрит: Śakuntalā) – Дүйшянтаның әйелі және император Бхаратаның анасы. Оның тарихы ежелгі үнді эпосы Махабхаратаның алғашқы, он сегіз бөлігінің бірі – Ади Парвада баяндалған. Көптеген жазушылар осы тарихты пьесаға айналдырған, ең белгілісі – Калидасаның «Абхиджнянашакунтала» («Шәкүнталаның белгісі») пьесасы.

Нұсқалар

Шакунталаның өмірі туралы екі әртүрлі әңгіме бар. Бірінші нұсқасы – индуистік эпос Махабхаратада баяндалған, ол дәстүрлі түрде Вьяса данаға жатқызылады. Бұл әңгіме 4-5 ғасырларда өмір сүрген ақын Қалидасаның пьесасы ретінде бейімделген.

Туу

Бірде Вишвамитра Брахмарши мәртебесіне ие болу үшін медитация жасауға кірісті. Оның аскерилік талпынысы Индраны қорқытты. Индра Вишвамитраның оның тағын бағындыруы мүмкін деп қауіптенді. Оның аскерилік талпынысын тоқтату үшін Индра Менаканы, апсараны, оны азғырып, медитациясынан шығару үшін жіберді. Менака Вишвамитраның медитация жасайтын жеріне жетіп, оны сүйікті етуге тырысты. Вишвамитра өз құштарлығы мен тілегін бағындыра алмады, соның салдарынан оның медитациясы бұзылды. Вишвамитра мен Менака бірнеше жыл бірге өмір сүрді және олардың бір қызы дүниеге келді. Кейін Вишвамитраның бәрінің де Индраның хитролығы екенін түсінді. Ол өзінің эмоцияларын бақылауы керек екенін ұқты. Вишвамитра Менакадан кетіп, ал Менака Риши Канваның ашрамына осы баланы тастап, қайтадан көкке қайтты.

Душянтамен неке

Патша Душянта алғаш рет Шәкүнталаға әскерімен орман арқылы саяхаттап келе жатып кездесті. Ол өзінің қаруымен жараланған еркек бұғыны қуа жұрді. Шәкүнтала мен Душянта бір-біріне ғашық болып, Гандарва некесі бойынша үйленді. Патшалығына қайтар алдында Душянта Шәкүнталаға өзінің жеке патшалық сақинасын берді, бұл әйеліне патшайым ретінде сарайға алып келуге берген уәдесінің белгісі болды.

Дурвасаның қарғысы

Шакунтала көп уақытын жаңа күйеуі туралы армандаумен өткізіп, көбінесе ойларына шұғыл болатын. Бір күні ашрамаға қуатты риши Дурваса келді, бірақ Душьянта туралы ойларына беріліп, Шакунтала оны тиісінше қарсы алмады. Бұл әрекетке ашуланған риши Шакунталаға қарғыс айтып, ол армандаған адам оны толығымен ұмытып кетеді деді. Ол ашуланып кетіп бара жатқанда, Шакунталаның бір досы оған досының неге алаңдағанын жылдам түсіндірді. Риши өзінің шамадан тыс ашуы орынсыз екенін түсінген соң, қарғысын өзгертті: Шакунталаны ұмытқан адам, оған сыйға берілген жекелеген белгіні көрсетсе, барлығын қайта еске түсіретін болады. Ол өзінің оның әйелі екенін еске түсіруге тырысты, бірақ сақинасы болмағандықтан, Дүшьянта оны танымады. Қорланған ол орманға қайта оралды, ұлын алып, орманның қалың бөлігінде жалғыз қалды. Онда ол күндерін өткізді, ал ұлы Бхарата үлкейді. Тек жабайы жануарлардың арасында өскен Бхарата күшті жас жігітке айналды және жолбарыстар мен арыстандардың аузын ашып, тістерін санауды ойынға айналдырды.

Душянтамен кездесу

Сол кезде бір балықшы ұстаған балығының ішінен патша сақинасын тауып, таңқалды. Патша мөрін танып, ол сақинаны сарайға әкеп берді. Сарайда сақинасын көрген Дүйшәнта сүйікті келіні туралы естеліктерін қайта еске түсірді. Ол бірден оны іздеп, әкесінің ашрамына келгенде, қыздың онда жоқ екенін білді. Әйелін іздеу үшін орманның тереңіне бойлап, орманның таңғажайып бір көрінісіне тап болды: жас бала арыстанның аузын ашып, тістерін санап отыр екен. Патша баланың батылдығы мен күш-қуатына таңданып, оған сәлем беріп, есімін сұрады. Бала Дүйшәнта патшаның ұлы Бхарата екенін айтқанда, ол қатты таңғалды. Бала оны Шакунталаға алып барды, осылайша отбасы қайта қосылды. Маратхи сахнасында осы оқиғаға негізделген "Шакунтал" атты музыкалық драма қойылған.

Опера

Сакунтала — Франц Шуберттің 1820 жылғы қазан айында қолға алынған, аяқталмаған операсы. 1884 жылы 21 жасар австриялық композитор Феликс Вайнгартнердің тұңғыш операсы Веймарда дебютке шықты, ал Франц Лист оны сахнаға қоюға көмектесті. Итальяндық Франко Альфано алғашқы нұсқасында (1921) «La leggenda di Sakùntala» (Шакунтала аңызы) деп, екінші нұсқасында (1952) жай ғана «Сакунтала» деп аталатын опера жазды.

Балет

Эрнест Рейер (1823–1909) 1838 жылы Теофиль Готье еңбегіне негізделген «Сакунтала» балетін жазды. Кеңес композиторы Сергей Баласанян (1902–1982) «Шакунтала» атты балет шығарды (алғашқы қойылымы 1963 жылғы 28 желтоқсанда, Рига қаласында).

Басқа әдебиеттер

Ишвар Чандра Видьясагар бенгал тілінде "Садху бхаша" романын жазды. Бұл бенгал тілінен жасалған алғашқы аудармалардың бірі болды. Абаниндранат Тагор кейіннен балалар мен жасөспірімдерге арналған "Чалит Бхаса" (бенгал тілінің қарапайым әдеби түрі) тілінде жазды. 18-шы ғасырда батыс ақындары үнді әдебиеті мен философиясының еңбектерімен таныса бастады. Немец ақыны Гете Калидасаның пьесасын оқып, оған деген құрметін мына өлең жолдарында білдірді:

1808 жылы Фридрих Шлегель "Махабхаратадан" Шакүнтала әңгімесінің неміс тіліне аудармасын жариялады.

Кино және теледидар

Шакунталаның оқиғасы бойынша көптеген үнді фильмдері түсірілді. Олар: Сучет Сингхтің "Шакунтала" (1920), С. Н. Патанкардың "Шакунтала" (1920), Фатма Бегумнің "Шакунтала" (1929), Мохан Дайарам Бхавнанидің "Шакунтала" (1931), Ж. Ж. Маданның "Шакунтала" (1931), Сарвоттам Бадамидің "Шакунтала" (1932), "Шакунтала" (1932), Эллис Дунганның "Шакунтала" (1940), Ж. Б. Баннерджидің "Шакунтала" (1941), В. Шантарамның "Шакунтала" (1943), Бхупен Хазариканың "Шакунтала" (1961), Кунчаконың "Шакунтала" (1965), Камалакара Камешвара Раоның "Шакунтала" (1966), В. Шантарамның "Стри". 2009 жылы шыққан үнді телешоуы "Шакунтала" Калидасаның пьесасы бойынша бейімделген туынды болды. +Шакунтала бейнеленген фильмдер мен телешоуларЖылФильмдер мен телешоуларОрындаушы:Режиссері:1920ШакунталаДороти КингдомСучет Сингх1920ШакунталаШри Натх Патанкар1929ШакунталаФатма Бегум1931ШакунталаХуршид БегумМохан Дайарам Бхавнани1931ШакунталаЖ. Ж. Мадан1932ШакунталаСурабхи КамалабайСарвоттам Бадами1940ШакунталайМ. С. СуббулакшмиЭллис Р. Дунган1941ШакунталаДжоцна ГуптаЖ. Б. Баннерджи1943ШакунталаДжаяшриВ. Шантарам1961ШакунталаАмала КатаркиБхупен Хазарика1961СтриСандхья ШантарамВ. Шантарам1965СакунталаК. Р. ВиджаяКунчако1966ШакунталаК. Р. ВиджаяКамалакара Камешвара Рао1985АнантиятраАнурада ПателЖайо Патвардан, Начикет Патвардан1985Ража РишиНалиниК. Шанкар1988Барлық ел бірлікПаллави ЖошиШьям Бенгал1991Брахмарши ВишвамитраМадхумитаН. Т. Рама Рао2000Гажа ГаминиМадури ДикшитМ. Ф. Хусейн2009ШакунталаНеха МехтаӘртүрлі2021Сакунталам Пайал ШеттиДүшянт Сридхар2023ШакунталамСамантаГунашекар

Өнер

Камиль Клодель "Шакунтала" мүсінін жасады.