Кіріспе

Қайық немесе ұшақтың құрамдас бөліктері, ұшақтар мен қайықтардың басқару беттері.

Тримдік жапсырмалар – қайық немесе ұшақтың үлкен басқару беттерінің артқы жиегіне қосылған, басқаруды реттеу үшін қолданылатын шағын беттер. Олар гидро- немесе аэродинамикалық күштерге қарсы әрекет ету және оператордың басқару күшін үнемі қолдануын қажет етпей, қайық немесе ұшақты белгілі бір қажетті күйде тұрақтандыру үшін пайдаланылады. Бұл, жапсырма бұрышын үлкен бетке қатысты реттеу арқылы жүзеге асырылады. Тримдік жапсырманың орнатылуын өзгерту басқару бетінің (мысалы, лифт немесе руль) бейтарап немесе тыныштық күйін реттейді. Басқару бетінің қажетті орны өзгергенде (көбінесе әртүрлі жылдамдықтарға байланысты), реттелетін жапсырма операторға осы орнын сақтау үшін қолмен қажетті күшті азайтуға, тіпті нөлге дейін жеткізуге мүмкіндік береді. Осылайша, тримдік жапсырма сервожапсырма ретінде әрекет етеді. Тримдік жапсырманың қысым центрі басқару бетінің қысым центрінен басқару бетінің айналу осіне қатысты алыс болғандықтан, жапсырма тудырған момент басқару беті тудырған моментке тең болуы мүмкін. Басқару бетінің осі бойындағы орны басқару беті мен жапсырма бетінен туындаған айналу моменттері теңесетінше өзгереді.

Қайықпен

Планингке шығатын қайықтарда немесе планинг жылдамдығына жақын жылдамдықпен жүретін қайықтарда көбінесе қозғалтқыштың төменгі бөлігінде немесе қабырғаға бекітілген трим тақталары болады. Оларды жоғары немесе төмен жылжыту арқылы қайықтың қозғалып бара жатқандағы бұрышы өзгеріп, жылдамдық, салмақ таралуы және теңіз жағдайлары арасындағы тепе-теңдік реттеледі.

Әскери

Соғыс кезінде әскери ұшақтарда трим-табтар көбінесе зақымдалған басқару құралдары бар ұшақтар үшін қосымша, тікелей емес басқару жүйесі ретінде қолданылды. Трим-табтар әдетте өздеріне арналған, жеке басқару кабельдері, сымдар және/немесе гидравликалық желілермен басқарылатындықтан, негізгі басқару элементтерінен айырылған ұшақтарды көбінесе "трим-табтармен" немесе жұмыс істемейтін негізгі басқару элементтерінің орнына тримді реттеу арқылы үйге қайтаруға болатын. Мұндай басқару бастапқы басқарудан баяу және шектеулі болғанымен, ұшақты басқаруға және бағыт беруге мүмкіндік берді. Басқа жағдайларда, мысалы, қозғалтқыштың істен шығуы немесе асимметриялық қарсылық күшін тудыратын зақымдану кезінде, трим-табтар ұшқышқа ұшақты тік ұшу үшін күш салмастан, тура бағытта ұшыруға мүмкіндік берді. Трим-табтар бомба тасушылар сияқты ұшақтар үшін де маңызды болды, олар бомбаларды тастағанда ауырлық орталығының күрт өзгеруіне ұшырайды, сондықтан ұшақтың жоғары немесе төмен қарай иеленуіне қарсы тұру үшін тримді реттеу дөңгелегіне дайын қол ұстау қажет болатын. Жоғары жылдамдықпен суға түсу немесе жапсырмаларды қолдану да көбінесе биіктік тримін реттеуді қажет етті, себебі сол дәуірдегі ұшақтар әртүрлі жылдамдықтарда әртүрлі биіктікке ие болатын, ал жапсырмалар қысым орталығын өзгерте алатын. Отынның көп мөлшерде жұмсалуы ұзақ ұшу кезінде тримді мерзімді түрде реттеуді талап етуі мүмкін, өйткені барлық отын бактерілерінің ауырлық орталығына бірдей жақын болуын қамтамасыз ету қиын болды. Соңғы P-51 Mustang ұшағының бір мысалы, оған ұзақ қашықтыққа ұшу үшін кабинаның артында үлкен отын бакі берілді; бұл бакідегі отын жұмсалғанда лифт тримін үнемі реттеу қажет болды.

Метафора ретінде

Дизайнер Бакминстер Фуллер көбінесе басшылық пен жеке күшін арттыру метафорасы ретінде трим-табтарды қолданғаны үшін еске алынады. 1972 жылғы ақпан айындағы "Плейбой" журналында Фуллер былай деді:
Бірде бір кішкентай адам не істей алатыны туралы ойлап, мен қатты ойға келдім. "Queen Mary" кемесін ойлаңыз – бүкіл кеме өтіп кетеді, содан кейін руль келеді. Ал рульдің шетіндегі кішкентай ғана нәрсе – трим-таб. Бұл – кішкентай руль. Кішкентай трим-табты ғана қозғау төмен қысым тудырып, рульді айналдырады. Мүлдем еңбек талап етпейді. Сондықтан мен кішкентай адам трим-таб бола алады дедім. Қоғам сізді мүлдем естен шығарғандай сезінуі мүмкін. Бірақ егер сіз ақыл-ойыңызбен сергектік танытсаңыз, сіз аяғыңызды осылай созып, бүкіл үлкен мемлекеттік кемені бұра аласыз. Сондықтан мен: «Мені Трим-Таб деп атаңыз» дедім. Бакминстер Фуллер институтының ресми бюллетені "Трим-Таб" деп аталады. Фуллердің метафорасы 2019 жылдың қаңтар айында актер Джефф Бриджес 76-шы "Алтын глобус" сыйлығын қабылдаған кезде көп назар аударды:
Баки трим-табтың жеке адамның қоғаммен байланысын және біздің қоғамға қалай әсер ететініміздің мысалы екенін айтты. Мен өзімді трим-таб деп ойлаймын. Біздің барлығымыз трим-табпыз. Бізге бұл міндет оңай орындалмайтын сияқты көрінуі мүмкін, бірақ біз орындай аламыз, әрине! Біз тіріміз! Біз өзгертуге қабілеттіміз! Біз кемені қалаған бағытымызға бұра аламыз!