Кіріспе

Швед ақыны және драматургі Эрик Йохан Стагнелиус (14 қазан 1793 – 3 сәуір 1823) – швед романтикалық ақыны, драматург және саяси экономиканы романтикалық тұрғыдан сынға түсетін сарапшы. 1810-1840 жылдар швед поэзиясының гүлденген дәуірі болды, және Есаяс Тегнер, Эрик Густаф Гейер, Пер Даниэль Амадей Аттербом және Стагнелиус сияқты еңбегімен көзге түскен бірнеше жазушылар өмір сүрді. Эрик Йохан Стагнелиустің қысқа да, құпияға толы өмірі мен өлімі оның есімімен байланысты барлық нәрсеге романтикалық қызығушылық сыйлайды.

Өмір

Стагнелиус Гардслосада (Оланд) дүниеге келді, әкесі дін қызметкері болған; кейіннен ол жақын маңдағы материктегі Кальмарда епископ болды, бұл, әлдебір дәрежеде, Стагнелиус еңбегінің рухани сипатына әсер еткен болуы мүмкін. Ол көп балалы отбасыда өскен. Стагнелиус өте ерте жасынан поэзияға қабілетті екенін көрсетті. 1814 жылы Уппсала университетін бітіріп, Стокгольмде кеңсе кызметкері болып жұмысқа орналасты. Ол сырттан тартымсыз және ұқыпсыз адам болған деседі. Оны білген әйел оның сыртқы келбеті туралы: «Осы көңілсіз бейнеде оның поэзиясындағы сұлулық қайда жасырынып жатыр?» деген сөзді айтқан. Өмірінің көп бөлігінде жалғыз өмір сүрген, бірақ туған қаласына жасаған қысқа сапарларында жанданатын сияқты көрінетін. Стокгольмге келгеннен кейін ол ақын ретінде танылуға ұмтылды, бірақ оның еңбегіне назар тек өлімінен кейін ғана ауды. Оның алғашқы жарияланған туындысы – «Ұлы Владимир» (1817) эпопеясы болды, одан кейін «Бленда» романтикалық поэмасы жарық көрді. Оның ерекше драмалары – «Бакхантер» (1822), «Сигурдтың сақинасы» (авторының өлімінен кейін жарияланды) және «Шейіттер» (1821) көптеген сыншылардың пікірінше, оның ең өзгеше туындылары саналады. Оның «Шарондағы лилиялар» (1820) атты мистикалық лирикасы және швед тілінде жақсырақ оқылған сонеттері скандинавиялық ой-сананың ең нәзік туындыларының бірі болып есептеледі. Ол созылмалы денсаулық проблемаларынан зардап шеккен деп саналады (әлдеқандай алкогольге құмарлығының салдары немесе швед зерттеушілерінің пікірінше, Нунан синдромы болған болуы мүмкін), бұл оған күшейе түсетін ауырсынуға әкелді, ал ол опиумды негізгі ем ретінде қолданған. Оның өмірінен көп мәлімет белгілі емес. Оның аздаған ғана достары болды, әйелдермен жақын қарым-қатынас жасаған жоқ. 29 жасында Стокгольмде қайтыс болғаннан кейін, оның жаназасына туыстары келген жоқ.

Поэзия

Станнелиус дұрыс салыстырылған, тіпті Шеллимен де. Эдмунд Госс (1886) оның бірнеше өлеңдерін ағылшын тіліне аударған. Оның поэзиясының көп бөлігі қайтыс болғаннан кейін оның қарапайым пәтерінде, қап ішінде табылған. Оларды жақпауға жақын еді, бірақ олар сақталды және бүгінгі күнге дейін олардың романтикалық және мистикалық/рухани сипаттары үшін бағаланады. Ең танымалдары – "Näcken" поэмасы, су әулиесі туралы романтикалық өлең; "Till förruttnelsen" ("Ширу үшін") және "Resa, Amanda, jag skall" ("Саяхат, Аманда, мен барамын").

Философия

Оның ойлау қабілеті, кейінгі еңбектерінен көрініп тұрғанындай, мистиктер мен романтикалық философтардың ықпалында болды. Оған гностицизмнің сенімдері де әсер еткен. Бұл сенім, XIX ғасырдағы христиандық Швеция үшін лайықты болмаса да, мұқият зерттелді және швед тіліне аударылған "Гинза Рабба" – мәндеилердің қасиетті еңбектерінен, "Адам кітабы" ретінде жарияланған нұсқасын оқу арқылы пайда болған деп саналады. Оның оқыған және ықпалына түскен басқа да тұлғалар – Шеллинг, Якоб Бёме және Платон.