Кіріспе

Ресейлік мұз хоккейі ойыншысы және жаттықтырушысы Анатолий Владимирович Тарасов (Анато́лий Влади́мирович Тара́сов; 10 желтоқсан 1918 – 23 маусым 1995) – советтік мұз хоккейі ойыншысы және жаттықтырушысы. Тарасов "ресейлік мұз хоккейінің әкесі" деп есептеледі және Кеңес Одағының ұлттық құрамасын "халықаралық жарыстардағы үстем күш" ретінде орнатып, дамытты. Ол 1974 жылы құрылысшылар санатында Хоккей Даңқы залына енгізілген алғашқы советтіктердің бірі болды. 1997 жылы IIHF Даңқы залының тұңғыш құрамына кірді. Тарасов футболмен де айналысып, бас жаттықтырушы болған, бірақ КСРО-ның мұз хоккейі бағдарламасын дамытудағы еңбегімен әйгілі. Ол мәнерлеп сырғанау жаттықтырушысы Татьяна Тарасованың әкесі.

Мұз хоккей мансабы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тарасовтан КСРО Спорт министрлігі хоккей бағдарламасын бастап құруды сұрады. Ол бірнеше ескі хоккей ережелері кітабынан басқа ештеңесі жоқ, Совет Армиясының спорт клубындағы ЦСКА Мәскеу хоккей бөлімін құруға көмектесті. Осыған дейін Ресей мен Кеңес Одағындағы ең танымал мұз спорты – хоккейге ұқсас, бірақ мұзда ойналатын банди болатын. Орыс хоккей стилі, конькимен жүзу шеберлігіне, шабуылға және пас беруге баса назар аударады, әлі күнге дейін бандидің ықпалында қалып отыр. Тарасов 1946 жылдан 1975 жылға дейін, 1960, 1964 және 1972 жылдардағы үш қысқа үзілістен басқа, ЦСКА Мәскеудің бас жаттықтырушысы немесе көмекші жаттықтырушысы болды. 1958 жылы ол КСРО ұлттық құрамасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, ол 1960 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Содан кейін 1963 жылдан 1972 жылға дейін Аркадий Чернышевтың КСРО ұлттық құрамасының көмекшісі болды. Хоккей КСРО-да енгізілген кезде, Тарасов, елдің қалған бөлігі сияқты, осы ойынға ғашық болды. Оның идеалдары мен философиясы орыс хокеейін бүгінгідей – жылдам, әдемі, жекеленбеген және патриоттық етіп қалыптастырды. Оның ойынша, нағыз командалық жұмыс ортақ мақсатқа, серіктестікке және әр команда мүшесіне деген қамқорлыққа негізделген. Сондықтан ол команда құрамына кіру үшін әр ойыншыны команда мақұлдауы керек деген ережені енгізді. Тарасов көптеген жаңа жаттығу әдістерін ойлап тапты. Олардың көпшілігі пас беруге бағытталған, өйткені ол пас беру олардың табысының кілті деп сезінді: «әріқарай, пас берудің соңғы мақсаты – бос ойыншыны табу. Егер қарсыластарымыз ойын барысында 150 пас берсе, ал біз 270 пас берсек, бұл біздің 120 ойынға артық мүмкіндігіміз бар екенін білдіреді». Оның жаттығуларында пилондарды және солтүстік америкалықтарға ақымақ көрінетін қарапайым жаттығулар қолданылды, бірақ орыстар үшін олар әр дағдыны жетілдіруге тырысқанда үлкен маңызға ие болды. Оларды орындаған кезде ол өз ойыншыларын үнемі қозғалыста ұстады. Ол бұл әдісті құрастыру әдісі деп атады. Тарасов 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдардың басында ХК ЦСКА Мәскеудің ойыншы-жаттықтырушысы болды және Борис Афанасьев, Александр Комаров, Григорий Мкртычан, Николай Солубов, Андрей Старовойтов және Дмитрий Уколов сияқты белгілі ойыншыларды жаттықтырды. 1960-шы жылдары оның жүйесінде көптеген дарынды ойыншылар өркендеді. Олардың арасында: Виталий Давыдов, Анатолий Фирсов, Вячеслав Старшинов, Вениамин Александров, Александр Рагулин, Александр Якушев, Константин Локтев және қақпашы Виктор Коноваленко болды. Олардан кейін 1972 жылғы Канадамен өткен Саммит сериясында КСРО атынан ойнаған басқа да дарынды ойыншылар келді, олардың ішінде Борис Михайлов, Владимир Петров, Валерий Васильев, Александр Мальцев, Валерий Харламов, Вячеслав Фетисов және Владислав Третьяк есімді жас қақпашы болды. Тарасов Третьяктың дамуына үлкен үлес қосты, ол халықаралық тарихындағы ең шебер және құрметті қақпашылардың бірі болуға тағдырланған. Карьерасының басында Тарасов оны күніне үш рет, мүмкіндігінше қатты жаттығуға мәжбүр етті, сонымен қатар максималды оттекті тұтынуды (МОТ) пайдаланды. Третьяк айтуынша, «Егер мен бір шайба жіберсем, Тарасов келесі күні "Не болды?" деп сұрайды. Егер мен кінәлі болсам (әдетте кінәлі қақпашы болады), жазалау дереу келеді. Барлығы үйлеріне кеткеннен кейін мен жүздеген рет секіріп, домалап, шапшаңдап жаттым. Мен алдап, мүлдем жасамауым да мүмкін еді, өйткені мені ешкім бақыламайды – жаттықтырушылар да үйлеріне кетті! Бірақ мен тіпті бір рет те секірмеуді немесе домалауды ойламаған болар едім. Мен Тарасовқа сендім, оның әр сөзіне сендім, тіпті жаттығу кезінде шайбаны жібергенім үшін мені сынағанда да». ЦСКА Мәскеуде ол 19 совет титулын жеңіп алды, оның ішінде 1955 жылдан 1975 жылға дейінгі бес реттен басқа барлық титулдар мен үш рет қатарынан төрт титулды жеңіп алды. Ол КСРО ұлттық құрамасын 9 рет әлем чемпионатына, соның ішінде 3 Олимпиада алтын медаліне (оның көп бөлігінде Олимпиада чемпионаты әлем чемпионаты деп есептелді) жетеледі. 1972 жылғы қысқы Олимпиададан кейін Тарасов жұмыстан босатылды. Тарасов қатыгез жаттығу әдістерімен, ойыншыларының қатаң тәртібімен және инновациялық, инстинктивті шешімдерімен танымал болды. Оның көптеген әдістерін оның қызы Татьяна Тарасова жалғастырды. Ол ұзақ ауырып жүріп, 1995 жылы қайтыс болды.

Мұра

Тарасов 1997 жылы IIHF Даңқ залының тұңғыш қатысушыларының қатарына енді. Советтік хоккей бағдарламасын бастап құруға үлкен үлес қосып, ол Торонтодағы Хоккей Даңқы залына «құрылысшы» ретінде енгізілген алғашқы совет адамы болды. 2008 жылы ол қаза болғаннан кейін Уэйн Гретцки атындағы халықаралық сыйлықпен марапатталды. 1972 жылы АҚШ құрамасының жаттықтырушысы Лу Вайро Тарасовтың семинарында болып, былай деді: «Ол маған, сіз аяқтарыңызбен емес, жүрегіңізбен және миыңызбен жаттықтырасыз, көшбасшылық қасиеттеріңіз болуы керек, жігіттерді жетелеңіз, оларды жақсы жаттықтырыңыз, бірақ оларды қолдау үшін бар күшіңізді салыңыз» деді. Бүгінде Ресейдегі Континентальдық хоккей лигасының бір дивизионы оның есімімен аталады, бұл оның елдегі хоккейдің дамуына қосқан үлесінің танылуы. Совет Одағының көп жылдық қарсыласы Канада туралы айтқанда, Тарасов «Канадтар қоршауға түскен жануар сияқты ашумен және қарқынмен күресті» деген сөздері әйгілі болды. «Біздің ойыншыларымыз физикалық тұрғыдан жақсы дайындалған және канадтық кәсіпқойлардан шеберлігі жағынан басым болды. Бірақ біз канадтықтардың жүрегі мен құштарлығына, яғни олардың ең күшті жағына теңесе алмадық». 2019 жылдың 10 желтоқсанында Google оның 101 жылдығын Google Doodle арқылы тойлады.