Кіріспе

Вале́рий Бори́сович Харла́мов (14 қаңтар 1948 – 27 тамыз 1981) – советтік хоккейші, шабуылшы. Кіші бойлы болғанына қарамастан, Харламов жылдам, епті, шебер және доминантты ойыншы болды. 1972 және 1973 жылдары Совет Чемпионатының ең құнды ойыншысы атанды, ал 1972 жылы лиганың үздік мергені болды. Ол жоғары жылдамдықпен ойын жасай алатын, дарынды конькиші еді. Харламов өз заманының ең үздік хоккейшілерінің бірі және барлық уақыттағы ең ұлы ойыншылардың қатарында саналады. Халықаралық жарыстарда Совет Одағы құрамында 11 әлем чемпионатына қатысып, 8 алтын, 2 күміс және 1 қола медаль жеңіп алды. 1972, 1976 және 1980 жылғы үш Олимпиадаға қатысып, екі алтын және бір күміс медаль иегері атанды. Сондай-ақ, 1972 жылғы Канадамен өткен Саммит сериясында өнер көрсетті. Өз мансабының көп бөлігін Владимир Петров және Борис Михайловпен бірге өткізді, бұл үштік хоккей тарихындағы ең үздіктердің бірі деп есептеледі. Харламов 1981 жылы автокөлік апатында қаза тапты. Оның қазасынан кейін Халықаралық Хоккей Федерациясының, Хоккей Даңқының және Ресей Хоккей Даңқының мүшесі болып сайланды, сондай-ақ IIHF ғасырлық құрамасының шабуылшыларының бірі ретінде таңдалды. Харламов кубогы жыл сайын НХЛ-дегі ең үздік ресейлік хоккейшіге, әріптестерінің шешімі бойынша табыс етіледі. Харламов кубогы Жастар Хоккей Лигасы плей-офф жеңімпазына беріледі, ал Континентальдық Хоккей Лигасы өзінің төрт дивизионының бірін оның құрметіне атады.

Ерте өмір

Харламов Борис пен Бегонита Харламованың ұлы ретінде Мәскеуде дүниеге келді. Борис «Коммунар» зауытында механик болса, Бегонита «Аэрофлотта» жұмыс істеді. Бегонита, шын аты Кармен Ориве Абад, баск халқынан шыққан және бастапқыда Испанияның Бильбао қаласынан болған, бірақ 1937 жылы Испания Азамат соғысынан қашқан бала ретінде Кеңес Одағына көшіп келді (Niños de Rusia дегенге қараңыз). Харламовтың ата-анасы Мәскеулік зауыт жұмысшылары еді. Ол совет авиаторы, Валерий Чкаловтың құрметіне аталған. Оның Татьяна есімді кіші қарындасы да болды. 1956 жылы, 8 жасқа толғанда, Харламов анасымен бірге Испанияға көшіп кетті, алайда бірнеше айдан кейін екеуі де Кеңес Одағына қайтып оралды.

Кеңес одағы

Харламов 12 жасында Мәскеудің ЦСКА командасына қабылданып, олардың спорт мектебіне қосылды. 1967–68 маусымда ол негізгі командаға қосылып, 1967 жылғы 22 қазанда ХК «Сибір» командасына қарсы ЦСКА сапында тұңғыш рет ойынға түсті. Алайда, команданың жаттықтырушысы Анатолий Тарасов Харламовтың команда деңгейіне жетпегенін сезіп, 15 ойыннан кейін оны үшінші лигадағы «Звезда» (Чебаркуль) командасына жіберді. Ол 32 ойында 34 гол соғып, команданың ең көп гол соққан ойыншысы атанды. Келесі маусымда Харламов ЦСКА-ға толыққанды қайта оралды. 42 ойында 37 гол соғып, 12 нәтижелі пас берді және 49 ұпай жинап, лигада үшінші орынға ие болды. 1968 жылғы қазан айындағы матчта ол алғаш рет Владимир Петров пен Борис Михайловпен бір құрамада ойнады. Олар келесі бірнеше жыл бойы ЦСКА және ұлттық құрама сапында бірге ойнап, хоккей тарихындағы ең танымал үштікке айналды. Маусымнан тыс уақытта Харламов пен оның әріптестері Петров және Михайлов халықаралық турнирде жеңіске жеткені үшін «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағымен марапатталды (бұл турнир кейін «Известия кубогы» деп аталды). Харламов 1969–70 маусымдарында тағы 33 гол соқты және 43 ұпаймен жалпы есепте бесінші орынға шықты, ал ЦСКА лига чемпионы атанды. 1970–71 маусымдарында ол 40 гол соғып, бірінші орынды иеленді, ал 52 ұпаймен жалпы есепте екінші орынға табан тіреп, ЦСКА чемпиондық атағын сақтап қалды. Харламов Солтүстік Америкада ешқашан ойнамаса да, 1972 жылдың басында ол кеңестік құрамаластары Петров пен Александр Мальцевпен бірге Дүниежүзілік хоккей лигасының «Калгари Бронкос» командасының құрамына қосылды.

Әлем чемпионаттары

Харламовтың кеңес хоккейіндегі мансабы халықаралық хоккейде ойнаған кезде кеңінен танымал болды. Кеңес Одағы үшін алғашқы турнирі 1969 жылғы әлем чемпионаты болды, онда ол команданың алтын медаль жеңіп алуына көмектесті. Харламов келесі он жыл бойы Кеңес ұлттық құрамасының тұрақты мүшесі болды. Ол барлығы он бір әлем чемпионатында ойнап, 8 алтын, 2 күміс және 1 қола медаль жеңіп алды. Төрт рет турнирдің символдық құрамына енді (1971, 1972, 1973 және 1976 жылдары). Серияның бірінші матчында Кеңес Одағы Канаданы 7:3 есебімен сенімді жеңді. Харламов екінші кезеңде Кен Драйденнің қақпасына екі гол соқты және матчтың ең бағалы ойыншысы деп танылды. Өзінің тиімділігін шектеуге тырысқандар болды деп Харламов өзі күмәнданбады: "Боби Кларкқа мені ойыннан шығару тапсырмасы берілгеніне сенімдімін". Екі жылдан кейін Харламов 1974 жылғы Саммит сериясында кеңес құрамасының құрамында тағы да өнер көрсетті, бұл жолы Дүниежүзілік хоккей лигасының ең үздік канадалық ойыншыларына қарсы. Кеңес командасы бұл серияда жеңіске жетті – төрт жеңіс, бір жеңіліс және үш тең нәтиже. Харламов серияда екі гол соқты және алты нәтижелі пас берді. Қайын анасының айтуынша, Харламов 1981 жылғы турнирден кейін зейнетке шығуды жоспарлаған. Апатқа дейін Харламовқа 1981 жылғы Канада кубогына қатыспайтыны туралы хабарланған. Бас жаттықтырушы Виктор Тихонов Харламовтың нашар физикалық формасы үшін құрамаға алынбағанын айтты. Апат болған жерге орнатылған ескерткіш тасқа хоккей шайбасының пішіндес мүсін мен "Орыс хокеінің жұлдызы осы жерде құлады" деген жазу ойылып қойылған. Илья Ковальчук әкесі Харламовтың сүйікті ойыншысы болғандықтан, көбінесе #17 нөмірін тағайды. Оның құрметіне "Советский спорт" газеті 2002 жылы Харламов кубогын құрды, ол жыл сайын Ұлттық хоккей лигасының ең үздік ресейлік ойыншысына беріледі, ал жеңімпазды лигадағы ресейлік хоккейшілер таңдайды. Ресейдің жастар хоккей лигасы плей-оффының жеңімпазына жыл сайын Харламов кубогы табыс етіледі. Кубоктың үстінде Харламовтың мүсіні орналасқан. Континенталдық хоккей лигасының Шығыс конференциясының бір дивизионы оның құрметіне аталған. 2013 жылы режиссер Николай Лебедев "Аңыз №17" атты фильмді шығарды, онда Харламовтың рөлін Данила Козловский сомдады. Бұл фильм Владимир Путиннің сүйікті фильмдерінің бірі екені айтылады. Харламов 1998 жылы Халықаралық мұз үстіндегі хоккей федерациясының (IIHF) Даңқ залына енгізілді. IIHF-тің 100 жылдығына арналған салтанатты шарада 2008 жылы сарапшылар тобы Харламовты Владислав Третьяк, Вячеслав Фетисов және Сергей Макаров сияқты үш совет жұлдызымен бірге ғасырлық құрамаға қосты. Харламов 2005 жылы Хоккей Даңқ залына енгізілді. Оның енгізілуі оны құдайлық санаған Илья Ковальчуктан мақтау алды: "Ол көп бұрын сол жерде болуы керек еді. Менің ойымша, ол әлемдегі ең үздік ойыншылардың бірі болды".

Ойын стилі

Шағын бойлы (Саммит сериясы кезінде оның бойы өлшенді) Харламов дарынды шабуылшы ойыншы болды. Ең жақсы күйінде ол советтік хоккейдің басты ойыншыларының бірі еді және халықаралық турнирлерде де сол беделін сақтап келді. Харламов спорты оған берген шығармашылық мүмкіндіктерді өте жақсы көріп, "Мен әдемі голдар соғуды ұнатамын" дейтін. Кейбірлер Харламовтың ойын стилін Уэйн Гретцкиге ұқсататын, себебі олардың жалпы ойыны, жеке дағдыларына – коньки тебуге немесе допты лақтыруға қарағанда, жоғары деңгейде болды.