Игорь Ларионов: Хоккей жұлдызы және «Профессор» атының тарихы

Кіріспе

Ресейлік хоккейші (1960 жылы туған)

Игорь Николаевич Ларионов (Игорь Николаевич Ларионов; 3 желтоқсан 1960 жылы туған) – ресейлік хоккей жаттықтырушысы, спорт агенті және бұрынғы кәсіби хоккейші, "Профессор" деген атпен танымал. Ол барлық уақыттағы ең үздік хоккейшілердің бірі саналады. Вячеслав Фетисовпен бірге Кеңес үкіметін Кеңес ойыншыларына Ұлттық хоккей лигасында (NHL) қатысуға рұқсат беруге ықпал етті. 1977-2006 жылдар аралығындағы карьерасында негізінен орталық шабуылшы ретінде ойнады. Ларионов "Детройт Ред Уингс" командасымен үш рет Стэнли кубогын жеңіп алды (1997, 1998, 2002) және 2008 жылғы 10 қарашада Хоккей даңқы залының мүшесі атанды. Ол сонымен қатар "Детройттың" танымал "Орыс бестігінің" құрамында болды. Оның халықаралық мансабы 2008 жылы IIHF Даңқы залына енгізілуімен мойындалды.

Кеңес одағы (1977-1989)

Ларионов өзінің карьерасын 1977–78 маусымдарында «Химик» (Воскресенск) командасымен бастады, алты ойында қатысты. Келесі маусымда клубқа толыққанды қосылып, жаңа ойыншы ретінде 32 ойында жеті ұпай жинады. 1980–81 маусымдарында 43 ойында 45 ұпай жинап, ЦСКА мен КСРО ұлттық құрамасының бас жаттықтырушысы Виктор Тихоновтың назарын аударды. Тихонов 1980–81 маусымының басында ЦСКА мен «Химик» арасындағы ойын алдында оған жақындап, Ларионовты өз командасына шақырды. Ол Тихоновтың командасына қарсы өткен ойында бес нәтижелі пас берді, ал келесі маусымда Владимир Крутов пен Сергей Макаров арасындағы орталық шегіп тұратын ойыншы ретінде ЦСКА-ға қосылды. Бұл үштік «KLM Line» деп аталып, Кеңес лигасы мен халықаралық жарыстарда үстемдік құрды. Оларға Вячеслав Фетисов пен Алексей Касатоновтан құралған қорғаныс жұбы қосылып, «Жасыл топ» деп аталған бес ойыншыдан тұратын құрамды құрады, олар жаттығу кезінде жасыл форма кигендіктен осылай аталды. Ларионов ЦСКА сапындағы алғашқы маусымында 53 ұпай жинады, оның ішінде кеңестік карьерасындағы ең жоғары көрсеткіш – 31 гол. 1988 жылы ол 32 нәтижелі пас пен 57 ұпай жинағаннан кейін КСРО-ның үздік ойыншысы атанды. Жетістікке қарамастан, Ларионов Тихоновтың қатаң жаттықтыру әдісіне және ойыншылардың жеке өміріне тым қатаң бақылау орнатып, құрықтап ұстаған кеңестік жүйеге қарсылық көрсетті. Ол Тихоновтың ойыншыларын, тіпті үйленген жағдайда да, жылына 11 айға дейін казармада (ЦСКА-ның Архангельдік оқу-жаттығу кешенінде) ұстап отыруына наразылық білдірді (ЦСКА – Кеңес Армиясының құрамындағы әрекет ететін бөлімше болды). Ол бір ресейлік журналға берген сұхбатында ойыншылардың ұзақ уақыт үйден алыс болуына байланысты: «Әйелдеріміздің бала тууына қалай мүмкіндік тапқандарына таңғалуға болады», – деді. Ларионов сондай-ақ ұлттық құрама ойыншыларына Дүниежүзілік чемпионатқа дейін жыл сайын жасалатын күдікті инъекциялар туралы айтып берді. 1982 жылғы әлем чемпионатына дейін инъекциядан бас тартқаннан кейін, одан бұрынғыдай сұралған жоқ. Ларионов Фетисовпен бірлесіп, кеңестік билікке қарсы көтеріліс ұйымдастырды, бұл кеңестік ойыншылардың НХЛ-ге ауысуына кедергі келтірді. Ол 1985 жылы «Ванкувер Канукс» клубының тізіміне енгізіліп, Солтүстік Америкаға көшуге деген ниетін ашық білдірді. НХЛ-де ойнау арманы туралы журналистермен сөйлескеннен кейін, Тихонов Ларионовқа оның паспортында қателік болғанын және 1985 жылдың желтоқсанында НХЛ қалалары бойынша өтетін турнеге қатыса алмайтынын айтты. Фетисов және басқа ойыншылардың араласуы арқасында ғана Ларионов ұлттық құрамаға қайта оралды.

Larionov began his career in the Soviet League with Khimik Voskresensk in 1977–78, appearing in six games. Joining the club full time the following season, he recorded seven points in 32 games as a rookie. He improved to 45 points in 43 games in 1980–81, garnering the attention of CSKA Moscow and Soviet national team coach Viktor Tikhonov. Tikhonov approached him before a game between CSKA and Khimik early in the 1980–81 season, inviting Larionov to play for him. He notched five assists that game against Tikhonov's team and the following season, joined CSKA Moscow as the top line centre between Vladimir Krutov and Sergei Makarov. The trio became known as the "KLM Line" and dominated both the Soviet League and international competition. They were joined by defensive pairing Viacheslav Fetisov and Alexei Kasatonov to form the five man lineup known as the "Green Unit", so called for the green uniforms they wore during practice. Larionov put up 53 points in his first season with CSKA, including a Soviet career high 31 goals. He was named the Soviet MVP in 1988 following a personal best 32 assists and 57 points. Despite the success, Larionov resisted Tikhonov's draconian coaching style and the Soviet system that had a tight grip on the players' personal lives. He objected that Tikhonov kept his players confined to barracks (in CSKA's Archangel training facility) for as much as 11 months a year, even when they were married (CSKA was a functioning division of the Soviet Army). He told a Russian magazine that with the players being away from home for so long, "it is a wonder our wives manage to give birth." Larionov also recounted suspicious injections that national team players would receive annually leading up to the World Championships. After refusing injection prior to the 1982 World Championships, he was not asked again. Larionov led the revolt with Fetisov against Soviet authorities that prevented Soviet players from defecting to the NHL. He had been drafted by the Vancouver Canucks in 1985 and openly expressed a desire to move to North America. After talking to reporters about one day playing in the NHL, Tikhonov told Larionov that there was a mix up with his passport and that he could not join the team for their six city tour of the NHL in December 1985. He was to be kept off the national squad as well until the lobbying of Fetisov and other players returned Larionov to the team.

Ұлттық хоккей лигасы (1989-2004)

Сегіз жыл бойы наразылығын білдіргеннен кейін, Ларионовқа 1989–90 маусымдары «Канукс» командасына қосылуға рұқсат берілді. Ол сол кезде бірнеше совет ойыншыларымен бірге, оның ішінде «Жасыл бірлік» командасының барлық төрт мүшесімен бірге Кеңес Одағын тастап кетті. Олар қаржылық қиындыққа тап болған «Совинтерспорттың» (бұрынғы Кеңес Одағындағы спортты басқарушы орган) жалақы қорын толықтыру үшін сатылды, олар ойыншылардың жалақысының бір бөлігін алатын болар еді. Ларионовқа Ванкуверде Крутов қосылды, екеуі де бастапқыда қиналды. Крутов НХЛ-де бір жыл ғана ойнаса, Ларионов «Канукс» үшін үш жыл ойнады және Солтүстік Америкалық хоккейге бейімделген сайын жақсара берді. 1991–92 маусымда ол Грег Адамс және жаңадан келген Павел Буре бар «Канукс» командасының бірінші құрамын басқарды. Ларионов сол маусымда жас ресейлік жұлдызды қанатқа алды. «Канукс» командасымен үш жылдық келісімшарты аяқталғаннан кейін, Ларионов «Совинтерспорт» оның жалақысының бір бөлігін алуын тоқтату үшін Швейцарияда бір жыл ойнауды жөн көрді. Кейін «Канукс» оны 1992 жылғы НХЛ-дің резервтік тізімінде қорғалмаған қалдырды және 1992 жылдың 4 қазанында «Сан-Хосе Шаркс» клубы оны таңдап алды. 1993–94 маусымда ол «Сан-Хосе Шаркс» командасына қосылды, онда Сергей Макаровпен қайта бірігіп, команданың өткен маусыммен салыстырғанда 59 ұпайға жақсаруына көмектесті. Содан кейін «Шаркс» плей-оффтың бірінші турында «Детройт Ред Уингс» командасын күтпеген жерден жеңіп, Конференция жартылай финалында «Торонто Мейпл Лифс» командасымен жеті ойынға дейін созылды, бірақ жеңіледі. 1994–95 маусымда Ларионов «Шаркс» командасының қосалқы капитаны болды. 1995–96 маусымда қайта құрылып жатқан «Шаркс» Ларионовты шартты түрде «Детройт Ред Уингс» командасына шабуылшы Рей Шепардқа алмастырды. «Ред Уингс» командасының бас жаттықтырушысы және бас менеджері Скотти Боуман Ларионовты оның жан-жақты ойыны үшін мақсат тұтқан, оның күшті шабуыл мен қорғанысқа бірдей қабілетті екенін атап өтті. Ларионов 1990-шы жылдардың ортасында «Ред Уингс» командасының «Орыс бестігінің» бірі болды. Ол және Фетисов команданың басқа ресейлік ойыншылары, соның ішінде Сергей Федоров, Вячеслав Козлов және Владимир Константиновқа әкелік қамқорлық жасады. Ларионов 1997 және 1998 жылдары «Ред Уингс» командасының екі рет қатарынан Стэнли кубогын жеңіп алуына үлкен үлес қосты. Сол жазда Ларионов және оның ресейлік әріптестері тарихта алғаш рет Стэнли кубогын Ресейге әкеліп, жаңа бет ашты.

After eight years of voicing his discontent, Larionov was allowed to join the Canucks in 1989–90. He left the Soviet Union around the same time as several other Soviet players, including all four of his "Green Unit" teammates. They were sold in order to infuse the cash strapped Sovintersport (the governing body for sports in the former Soviet Union), which would draw a portion of the players' salaries. Larionov was joined in Vancouver by Krutov, and both struggled initially. While Krutov lasted only one year in the NHL, Larionov played three years for the Canucks and got progressively better as he adapted to the North American game. In the 1991–92 season, he centered the Canucks' top line, which included Greg Adams and rookie Pavel Bure. Larionov took the young Russian star under his wing that season. After his three year contract with the Canucks had expired, Larionov chose to play a year in Switzerland so that Sovintersport would not continue to draw a portion of his salary. Subsequently, the Canucks left him unprotected in the 1992 NHL Waiver Draft and he was claimed by the San Jose Sharks on 4 October 1992. He went to the San Jose Sharks in 1993–94, where he was re united with Sergei Makarov and helped the Sharks to a record 59 point improvement over the previous season. The Sharks then upset the heavily favoured Detroit Red Wings in the opening round of the playoffs and extended the Toronto Maple Leafs to seven games in the Conference Semi Finals before falling. During the 1994–95 season, Larionov served as an alternate captain for the Sharks. During the 1995–96 season, the re building Sharks traded Larionov along with a conditional draft pick to the Detroit Red Wings for forward sniper Ray Sheppard. Red Wings coach and general manager Scotty Bowman had specifically targeted Larionov for his all around game, noting his ability to play both the power play and penalty kill with equal success. Larionov was one of the Red Wings' "Russian Five" in the mid 1990s. He and Fetisov were looked on as father figures by the team's other Russian players, which included Sergei Fedorov, Vyacheslav Kozlov and Vladimir Konstantinov. Larionov was an integral part of the Red Wings' back to back Stanley Cup Championships in 1997 and 1998. That summer, Larionov and his Russian teammates made history by bringing the famed Cup home to Russia for the first time ever.

Зейнеткерліктен кейін

2008 жылы Ларионов Хоккей даңқы залына енгізілді. Ол Ресейде туған алтыншы және жалпы әлемдегі бесінші хоккейші болды. 2008 жылдың шілдесінде Ларионов Ресейдің «СКА Санкт-Петербург» хоккей клубының хоккей операциялары жөніндегі директоры болып тағайындалды. Ол сонымен қатар Мичиган штатының Блумфилд Хиллс қаласында ойыншы агенті ретінде жұмыс істейді. 2011 жылы ол Даңқ залының іріктеу комиссиясына үш жылдық мерзімге кірді. 2020 жылы Ларионов Ресей жасөспірімдер құрамасының бас бапкері болып тағайындалды. Ол 2021 жылғы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында бас бапкер ретінде тұңғыш рет қатысты. 2022 жылы Ларионов КХЛ-дың «Торпедо» Нижний Новгород клубының бас бапкері болып тағайындалды.

Жеке өмір

Ларионов бұрынғы фигуралы сырғанаушы Елена Батановамен үйленген және оның Алонка, Диана және Игорь Ларионов II үш баласы бар. Қазіргі уақытта ол кәсіби шарап сатушы болып жұмыс істейді және Австралия мен Калифорниядан шараптарды "Хаттрик" және "Трипл Овертайм" маркаларымен шығарады. Тағы да "Slapshot" және "IL Triple Overtime" маркалы шараптар бар. Triple Overtime Wine Company атауы 2002 жылғы Стэнли кубогы финалының үшінші ойынындағы үшінші қосымша уақытта Ларионовтың соққан голынан туындаған.