Кіріспе
Партия басшыларын таңдау әдісі Ұлыбритания мен Канаданың парламенттік саясатында «бір мүше, бір дауыс» (ОМОВ) – саяси партия мүшелерінің тікелей дауысы арқылы партия басшыларын таңдау және партия саясатын анықтау әдісі. Бұрын бұл мақсаттар партия конференциясы, партиялық съезд, парламент мүшелерінің дауысы немесе сайлау алқасының әртүрлі нысандары арқылы іске асырылатын. ОМОВ-ты қолдаушылар бұл әдіс демократияны күшейтеді, себебі қарапайым азаматтардың қатысу мүмкіндігі артады деп санайды. Ал қарсыластары бұл мәселеге жетіксіз білетін адамдардың шешім қабылдауына рұқсат беру нашар басқаруға алып келеді деп есептейді. Әр елде ОМОВ қолданыла бастаған мерзімдер тізбектелген күйі келтірілген:
In the parliamentary politics of the United Kingdom and Canada, one member, one vote (OMOV) is a method of selecting party leaders, and determining party policy, by a direct vote of the members of a political party. Traditionally, these objectives have been accomplished either by a party conference, party convention, vote of members of parliament, or some form of electoral college. OMOV backers claim that OMOV enhances the practice of democracy, because ordinary citizens will be able to participate. Detractors counter that allowing those unversed in the issues to help make decisions makes for bad governance. The use of OMOV is placed in date order for each country:
Квебек партиясы
Канададағы алғашқы OMOV басшылығын сайлау процесі Квебек партиясымен 1985 жылдың 29 қыркүйегінде аяқталды.
Манитобаның саяси партиялары
Ағылшын тілді Канадада ОМОВ принципі көп жылдар бойы Вон Л. Бэрдтің маңызды ұстанымы болды. Партия мүшелерінің барлығына өздерінің жетекшілерін сайлауға мүмкіндік беретін сайлау жүйесін ұзақ жылдардан бері қолдаушы болған Бэрд, 1985 жылғы 5 қарашада Манитоба провинциясының Морис сайлау округі арқылы ОМОВ принципін провинциялық Прогрессивті консервативтік партияға сәтті ұсынды. Морис округіндегі жеңістен кейін Бэрд Канаданың барлық ұлттық және провинциялық партияларына хат жолдап, оларға да осылай істеуге шақырды. Ұзақ өтпей, Манитоба либералдық партиясы бұл принципті қабылдады. Альберта провинциясының консерваторлары 1992 жылғы желтоқсанда Ральф Клейнді жаңа басшы етіп сайлауда осы әдісті қолданды. Манитобаның Прогрессивті консервативтік партиясы 1987 жылдың басында бұл процесті қабылдады, бірақ партия жетекшілері кейіннен оны күштен шығарды. 1994 жылы партия ОМОВ-ты қайта қабылдады, бірақ 1995 жылғы қарашада оны екінші рет жойды. Соңында, 2001 жылғы 17 қарашада Манитобаның Прогрессивті консервативтік партиясы үш қарсы дауыспен ОМОВ принципін қабылдады.
Альбертаның прогрессивті консервативтері
1991 жылы Альбертаның прогрессивті консервативтері партия басшысын сайлау ережелерін өзгертіп, дәстүрлі делегаттарға негізделген басшылық құрылтайдан ОМОВ жүйесіне көшті. Осы жүйе арқылы төрт партия басшысы таңдалды: Ральф Клейн (1992); Эд Стелмах (2006); Элисон Редфорд (2011); және Джим Прентис (2014). Дегенмен, Альберта консервативтері партиясы 2016 жылы ОМОВ сынға түскен соң бұл жүйені қолдануды тоқтатты.
Жаңа демократиялық партия
1995 жылы Жаңа демократиялық партия ОМОВ-қа қарай бір қадам жасады, олар конвенцияға дейін бірнеше аймақтық іріктеу сайлауларын өткізді. Келесі сайыста партия 2003 жылғы НДП төрағалық сайлауы үшін өзгертілген ОМОВ процесін қабылдады, онда жұмысшы делегаттарының берген дауыстарының салмағы жалпы нәтижеде 25% құрады, ал партияның барлық мүшелерінің ОМОВ бойынша берген дауыстарының салмағы 75% болды. Джек Лейтон 2003 жылдың 23 қаңтарында өзгертілген ОМОВ сайлауында НДП төрағасы болып сайланғаннан кейін федералды либералдық үкімет сайлау қаржысы заңын өзгерткен соң, партия келесі төрағалық конвенциясында толық ОМОВ-ты енгізді. Онтарионың Жаңа демократиялық партиясы төраға сайлауында толық ОМОВ-ты қолданбайды – Партия Конституциясының (8-бап) 8-тармағында филиалдық кәсіподақтар мен жергілікті ұйымдардың делегаттарының дауыстарына 25% салмақ беріледі.
Квебек блогы
Блок Квебеке алғаш рет 1997 жылғы көшбасшы сайлауында OMOV жүйесін қолданды.
Канаданың прогрессивті консервативтік партиясы
Канаданың Прогрессивті консервативтік партиясы 1998 жылғы прогрессивті консервативтік партия төрағасын сайлауда алғаш қолданылған, ел бойынша қолдау іздеуге үміткерлерді ынталандыру мақсатындағы салмақталған OMOV жүйесін пайдаланды. 2003 жылы партия, өзі таза OMOV жүйесін қолданған Канадалық Альянспен бірігіп, Канаданың Консервативтік партиясын құрды, бірақ жаңа партия үшін салмақталған жүйені сақтап қалу туралы келісімге келді. Салмақталған жүйеде барлық сайлау округтеріне тең көлемде ұпайлар беріледі және бұл ұпайлар кандидаттарға сол округтегі партия мүшелерінің дауыс нәтижесіне пропорционалды түрде таратылады.
Канаданың либералды партиясы
2009 жылы Канаданың Либералдық партиясы, әрбір округтің соңғы есепте тең саналатын салмақталған мүшелік дауыс беру жүйесін қабылдады. Бұл «бір мүше – бір дауыс» жүйесі емес, себебі мүшелердің дауыс саны олардың тұратын округіне байланысты өзгереді. Дегенмен, бұл жүйеде әрбір партия мүшесі дауыс беруге құқылы болғандықтан, «бір мүше – бір дауыс» жүйесіне ұқсас. 2009 жылғы конгресс бұрынғы қағидалар бойынша өтті. Алайда, бұл конвенцияда күрес болған жоқ, тек Майкл Игнатьевтің көшбасшылығы бекітілді. Сондықтан, толыққанды делегаттармен өткен федералдық көшбасшылық конвенциясының соңғы мысалы 2006 жылы Стефан Дионды сайлаған конвенция болды.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда партия басшыларын таңдау әдістері парламенттік партиялар қалыптасып, уақыт өте келе қатаңдаған сайын бірте-бірте дамыды, кейде басқа елдердегі ұқсас партиялардан ондаған жылдар кейін. Мысалы, Консервативтік партия өз басшыларын таңдау үшін ресми әдіс енгізгенше 1965 жылға дейін күтті. Дәстүрлі түрде парламент мүшелері партия басшысын таңдауда маңызды рөл атқарды, себебі лидер парламенттік партиясымен тығыз байланыста жұмыс істеуге тиіс болғандықтан, олардың кімді лидер деп санайтынына қатысты пікірлері басты рөлде болды. Соңғы жылдары барлық ірі партиялар жаңа басшыны таңдауда қатардағы партия мүшелеріне де қатысу мүмкіндігін беру үшін реформалар жасады, бірақ депутаттар басшылықты таңдау процесіндегі маңызды рөлін сақтап қалды.
Либералдық демократиялық партиялар
Либерал-демократтар – партия басшысы мен оның орынбасарын сайлау үшін бір мүше, бір дауыс (OMOV) жүйесін пайдаланатын Ұлыбританияның ұлттық партиясының ең толыққанды мысалы. Бұл жүйе партия 1988 жылы құрылғаннан бері қолданылып келеді. Еңбекшілер партиясының және Консерваторлар партиясының конференцияларынан өзгеше, Либерал-демократтардың жылына екі рет өтетін Либерал-демократтар конференциясына қатысатын әрбір мүшесі, қатысу формасынан тәуелсіз (жеке немесе онлайн), партия саясаты бойынша дауыс беруге құқылы, бұл да партияның OMOV жүйесі арқылы жүзеге асырылады. Басшылыққа үміткерлерді анықтауда «екінші тур» өткізудің орнына, Либерал-демократтар басымдық дауыс берудің «Альтернативті дауыс» жүйесін қолданады. Либерал-демократтардың депутаттары басшыны таңдауда ешқандай артық құқыққа ие емес, бірақ болашақ үміткер басшы сайлауына қатысу үшін парламенттік фракцияның кемінде он пайызының қолдауымен либерал-демократтар депутаты болуы керек.
Еңбек партиясы
Еңбек партиясы алғаш рет 1993 жылы Джон Смит басшылығымен партия жетекшісі мен орынбасарының сайлауы үшін жартылай OMOV жүйесін енгізді. Бұл партияның парламенттік кандидаттарды іріктеу кезінде кәсіподақтардың блоктық дауысын жою және саяси жарна төлейтін кәсіподақ мүшелеріне (Еңбек партиясының сайлау алқасының кәсіподақ бөлімінде) партия басшылығын сайлауда тікелей дауыс беру құқығын беру арқылы іске асырылды. Смит 1993 жылғы Еңбек партиясының конференциясында бұл өзгерісті ұсынды, ал сол кездегі көлеңке кабинетінің мүшесі Джон Прескотт оған конференцияда ауызша қолдау көрсетті. Бұл 1981 жылы Майкл Фут және 1984 жылы Нил Киннок басшылығымен Еңбек партиясы депутаттарының құпия дауыс беруін алмастыру үшін OMOV енгізуге жасалған бұрынғы әрекеттерге ұласты. OMOV алғаш рет 1981 жылы Еңбек партиясының Уэмблидегі арнайы конференциясында ұсынылған, бірақ Тони Бенннің қарсылығынан кейін қабылданбады. Ол партиядағы әртүрлі мүдде топтарынан тұратын сайлау алқасын құруды бастады: одақтардың бас хатшыларының блоктық дауыстарынан тұратын және жалпы дауыс берудің 40% құрайтын кәсіподақ бөлімі. 2014 жылы Еңбек партиясының жетекшісі Эд Милибэнд жаңа жетекші мен орынбасарын сайлау үшін толыққанды «бір мүше – бір дауыс» жүйесін енгізді. Барлық Еңбек партиясы мүшелері енді партия жетекшісі мен орынбасары үшін депутаттар мен кәсіподақтарды қамтитын сайлау алқасының құрамында дауыс беруге құқылы. Еңбек партиясының жетекшісі Кейр Стармер 2021 жылғы Еңбек партиясының конференциясында болашақ жетекші мен орынбасарының сайлауы үшін «бір мүше – бір дауыс» жүйесін жоюға тырысты, бұл ішкі сайлау реформаларының бір бөлігі болды, бірақ кеңінен қарсылық туындағаннан кейін ұсыныстарын қайта қарауға мәжбүр болды.
A complete one member, one vote voting system for the election of a new leader and deputy leader was introduced in 2014 by Labour leader Ed Miliband. All Labour Party members are now entitled to vote for the Leader and Deputy Leader of the party as part of an electoral college which includes MPs and trade unions. Labour leader Keir Starmer attempted to remove the one member one vote system for future elections of leader and deputy leader, as part of a package of internal electoral reforms at the 2021 Labour Party Conference, but was forced to water down his proposals after widespread opposition.
Консервативтік партия
1998 жылдың қаңтар айында Консервативтік партия болашақ партия көшбасшысын сайлау үшін ОМОВ қағидасын қабылдады. Бұрынғы ережеге дейін көшбасшы консервативті депутаттардың құпия дауыс беруі арқылы таңдалатын. ОМОВ қағидасы Консервативтік партияның реформалар сериясының бір бөлігі ретінде қабылданды. Депутаттар барлық консервативті партия мүшелерінің дауыс беруіне екі үміткерді іріктеуге тиіс. Консерваторлар бұл жүйені алғаш рет 2001 жылғы көшбасшы сайлауда Уильям Хейгтің орнына тағайындау үшін қолданды. Әртүрлі үміткерлердің арасындағы екінші кезеңде Иэн Дункан Смит пен Кеннет Кларк барлық консервативті партия мүшелерінің дауысына ұсынылды, онда 328 000 мүшеліктің 79% дауыс берді. Дункан Смит 61% дауыс (155 933 дауыс) жинап, Консервативтік партияның жаңа көшбасшысы болды. Кеннет Кларк 39% дауыс алды (100 544 дауыс). 2003 жылғы көшбасшы сайлауында дауыс беру өткізілмеді, себебі Майкл Ховард Дункан Смиттің орнына түсуге қарсылық білдірмеді. Екі үміткердің арасындағы екінші кезең екі жылдан кейін қайта қолданылды, осы жолы консервативті партия мүшелері Дэвид Кэмеронды Дэвид Дэвистен жаңа көшбасшы ретінде таңдады. Кэмерон 134 446 дауыс, ал Дэвис 64 398 дауыс жинады, жалпы дауыс саны 198 844 болды.