Кіріспе
1939 жылы Говард Хоукс түсірген фильм – Говард Хоукс режиссерлік еткен 1939 жылғы американдық шымыр романтикалық драма. Фильмнің сюжеті Оңтүстік Америкадағы шалғай портовый қаладағы әуе жүк тасымалдау компаниясының басшысының басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Ол үлкен келісімшартқа ие болу үшін бәсекелесіп, ұшқыштарының өмірін қауіпке тігеді. Томас Митчелл, Ричард Бартельмес, Ноа Бири кіші және Рита Хейворт (өзінің тұңғыш маңызды рөлінде) сомдаған актерлердің шеберлігі де жоғары бағаланған. «Columbia Pictures» компаниясы 1939 жылдың мамырында шығарған бұл фильм Хоукстің ең керемет туындыларының бірі саналады, әсіресе фильмдегі ұшқыштардың кәсібилігін, атмосферасын және ұшу сахналарын бейнелеуі ерекше. 2017 жылы АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізіліп, Конгресс кітапханасы оны «мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп таныды.
Only Angels Have Wings is a 1939 American adventure romantic drama film directed by Howard Hawks, starring Cary Grant and Jean Arthur, and is based on a story written by Hawks. Its plot follows the manager of an air freight company in a remote South American port town who is forced to risk his pilots' lives while vying for a major contract. It features supporting performances from Thomas Mitchell, Richard Barthelmess, Noah Beery Jr., and Rita Hayworth in her first major role. Released by Columbia Pictures in May 1939, the film is generally regarded as being among Hawks' finest films, particularly in its portrayal of the professionalism of the pilots of the film, its atmosphere, and the flying sequences. In 2017, the film was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as being "culturally, historically, or aesthetically significant".
Сюжет
Джефф Картер – «Баранка Эйрвейс» әуе компаниясының бас ұшқышы және менеджері, «Голландиялық» Ван Руйтерге тиесілі, мүліктік жағдайы нашар, Анды тауларының биік асуы арқылы Оңтүстік Америкадағы Баранка портынан әуе поштасын тасымалдайтын шағын компания. Бір күні пианинода ойнайтын әртіс Бонни Ли, банан тасымалдайтын кемемен келіп жетеді. Джефф онымен танысқаннан кейін, сол күні тұманға ұшып, құлап қайтыс болатын Джо Саутермен танысады. Бонни Джеффке ғашық болады, оның қауіпті ұшу туралы пессимистік көзқарасына қарамастан, Баранкада қалады (ол оны шақырмағанмен, оның қалауымен емес). Жағдай ұшқыш Бэт Макферсон мен оның әйелі, Джеффтің бұрынғы сүйіктісі Джудидің келуімен күрделенеді. Макферсон АҚШ-та жұмыс таба алмайды, себебі ол бір кезде ұшақтан секіріп түсіп, оның механігі – Джеффтің жақын досы «Кид» Даббтың інісін апатта қаза таптырған. Джефф Кидті нашар көруіне байланысты жұмыстан шығаруға мәжбүр болады, содан кейін Макферсонды жұмысқа алады, ең қауіпті тапсырмалар оған берілетінін түсіндіреді. Егер ол алты айлық сынақ кезеңінде поштаны сенімді түрде жеткізе алса, «Датчи» үкіметтен тиімді келісімшарт алады. Сынақ кезеңінің соңғы күні ауа райы нашарлап, тау жолын жабады. Джефф жаңа Ford Trimotor ұшағымен таудан өтуге тырысады. Кид онымен бірге қосымша ұшқыш ретінде ұшуға рұқсат сұрайды. Джефф бас тартады, бірақ содан кейін Кидке монета лақтыру арқылы шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Монета еденге түскенде, Джефф монетаның екі жағы да бас екенін байқайды. Дегенмен Джефф оны өзімен бірге алып кетуге келіседі. Бонни кетер алдында Джеффтің бармауына көндіруге тырысады, оның қаруын алып, оған бағыттайды. Ол оны тоқтата алмайтынын түсінген соң, қаруды үстелге тастайды, бірақ ол кездейсоқ оқ атып, Джеффтің иығына тиеді. Ұша алмай қалған Джефф Макферсонды өз орнына отыруға шақырады. Бірақ Макферсон мен Кид жеткілікті биікке көтеріле алмайды, ұшақ құлап, мыңдаған фут төмен түседі, содан кейін қалыптасады. Джефф оларға кері қайтуға бұйырады, бірақ олар тұманды асудан өтуге тырысады. Асуда олар кондорлардың тобымен кездеседі. Құс ұшаққа шабуыл жасайды, біреуі алдыңғы әйнекке соғылып, Кидті парализге ұшыратады, екіншісі №1 қозғалтқышқа тиіп, оны өртейді. Кейін №2 қозғалтқыш та өртенеді. Кид Макферсонға секіріп кетуді бұйырады, бірақ ол бас тартады. Ол кері бұрылып, Баранкаға оралады, жанатын Trimotor ұшағын әрең қондырады. Кид мойны сынғандықтан қайтыс болады, бірақ Джеффке Макферсонның не істегенін айтады. Соның нәтижесінде Макферсонды басқа ұшқыштар қабылдайды. Бонни кетуге немесе қалуға шешімді күтіп, Джеффпен бетпе-бет келеді, оның оны қалуын сұрайтынын үміттенеді. Бірақ сынақ кезеңінің соңына санаулы сағаттар қалғанда, ауа райы ашылады және Джефф маңызды келісімшартты алу үшін асығады. Кету алдында ол монета лақтыруды ұсынады: бас – Бонни қалады, құйрық – ол кетеді. Монета бас жағымен шығады, бірақ Бонни бұл махаббаттың емес, жай ғана кездейсоқтықтың нәтижесі деп үмітсіздікке ұшырайды. Джефф оған монетаны қалдырады. Содан кейін ол бұл Кидтің екі басты монетасы екенін түсінеді, Джеффтің оны жақсы көретінін білдірудің жолы. Ол Джефф пен екі қолы бар басқа ұшқыштың сулы ұшу жолағынан Travel Air ұшағын көтеріп, Анд таулары арқылы поштаны жеткізіп әкететінін көреді, олар қайтып келгенде ол сол жерде болады.
Өндірістік дайындық және құю
Фильмнің бастапқы сценарийін Анн Вигтон жазды; бастапқыдағы жұмыс атауы «4-ұшақ» болды. Говард Хоукс 1938 жылы жазған «Барранкадан келген ұшақ» атты әңгімесіне сүйене отырып, фильмнің сценарийін өзі қайта жазды. Бірнеше жыл бұрын «Viva Villa!» фильмінің түсірілім алаңдарын іздеу кезінде Хоукс Мексикада кездескен авиация қызметкерлерінің бейбіт мінезіне ерекше әсерленді. Фильмнің соңғы сценарийі фильмнің түсірілімі барысында, негізінен Хоукс пен Джулс Фуртманмен, сондай-ақ Элеонора Гриффин мен Уильям Ранкиннің үлесімен жазылып, қайта жазылды. Хоукс бұрынғы жылы Кэри Грантпен «Бабымды тәрбиелеу» фильмінде жұмыс істеген еді, және бұл режиссер мен актер арасындағы бес ынтымақтастықтың екіншісі болды. Ол Жан Артурды Бонни Ли рөліне Франк Капраның бірнеше фильмдеріндегі актерлік шеберлігін бағалағаннан кейін шақырды. Содан кейін Хоукс Ричард Бартэлместі Бат МакФерсон рөліне алды. Бартэлместің мансабы 1920-жылдардың соңында дыбысты фильмдер танымал болғаннан кейін біртіндеп төмендеді, және ол даулы таңдау болды, себебі ол жақында көзінің астындағы теріде пластикалық операция жасаған, нәтижесінде екі көзінің астында тұрақты Х пішіндес іздер қалған. Бартэлмесс әдетте іздерін жасыру үшін көп макияж жағар еді, бірақ Хоукс кейіпкер үшін осы іздерді пайдалануды қалады. Хоукс бастапқыда Дороти Коммингорды Джуди МакФерсон рөліне қарастырған, бірақ студия басшысы Гарри Кон жас актрисаны дайындап, осы рөлге ұсынды. Конның қолдауымен оның агенті Хоукстың Рита Хейвортқа экрандық сынақ беруін талап етті, нәтижесінде Хейворт рөлге ие болды. Рита Хейворт бұған дейін «Колумбия» студиясының оннан астам фильмінде ойнағанмен, «Тек періштелерде ғана қанаттар болады» фильміндегі рөлінен кейін ғана көзге түсті.
Өндірісте пайдаланылған әуе кемелері
"Арты" Ford Trimotor, Hamilton H 47 Metalplane және Travel Air 6000 бір қозғалтқышты монопландар да ойнады. Бұл типтердің бәрі фильмде бейнеленген дәуірде ұшқан ұшақтардың түрлерін дәл көрсетеді. Metalplane – Джо Саузер қалың тұманға қонғанда апатқа ұшыраған ұшақ, ол тек жердегі түсірілімдерге қолданылды. 2007 жылы Hamilton ұшағының ұшу көріністерінде пайдаланылған модельдердің бірі АҚШ-тың "Antiques Roadshow" бағдарламасында пайда болды; иесі оны кадрлармен салыстырып, түпнұсқа екенін растады. Travel Air шахтадан құтқару операциясын бейнелейтін көріністе қолданылса, Ford Trimotor тағы бір драмалық қонуда пайда болды, ол өртке алып соқты. Фильмнің ортасында Пол Манц Boeing Model 40 екі қанатты ұшағымен шабыттандырған әуедегі трюктер көрсетті, бұл оның "Flight from Glory" фильміндегі бұрынғы сахнасын қайталады. "Жалғыз қанаттылар" авиацияның алтын ғасырындағы ұшақтарды ұнататын жанкүйерлер арасында кең танымал болды.
Шығару және қабылдау
Фильмнің соңғы қайта түсірілімдері аяқталғаннан кейін он екі күн өткен соң, 1939 жылдың 10 мамырында «Жалғыз періштелердің қанаттары» Лос-Анджелестегі Пантаж театрында тұңғыш рет көрсетілді. Оның ресми әлемдік премьерасы келесі күні Радио Сити музыка залында өтті. Колумбия студиясы бұл фильмді кеңінен насихаттады, нәтижесінде радио Сити музыка залындағы алғашқы екі апта ішінде 143 000 доллар табыс етті және жалпы сомасы бір миллион доллардан асты. Бұл 1939 жылғы ең табысты үшінші фильм болды. Бұл фильм Рита Хейворт үшін жеңіліс болды және оның Голливудтың ірі жұлдызына айналуына көмектесті, фильмнің сәттілігінен кейін Хейворт Look журналының мұқабасында пайда болды. «Жалғыз періштелердің қанаттары» жарық көрген кезде жақсы пікірлер алды, Variety журналының Абель Грин оны «Flight From Glory» фильмімен салыстырып, Бартельмесстің актерлік шеберлігін жоғары бағалады. Фрэнк С. Нюгент The New York Times газетіне жазған рецензиясында әуедегі сахналардағы қызығушылыққа назар аударды, сондай-ақ жұлдызды актерлік құрамның талантын атап өтті: «Мырза Хокс ұшу сахналарын тамаша етіп көрсетті. Ол мырза Гранттың, мыс Артурдың, Томас Митчеллдің, мырза Бартельмесстің, Сиг Руманнның және басқалардың жағымды актерлік дағдыларын тиімді пайдаланды». Кейін «Жалғыз періштелердің қанаттары» алғашқы Канн кинофестивалінде АҚШ-ты ұсыну үшін таңдалған 12 фильмнің бірі болды. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғысқа алып келген жағдайларға байланысты фестиваль жойылды. Metacritic сайтында фильм 10 сыншының бағалауы бойынша 100 балдық жүйе бойынша 86 бал алды, бұл «көпшілік тарапынан мақұлдау» дегенді білдіреді.
Радиоға бейімделу
Фильмнің премьерасынан екі апта өткен соң, "Жалғыз періштелердің қанаттары" 1939 жылғы 29 мамырда Lux радио театрының эфирінде бір сағаттық радиоспектакль ретінде қойылды. Фильмнің негізгі актерлері – Кэри Грант, Жан Артур, Рита Хейворт, Ричард Бартельмес және Томас Митчелл барлығы да өз рөлдерін қайта ойнады. Орсон Уэллс 1940 жылғы 25 ақпанда "Кэмпбелл" радио театрында Уэллс пен Джоан Блонделл бас рөлдерде ойнаған радио адаптациясын ұсынды.
Марапаттар мен құрметтер
Рой Дэвидсон және Эдвин С. Хан алғаш рет «Үздік эффекттер, арнайы эффекттер» номинациясына ұсынылды.
Мұра
Only Angels Have Wings Хокстың ең жақсы фильмдерінің бірі саналады. Дейв Кехр оны Хокстың мансабының "қиылыс нүктесі" деп атап, 1930-шы жылдардағы алғашқы фильмдерінде қалыптасқан тақырыптарды 1940-шы және 1950-шы жылдардағы оның кейбір қараңғы туындыларымен байланыстырды. Cahiers du Cinéma журналының киносыншылары да 1950-ші жылдары осы фильмді авторлық теорияның ең көрнекті жақтаушысы деп бағалады. Американдық киносыншы Майк Д'Анжело "Жалғыз періштелер қанаты бар" фильмін өзінің барлық уақыттағы сүйікті фильмі деп атап, сирек кездесетін 100/100 бағасын берді және оны "өзгеріп отыратын динамиканың шедеврi" деп сипаттады.