Жаңа мемлекеттік басқару: қоғамдық қызметтерді басқаруға қатысты тәсілдер
New Public Management
Жаңа мемлекеттік басқару (ЖМБ) – мемлекеттік қызметтерді тиімді етуге бағытталған басқару үлгісі. Азаматтарға қызмет көрсету сапасын арттыру, орталықтандыру, электрондық үкімет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мемлекеттік қызметтерді басқаруға қатысты ұстаным
Approach to running public services
Жаңа мемлекеттік басқару (ЖМБ) – мемлекеттік қызмет ұйымдарын басқаруға қолданылатын тәсіл, ол мемлекеттік және мемлекеттік қызмет мекемелері мен агенттіктерінде, сондай-ақ ұлттық және жергілікті деңгейлерде қолданылады. Бұл термин алғаш рет Ұлыбритания мен Австралиядағы ғалымдар тарапынан 1980 жылдары мемлекеттік қызметтің тиімділігін арттыру және жеке сектордың басқару үлгілерін пайдалану арқылы оны «кәсібилендіру» мақсатында жасалған тәсілдерді сипаттау үшін енгізілді. Жеке сектордағы клиенттерге бағытталған сияқты, ЖМБ реформалары көбінесе мемлекеттік сектордың қызмет алушылары немесе клиенттері – азаматтардың маңыздылығына назар аударды. ЖМБ реформаторлары бағдарламаларды немесе қызметтерді ұсыну тәсілінде жергілікті агенттіктерге көбірек еркіндік беру үшін орталықтандырылмаған қызмет көрсету үлгілерін сынап көрді. Кейбір жағдайларда, электрондық үкіметті пайдаланатын ЖМБ реформалары шығындарды азайту үшін бағдарламаны немесе қызметті орталықтандырылған жерге біріктірді. Кейбір үкіметтер мемлекеттік сектор жеке сектормен бәсекелесуге тиіс болуы үшін квази-нарықтық құрылымдарды қолдануға тырысты (әсіресе Ұлыбританияда денсаулық сақтау саласында). «ЖМБ реформаларындағы мемлекеттік басқарушылар клиенттерге қызмет көрсету жүйесінен толық бас тарту құқығын қоса, таңдаудың әртүрлі мүмкіндіктерін ұсынуы мүмкін».
New Public Management (NPM) is an approach to running public service organizations that is used in government and public service institutions and agencies, at both sub national and national levels. The term was first introduced by academics in the UK and Australia to describe approaches that were developed during the 1980s as part of an effort to make the public service more "businesslike" and to improve its efficiency by using private sector management models. As with the private sector, which focuses on customer service, NPM reforms often focused on the "centrality of citizens who were the recipient of the services or customers to the public sector". NPM reformers experimented with using decentralized service delivery models, to give local agencies more freedom in how they delivered programs or services. In some cases, NPM reforms that used e government consolidated a program or service to a central location to reduce costs. Some governments tried using quasi market structures, so that the public sector would have to compete against the private sector (notably in the UK, in health care). "Public Managers under the New Public Management reforms can provide a range of choices from which customers can choose, including the right to opt out of the service delivery system completely".
Эволюция
Жаңа мемлекеттік басқарудың алғашқы тәжірибелері Ұлыбританияда премьер-министр Маргарет Тэтчердің басшылығымен пайда болды. Тэтчер «саяси кәсіпкер» және премьер-министрдің ресми рөлін атқарды. Тэтчер мемлекеттік басқару саясатында ұйымдастыру әдістері, мемлекеттік қызмет, еңбек қатынастары, шығыстарды жоспарлау, қаржылық басқару, аудит, бағалау және сатып алу сияқты салаларда өзгерістерді жүргізді. Тэтчердің мұрагері Джон Мейджор консервативтік үкіметтің күн тәртібінде мемлекеттік басқару саясатын сақтап қалды, бұл «Келесі қадамдар» бастамасын іске асыруға әкелді. Сондай-ақ, Майор «Азаматтар жарғысы» бастамасы, «Сапа үшін бәсекелестік», «Ресурс есеп және бюджеттеу» және «Жеке қаржы» бағдарламаларын іске қосты. 1980 жылдардың соңында басқару мен «өндірістік инженерияның» мемлекеттік қызмет көрсетудегі маңыздылығына жаңа (немесе жаңартылған) назар аудару үшін термин қолданылды, ол көбінесе экономикалық рационализмнің ілімдерімен байланысты (Худ 1989, Поллитт 1993). Осы уақыт аралығында мемлекеттік басқару көптеген басқа елдерде, атап айтқанда Жаңа Зеландияда, Австралияда және Швецияда саясатты қалыптастырудың белсенді саласына айналды. Сонымен қатар, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) мемлекеттік басқаруды реттеу жөніндегі комитет пен хатшылықты (PUMA) құрды, бұл мемлекеттік басқаруға әдеттегідей дәстүрлі саясат салаларына берілген мәртебе берді. 1990 жылдары мемлекеттік басқару Президент Клинтонның күн тәртібіндегі басты мәселе болды. Клинтон әкімшілігінің алғашқы саяси әрекеттеріне Ұлттық серіктестікті іске қосу және Үкіметтің атқарылуы мен нәтижелер туралы заңға қол қою кірді. Қазіргі уақытта мемлекеттік басқару мәселелері үкіметтік саясат күн тәртібінен жоғалып кететінін көрсететін белгілер аз. Жақында жүргізілген зерттеу Италияда муниципалитет басшыларының мемлекеттік басқару жаңа мемлекеттік басқаруға бағытталғандығын білетінін көрсетті, онда олар өздерінің нәтижелеріне қарай бағаланады. Жаңа мемлекеттік басқару (ЖМБ) термині соңғы жиырма жылда қабылданған саясатты басқарудың жиынтық ағыны Ұлыбритания, Жаңа Зеландия, Австралия, Скандинавия, Солтүстік Америка және Латын Америкасындағы «мемлекеттік сектордың» басқаруы мен басқаруында елеулі өзгерістерге әкелді деген ойды білдіреді. Мысалы, инновациялық үдерісті қолдау үшін өңірлік инновациялық агенттіктер ЖМБ қағидаларына сәйкес құрылды. Бұл реформалар әртүрлі факторларға байланысты және олардың нәтижесінде әртүрлі модельдер жасалды, бұл жаһандық ЖМБ үрдісінің пайда болуына әкелді. Бұл қозғалыстың жаһандық сипатына қарамастан, реформаның тұжырымдамалары мен үлгілері әртүрлі болды және әр елдің ерекше және бірегей жағдайына сәйкес және оның алдында тұрған ерекше қиындықтарға жауап ретінде дамыды. Сондықтан реформалардың жалпы ерекшеліктеріне қарамастан, олардың қозғаушы факторлары, мақсаттары, ауқымы және басымдықтары әр елде әр түрлі болды. Реформалардың қозғаушы факторлары аймақтар мен бір аймақтағы елдер арасында айтарлықтай өзгереді. Дамушы елдер мен бұрынғы коммунистік елдер үшін реформалар жүргізудің мотивациясы жаһандалған экономикаға қатысудан пайда табу және халықаралық донорлардың талаптарын орындау болды. Әр елдің реформалары белгілі бір нақты салаларға бағытталған. Мысалы, Африкада реформалар «Экономикалық либерализация пакетінің» бөлігі болды. Бұл әдісті мемлекеттік реформа үшін қолдану идеясы, егер қатаң иерархиялық бюрократия емес, жеке сектордың принциптерін басшылыққа алған үкімет қолданылса, ол тиімдірек жұмыс істейді. ЖМБ бюрократиялық әкімшілікпен айналысудан кәсіпқой басқаруға ауысуды ұсынады. Ұйымдастырушылық және білім беру мен денсаулық сақтау саласын реформалаудағы саясатты қалыптастырудағы басқару мәселелерін шешуде ЖМБ-ның рөлі ерекше аталды. ЖМБ негізгі қағидаларын Кристофер Худ 1991 жылы әзірлеген жеті түрлі аспектіге бөлгенде жақсы сипаттауға болады. Худ сонымен қатар ЖМБ терминін ойлап тапты. Олар мыналар:
The first practices of New Public Management emerged in the United Kingdom under the leadership of Prime Minister Margaret Thatcher. Thatcher played the functional role of “policy entrepreneur" and the official role of prime minister. Thatcher drove changes in public management policy in such areas as organizational methods, civil service, labor relations, expenditure planning, financial management, audit, evaluation, and procurement. Thatcher's successor, John Major, kept public management policy on the agenda of the Conservative government, leading to the implementation of the Next Steps Initiative. Major also launched the programs of the Citizens Charter Initiative, Competing for Quality, Resource Accounting and Budgeting, and the Private Finance Initiative. A term was coined in the late 1980s to denote a new (or renewed) focus on the importance of management and 'production engineering' in public service delivery, which often linked to doctrines of economic rationalism (Hood 1989, Pollitt 1993). During this timeframe public management became an active area of policy making in numerous other countries, notably in New Zealand, Australia, and Sweden. At the same time, Organisation for Economic Co operation and Development (OECD) established its Public Management Committee and Secretariat (PUMA), conferring to public management the status normally accorded more conventional domains of policy. In the 1990s, public management was a major item on President Clinton's agenda. Early policy actions of the Clinton administration included launching the National Partnership and signing into law the Government Performance and Results Act. Currently there are few indications that public management issues will vanish from governmental policy agendas. A recent study showed that in Italy, municipal directors are aware of a public administration now being oriented toward new public management where they are assessed according to the results they produce. The term New Public Management (NPM) expresses the idea that the cumulative flow of policy decisions over the past twenty years has amounted to a substantial shift in the governance and management of the “state sector” in the United Kingdom, New Zealand, Australia, Scandinavia, North America, and Latin America. For instance, regional innovation agencies were created under NPM principles to support the innovation process. These reforms, which were triggered and motivated by a variety of factors and resulted in the development of various models, led to the emergence of a global NPM trend. Despite the global nature of the movement, the concepts and models of the reform were diverse and developed in accordance with each country's specific and unique context and in response to the distinct challenge that it was facing. Therefore, in spite of the common features of the reforms, their driving factors, objectives, extent, and areas of focus varied across countries. the driving factors of the reforms varied significantly across regions as well as across countries of the same region. For developing nations and former communist countries, the motivation for reforms was benefiting from participation in a globalized economy and fulfilling the requirements of international donors. each country's reforms were focused on certain specific areas. In Africa, for example, the reforms were part of the “economic liberalization packages of structural adjustment.” in the 1990s. The idea for using this method for government reform was that if the government guided private sector principles were used rather than rigid hierarchical bureaucracy, it would work more efficiently. NPM promotes a shift from bureaucratic administration to business like professional management. NPM was cited as the solution for management ills in various organizational context and policy making in education and health care reform. The basic principles of NPM can best be described when split into seven different aspects elaborated by Christopher Hood in 1991. Hood also invented the term NPM itself. They are the following:
Менеджмент
Мемлекеттік мүлікті жекешелендірудің маңыздылығына және тиімділігіне сенгендіктен, нақты іс-қимылдар арқылы басқаруға ерекше мән беру қажет. Бұл теория басшыларға еркін басқаруға және өз қалауынша шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Because of its belief in the importance and strength of privatizing government, it is critical to have an emphasis on management by engaging in hands on methods. This theory allows leaders the freedom to manage freely and open up discretion.
Жүгіру стандарттары
Жұмыс күшінде шұғыл шаралар мен орындалу шараларын сақтау өте маңызды. Осы стратегияны пайдалану мақсаттарды/мұраттарды, нысаналарды және прогрестің индикаторларын анықтауға көмектеседі.
Its critical to preserve express measures and measures of execution in a workforce. Utilizing this strategy advances clarification of goals/intent, targets, and markers for movement.
Шығуды басқару
Үшінші тармақ "кіріс бақылаулары мен бюрократиялық процедураларды пайдаланудан, сандық көрсеткіштермен өлшенетін нәтижелерге негізделген бақылауларға негізделген ережелерге көшуге" назар салады. Бұл мәселе жеке компанияларға/топтарға жұмысты сырттан тапсыруды қарастырғанда, нәтижеге негізделген бағалауды қолдануды қажет етеді.
The third point acknowledges the "shift from the use of input controls and bureaucratic procedures to rules relying on output controls measured by quantitive performance indicators". This aspect requires using performance based assessments when looking to outsource work to private companies/groups.
Орталықсыздандыру
ЖЖМ жақтастары жиі біріктірілген басқару аясынан өзін-өзі басқару аясына көшті, онда директорлар икемділікке ие болады және ұйымдық шектеулермен байланысты болмайды.
NPM advocates frequently moved from a bound together administration framework to a decentralized framework in which directors pick up adaptability and are not constrained to organization restrictions.
Жарыс
Бұл ерекшелік мемлекеттік сектордағы бәсекелестікті арттыруға NPM-нің қалай көмектесетініне қатысты, бұл өз кезегінде төмен бағаға, пікір талас-тартыстарын азайтуға және мерзімді келісімшарттар арқылы жұмыстың сапасын жақсартуға әкелуі мүмкін. Үкімет жеке секторға келісімшарттар ұсынғанда да бәсекелестік туындайды, мұнда келісімшарт пайданы тиімді ету қабілеті және ұсынылған тауардың сапасы бойынша беріледі. Бұл басқа жеке секторлар келісімшартты алмаған жағдайда сапа мен мүмкіндіктерін жақсартуға тырысып, бәсекелестікті ынталандырады, сондықтан бәсекелестік артады.
This characteristic centers on how NPM can advance competition within the public sector which may in turn lower fetched, dispose of debate and conceivably accomplish a better quality of progress/work through the term contracts. Competition can too be found when the government offers contracts to the private segments and the contract is given in terms of the capacity to provide the benefit viably, quality of the merchandise given, subsequently this will increment competition since the other private division which did not get the contract will make strides to ensure the quality and capacity subsequently encouraging competition.
Жеке секторды басқару
Бұл көзқарас қысқа мерзімді еңбек шарттарын жасау, корпоративтік немесе сауда жоспарларын әзірлеу, орындауға келісімдер жасау және миссиялық мәлімдемелерді қалыптастыру қажеттігіне баса назар аударады. Бұдан өзге, ол кеңселердің қызметтеріне жетуге тырысатын мақсаттары мен ниеттерін ескеретін ашық қызметкерлер немесе уақытша жұмысшылар үшін жұмыс ортасын құруға да бағытталған.
This viewpoint centers on the need to set up short term labor contracts, create corporate plans or trade plans, execution assentions and mission statements. It moreover centers on setting up a working environment in which open representatives or temporary workers are mindful of the objectives and intention that offices are attempting to reach.
Шығындарды азайту
Ең тиімдісі, оның әлемдік танымалдылыққа жетуіне себеп болған, шығынды төмен ұстап, тиімділікті жоғары деңгейде қамтамасыз етуге бағытталған. "Азымен көп істеу" принципi шығынды азайту арқылы тиімділікті арттырады және басқаруға қатысты дәстүрлі тәсілдерден ерекшелендіреді.
The most effective one which has led to its ascent into global popularity focuses on keeping cost low and efficiency high. "Doing more with less" moreover cost reduction stimulates efficiency and is one way which makes it different from the traditional approaches to management.
Сындар
Жаңа мемлекеттік басқару жүйесінде саясат қабылдау мен қызмет көрсету арасындағы шекаралар нашарлаған. Еңбек өнімділігіне байланысты төлем жүйесі бойынша келісімшарт негізінде басшылардың тағайындалуы мемлекеттік қызметтің саясиландырылуы мүмкіндігі туралы сұрақтар тудырады. Азаматтардың қажетті мемлекеттік қызметтерді тиімді таңдау мүмкіндігі де күмәндануда. "Таңдау ұғымы экономикалық тұрғыдан тұтынушының маңызды қағидасы болып табылады. Көбінесе, мемлекеттік органдарда мүлдем немесе аз ғана таңдау мүмкіндігі болады." Мемлекеттік басқарушылардың азаматтардың қажеттіліктерін қанағаттандырудан алшақтауы және қоғамға есеп берудің шектелуіне қатысты алаңдаушылықтар бар. Жаңа мемлекеттік басқару жүйесі мемлекеттік басқарушыларға арналған ынталандырулармен байланысты адалдық пен заңнамаға сәйкестік мәселелерін көтеріп отыр – тұтынушылар мен иеленушілердің мүдделері әрқашан бірдей болмайды.
There are blurred lines between policymaking and providing services in the New Public Management system. Questions have been raised about the potential politicization of the public service, when executives are hired on contract under pay for performance systems. The ability for citizens to effectively choose the appropriate government services they need has also been challenged. "The notion of choice is essential to the economic concept of a customer. Generally, in government there are few if any choices." There are concerns that public managers move away from trying to meet citizens' needs and limitations on accountability to the public. NPM brings to question integrity and compliance when dealing with incentives for public managers – the interests of customers and owners do not always align.