Кіріспе
Көгершін құлау, испан немесе чилилік қолқап – бұл сенімсіздікпен алаяттаудың бір түрі, онда "көгершін" деп аталатын адам үлкен сомадағы ақшаның немесе құнды заттың құқығын алу үшін белгілі бір соманы беруге көндіріледі. Алаяқтаушылардың бірі әдетте сол адаммен сөйлеспес бұрын жерден ақша немесе құнды зат тапқанын айтады, тіпті оны жерге тастап, содан кейін оны сол адаммен бірге кездейсоқ тапқандай көрінеді, осыдан "құлау" деген термин пайда болған.
The pigeon drop or Spanish handkerchief or Chilean handkerchief is a confidence trick in which a mark, or "pigeon", is persuaded to give up a sum of money in order to secure the rights to a larger sum of money, or more valuable object. One of the con artists will typically claim to have found the money or valuable on the ground just before talking to the mark, or will even leave it on the ground and pretend to happen upon it at the same time as the mark, hence the term "drop."
Әдіс
Көбінесе алаямыздыққа екі-үш алаяқ команда болып қатысады. Біреуі жұрт көп жүретін жерде, мысалы, жерге тастап немесе қолына ұстап, құнды затты "табып алғандай" жасайды. Оның серігі келіп, әңгімеге қосылады. Алаяқтардың бірі өзін білімді және сенімді адам ретінде көрсетеді, мысалы, заңгер, банкир немесе кәсіпкер. Олар осы үшеуінің құнды заттан заңды түрде пайда табуына көмектесе алатындарын айтып, кірісті үш бөлікке бөлісуді ұсынады. Бірақ, топтың әрбір мүшесі алдымен ақша салуын сұрайды, мысалы, заң бойынша талап етілгендей қаржылық мүмкіндігін көрсету үшін немесе процеске қатысты сенімділіктерін білдіру үшін. Кейде үшінші серікке кеңес сұрап, оны өздерінің бастығы, қатысы жоқ шенеунік сияқты көрсетіп, ақша талабын одан айтқызады. Алаяқ құлшынып, ақша береді де, солай істеуге жеңгеніңді шақырады. Содан кейін алаяқтар жеңгеннің ақшасымен кету үшін бір сылтау табады. Олар құнды затты үшінші тарапқа, мысалы, банкке тапсырып жатырмыз деп айтуы мүмкін, немесе оны жеңгеннің қолында қалдыруы мүмкін. Егер оны жеңгенмен қалдырса, ол құнды заттың құнсыз екенін немесе алаяқтардың оны құнсыз нәрсеге ауыстырғанын біледі. Алаяқтар банктерге немесе дүкендерге кіргендей көріне берсе де, көбінесе бақылау камераларынан қашықта болу үшін олай істемейді.
Негізгі себептері
Бұл алаямыздық бірқатар сәйкес келулерді тізбектеп, жағдайдың нақтылығын күшейтеді: затты табу, бірінші, содан кейін екінші алаяқпен кездесу, алаяқтардың біреуі «көмектесе алатынын» анықтау және мүмкін, алыс және ресми үшінші тараптан нақтылығын растауды алу. Егер құрбан осылардың кез келгенінің табиғи оқиға екеніне сенсе, бұл олардың барлығы да солай екеніне сендіреді, содан кейін олардың алаямыздыққа күмән келтіруі қиын болады. Бұған қоса, басқа күдіктінің болуы, «рұқсатсыз» алаяқтың да ақша салуы, адамдардың өздерімен бірдей тәуекелге баратын серіктеске сенуге және айналасындағылардың не ойлайтынына сене беруге дайындығын пайдаланады. Одан асып, құрбан ақшаны ештеңеге емес, олардың сенімін арттыратын, одан құндырақ нәрсеге ауыстырады.
Істер
"Фавни риг" немесе "сақинаның түсірілуі" деп аталатын түр 1780 жылдарға дейін Англияда болған, бірақ 2010 жылдарға дейін әлем бойынша кездесіп келеді. Бұл "көгершіннің құлауының" қарапайым түрінде, жалғыз алаяқ марканың көзінде тротуарда сақина тапқандай болады, мүмкін, ол әмианда, зергерлік түбіртекпен бірге болады, ол алтыннан жасалған, нағыз алмазбен әшекейленген екенін көрсетеді. Содан кейін ол маркаға жақындап, оған оны өте қолайлы бағаға сатуды ұсынады, өйткені оларға жақсы дилер табуға уақыты немесе ынтасы жоқ дейді. Егер марка осы әрекетке түсіп кетсе, сақинаның арзан мыстан жасалғанын, бар болса, оның әшекейлері жалған екенін, сонымен қатар қоса берілген кез келген жазбалар жасалма екенін және олар оның нақты құнынан әлдеқайда көп төлегенін біледі. Бұл алаяқтықтың атындағы "fawney" сөзі, мүмкін, ирланд тіліндегі "файнне" ("сақина") сөзінен шыққан, қазіргі ағылшын тіліндегі "phoney" ("жалған") сөзінің бастауы болуы мүмкін. 1980 жылдардың соңында Нью-Йорк қаласында "Испан лотосы" деп аталатын осы алаяқтықтың бір түрі танымал болды, онда алаяқтар испан тілінде сөйлейтін маркаларды жалған жеңіс лотерея билеттерін пайдаланып алдады. Билетпен келген алаяқ өзін ағылшын тілін нашар білетін және иммиграциялық мәселелеріне байланысты билетті ақшалай алмаған заңсыз иммигрант ретінде көрсетуі мүмкін, сондай-ақ көмек үшін испан тілінде сөйлейтін адвокатты іздеуде. Оның серігі осындай адвокат болып көрінеді; олар ресми киіммен өтеді, ал бірінші серігі оларды тоқтатады. "Адвокат" телефонға шығып, лотерея шенеунігі болып көрінген үшінші алаяққа қоңырау шалады. Олар билеттің жеңіске ие болғанын растайды, бірақ билеттің иесі америкалық азамат болмаса, оны ақшалай алу үшін екі азаматтың қатысуы және олардың тонауға ниеті жоқ екенін көрсету үшін үлкен сомада ақша көрсетуі қажет екенін айтады. "Иммигрант" екеуіне де билеттен үлкен сыйлық ұсынады, егер олар билетті алуға көмектесетін азаматтар ретінде қызмет етсе. "Адвокат" пен "марка" билетпен бірге конвертке ақша жинағаннан кейін, "иммигрант" оны "маркаға" сақтау үшін береді, содан кейін "адвокатпен" бірге уақытша "маркадан" кету үшін сылтау табады және қашып кетеді. "Марка" билеттің құндылығы жоқ екенін және конверттің банк шотының түбіртектері сияқты қарапайым қағаздармен толтырылған конвертке ауыстырылғанын біледі. 1991 жылы Нью-Йорк полициясы бұл алаяқтықты қалада оннан астам команданың жасағанын бағалады.
Танымал мәдениетте
2003 жылғы "Мач-Стик-мен" фильмі екі басты кейіпкердің IRS агенттері болып көрініс беретін «көгершін түсіру» әдісімен басталады. 1987 жылғы "Ойын үйі" фильмінде екінші актіде «көгершіннің құлауы» көрінісі бар. 1983 жылы "Джефферсондардың" 10-маусымы «көгершін түсіру» алаялығы туралы үш бөлімнен тұратын сюжеттік желімен басталды. "Better Call Saul" сериалының "Hero" атты эпизодында Джимми МакГилл мен оның досы Марко Пастернак белгілі бір адамды алдап әмиянынан айыру үшін «көгершін түсіру» әдісін қолданады. Джимми жаңа танысы Стивимен бірге бардан шығып кетеді. Көшеде олар есінен ауған, ақшаға толы әмиян жанында жатқан адамды табады. Стиви ақшаны алып, ал Джимми оның "Rolex" сағатын алады. Джимми "Rolex"-тің әмияннан қымбат екенін есептейді, соның салдарынан Стиви табылған ақшаны және өзінің қосымша ақшасын сағатқа айырбастауға келіседі. Стиви сағатты, арзан жалғанды алып қашып кеткеннен кейін, Джимми және бұрын «есінен ауған» адам, енді оның серіктесі екені белгілі болды, алаялықтан түскен пайданы бөлісу үшін Джиммидің үйіне оралады. "Алтын қыздар" сериалының бесінші маусымындағы "Алаяқтар" атты екінші эпизодында Бланш пен София «көгершін түсіру» алаялығының құрбаны болады. Бір ер адам сауда орталығында оларға жақындап, көп ақшасы бар әмиянын жоғалтып алған-жоғын сұрайды. Ол оларды (сауда орталығында кездейсоқ кездесетін басқа адамның көмегімен) өздерінің ақшасынан 2000 доллар салып, бірлескен банк шотын ашуға көндіреді, онда олар табылған ақшаны сақтап, егер иесі талап етпесе, ақыр соңында бөлісіп алады. София Роузға олардың 2000 долларды қалай алдап алғанын түсіндіргенде, Роуз оған: «Сендер екеуің ең көне алаялықтың құрбаны болдыңдар: «көгершіннің құлауы»» дейді. 1974 жылғы "Оскар" сыйлығының «Үздік фильм» номинациясын жеңіп алған "Стинг" фильмі екі алаяқтың (Роберт Редфорд пен Роберт Эрл Джонс) белгілі бір адамды алдау үшін «көгершін түсіру» әдісін қолдануымен басталады. Бірақ кейіннен олардың алдаған адамы Мафияның адамы екенін біледі. Джонстың кейіпкерін Мафия кек ретінде өлтіреді, бұл фильмдегі шиеленісті күшейтеді.