Кіріспе

Шива кратері – палеонтолог Шанкар Чаттерджи және оның әріптестерінің пікірінше, Үндістанның Мумбай қаласының батысындағы, Үнді континенттік шельфіндегі Бомбей биіктігі мен Сурат қабырғасы Крет-палеоген шекарасында пайда болған метеорит соққысынан пайда болған кратерді көрсетеді. Чаттерджи және оның әріптестері бұл оқиғаның K-Pg жойылуына себеп болуы мүмкін деп санайды. Басқа ғалымдар бұл пікірге күмәнмен қарап, метеорит соққысының іздерін таппады.

Дәлелдері

Чаттерджи Шива кратерінің шамамен 65 миллион жыл бұрын, басқа да көптеген соққы кратерлерімен және кредалық-палеогендік жойылу оқиғасымен (кредалық-палеогендік шекара / K Pg шекарасы) бірдей уақытта пайда болғанын айтады. Кратердің пайда болу орны теңіз түбінің кеңеюі салдарынан жылған болса да, оның пішіні шамамен ұзындығы және енімен сипатталады. Егер оның соққы кратері екені расталса, Шива кратері Жердегі ең ірі соққы кратері болар еді. Болжам бойынша, бұл кратерді шамамен диаметрі бар астероид немесе комета жасаған. Кредалық-палеогендік жойылу кезінде Үндістан Үнді мұхитының Реюньон магмалық ошағының үстінде орналасқан. Жер қабығынан көтерілген қызу материал Үндістанның бір бөлігін лавамен жауып, Декан тұзақтары деп аталатын үстіртті құрды. Аймақтағы мұнай мен табиғи газ қорының көп болуына себеп осы кратер немесе Декан тұзақтары болуы мүмкін деп жорамалданады.

Геология және морфология

Әдеттегі белгілі ғарыштан келген соққы құрылымдарынан өзгеше, Шива тамшы тәрізді пішінге ие, сонымен қатар ол ерекше тікбұрышты. Чаттерджи соққының төмен бұрышы, шекаралық жарылымдар және тұрақсыз тау жыныстарының үйлесіміден осы ерекше түзілім пайда болды деп санайды. Басқа теорияларға сәйкес, кейбір зерттеушілер Чиксулуб соққысы құс емес динозаврлардың жойылуынан бұрын болғандығын айтады, сондықтан Шива соққысының өзі жаппай жойылуға жеткілікті себеп болды. 2013 жылы Science журналында Калифорния университетінің Берклидегі Пол Р. Ренннің жариялаған мақаласы Чиксулуб кратерінің жаппай жойылу оқиғасының уақыт шеңберіне сәйкес келетінін көрсетеді.

Сын

Соққы кратері туралы мәлімдемелер сынға ұшырады. Вена университетінің геология профессоры және соққы кратерлері саласындағы маман Кристиан Коберл 2004 жылы бұл талаптарды "қиял өнімі" деп сипаттап, олардың "аймақтық геология мен геофизикаға, сондай-ақ соққы кратерлері туралы біздің білімімізге қайшы келетінін" айтты. 2007 жылы американдық геолог Герта Келлер: "Біз Үндістан бойынша кең ауқымда жұмыс істедік және Шанкар Чаттерджи Шива кратері деп аталатын үлкен соққының дәлелі бар деп мәлімдеген бірнеше жерлерді зерттедік. Өкінішке орай, оның талаптарын қолдайтын ешқандай дәлел таппадық. Расында, мұның бәрі бекер сөз" деді. Сол жылы геофизик Стив Гулик: "Дегенмен, көптеген мәселелер бар. Чаттерджи ұсынған дәлелдердің бұл құрылымның шынымен кратер екенін көрсетуге жеткілікті емес", - деп мәлімдеді және бұл құрылымның сопақ пішіні соққы кратері үшін екіталай екенін атап өтті. 2013 жылы жарық көрген "Жер жүйесінің процестері және апаттарды басқару" кітабының "Индиялық перспективадан қарағанда соққы кратерлерінің пайда болуы" деген тарауында геологтар Джаянта К. Пати мен Пунити Пати: "Араб теңізіндегі, Үнді субконтинентінің оңтүстік-батысында орналасқан Шива құрылымы (Чаттерджи және авторлар, 2006) соққыдан пайда болған болуы мүмкін деген болжам бар. Алайда, Чаттерджи және авторлар (2006) кратерлік құрылымның бар екенін, сондай-ақ Шивадағы соққы құрылымының бар екенін растайтын нақты дәлелдер келтірмейді" деп жазды.