Кіріспе

Кристалдық қатты дене моделі

Эйнштейннің қатты денесі – бірдей жиілікті, көптеген тәуелсіз үш өлшемді кванттық гармоникалық осцилляторларды қамтитын кристалдық қатты дене моделі. Дебай моделі тәуелсіздік туралы болжамды жеңілдетеді. Модель эксперименттік деректермен сапалық сәйкес келеді, әсіресе жоғары температура шегінде, бірақ бұл осцилляциялар іс жүзінде фонондар немесе көптеген атомдарды қамтитын ұжымдық түрлер болып табылады. Альберт Эйнштейн нақты осцилляциялардың жиілігін анықтау қиын болатынын түсінген, бірақ ол бұл теорияны ұсынды, себебі кванттық механика классикалық механикадағы қатысты жылу мәселесін шеше алатынын нақты көрсетеді.

Тарихи әсері

Эйнштейннің 1907 жылы ұсынған түпкілікті теориясының зор тарихи маңызы бар. Дюлон-Петти заңы бойынша болжамдалған қатты денелердің жылу сыйымдылығы классикалық механика талаптарына сай келуі керек еді, яғни қатты денелердің меншікті жылуы температураға тәуелді болмауы тиіс. Алайда, төмен температурадағы тәжірибелер жылу сыйымдылығының өзгеретінін, абсолюттік нөлге жақындағанда нөлге дейін төмендейтінін көрсетті. Температураның жоғарылауымен, меншікті жылу да жоғарылайды, бірақ жоғары температурада Дюлон мен Петит болжамына жақындайды. Планктың кванттану гипотезасын қолдану арқылы Эйнштейннің теориясы алғаш рет байқалған эксперименттік тенденцияны түсіндірді. Фотоэлектрлік эффектпен бірге, бұл кванттану қажеттігінің маңызды дәлелдерінің біріне айналды. Эйнштейн қазіргі кванттық механика пайда болғанға дейін көп жылдар бұрын кванттық механикалық осциллятордың деңгейлерін пайдаланды.

Жылу қуаты

Термодинамикалық тәсіл бойынша, жылу сыйымдылығын әртүрлі статистикалық жиынтықтар арқылы есептеуге болады. Барлық шешімдер термодинамикалық лимитте эквивалентті.

Шектеулер мен келесі модель

Эйнштейннің моделінде, температура төмендегенде нақты жылу экспоненциалды түрде тез нөлге жақындайды. Бұл себебі барлық тербелістердің бірдей жиілігі болады. Дұрыс мінез-құлықты қатты денедегі қалыпты тербелістерді, Эйнштейн ұсынғандай кванттау арқылы табуға болады. Онда толқындардың жиіліктері бірдей емес, ал нақты жылу заңды түрде нөлге жетеді, бұл тәжірибелік деректермен сәйкес келеді. Бұл түзету 1912 жылы пайда болған Дебье моделі деп аталады.