Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цитруллинемия – қанда аммиак және басқа да уытты заттардың жиналуына себеп болатын аутосомалық рецессивті мочевина циклының бұзылысы. Цитруллинемияның екі түрі сипатталған, екеуі де әртүрлі белгілер мен көріністерге ие және әртүрлі гендердегі мутациялар салдарынан туындайды. Цитруллинемия – мочевина циклының бұзылуы деп аталатын генетикалық аурулар тобына жатады. Мочевина циклы – бауырда жүретін химиялық реакциялардың тізбегі. Бұл реакциялар организмде ақуыз энергия үшін қолданылғанда түзілетін артық азотты өңдеп, бүйректер арқылы шығарылатын мочевинаны құрайды.
Citrullinemia is an autosomal recessive urea cycle disorder that causes ammonia and other toxic substances to accumulate in the blood. Two forms of citrullinemia have been described, both having different signs and symptoms, and are caused by mutations in different genes. Citrullinemia belongs to a class of genetic diseases called urea cycle disorders. The urea cycle is a sequence of chemical reactions taking place in the liver. These reactions process excess nitrogen, generated when protein is used for energy by the body, to make urea, which is excreted by the kidneys.
I типті
I типті цитруллинемия (сондай-ақ классикалық цитруллинемия деп те аталады) әдетте өмірдің алғашқы бірнеше күнінде көрінеді. Зардап шегетін нәрестелер туған кезде әдетте қалыпты болып көрінеді, бірақ денеде аммиак жиналған кезде, олар шаршағыштыққа, нашар тамақтануға, құсуға, құрысуға және есінен айрылуға ұшырайды. Бұл медициналық проблемалар көп жағдайда өмірге қауіпті болуы мүмкін. I типті цитруллинемияның жеңіл түрі балалық шақта немесе ересек жаста сирек кездеседі. I типті цитруллинемияны тудыратын гендік мутациялары бар кейбір адамдарда бұл аурудың белгілері мен симптомдары ешқашан байқалмайды. I типті цитруллинемияның диагнозы – қандағы цитруллиннің деңгейінің жоғарылауы. I типті цитруллинемия – бұл аурудың ең көп таралған түрі, ол дүние жүзінде 57 000 туған баланың біреуіне әсер етеді. АСС геніндегі мутациялар I типті цитруллинемияны тудырады. Бұл геннің өндіретін ферменті – аргининосукцинат синтетазасы – мочевина циклының бір қадамына жауапты. АСС геніндегі мутациялар ферменттің активтілігін төмендетеді, бұл мочевина циклын бұзады және организмнің азотты тиімді өңдеуіне кедергі келтіреді. Аммиак түріндегі артық азот және мочевина циклының басқа да қосалқы өнімдері қан ағынында жиналады, бұл I типті цитруллинемияның ерекше белгілеріне әкеледі.
Type I citrullinemia (, also known as classic citrullinemia) usually becomes evident in the first few days of life. Affected infants typically appear normal at birth, but as ammonia builds up in the body, they develop a lack of energy (lethargy), poor feeding, vomiting, seizures, and loss of consciousness. These medical problems can be life threatening in many cases. A milder form of type I citrullinemia is less common in childhood or adulthood. Some people with gene mutations that cause type I citrullinemia never experience signs and symptoms of the disorder. Diagnosis of citrullinemia type I is elevated citrulline in the blood. Type I citrullinemia is the most common form of the disorder, affecting about one in 57,000 births worldwide. Mutations in the ASS gene cause type I citrullinemia. The enzyme made by this gene, argininosuccinate synthetase , is responsible for one step of the urea cycle. Mutations in the ASS gene reduce the activity of the enzyme, which disrupts the urea cycle and prevents the body from processing nitrogen effectively. Excess nitrogen, in the form of ammonia, and other byproducts of the urea cycle, accumulate in the bloodstream, leading to the characteristic features of type I citrullinemia.
II типті
II типті цитруллинемияның (және) белгілері әдетте ересек жасында пайда болады және негізінен орталық нерв жүйесіне әсер етеді. Оның ерекшеліктері: сананың шатасуы, бұрмаланған мінез-құлық (агрессия, тітіркену, гипербелсенділік), құрысулар және кома. II типті диагноз қою үшін цитруллиннің деңгейінің төмендеуі және аммоний иондарының артуы өлшенеді. Бұл белгілер өмірге қауіпті болуы мүмкін және белгілі бір дәрі-дәрмектер, инфекциялар және алкоголь ішу арқылы осы типтегі адамдарда туындауы мүмкін. II типті цитруллинемия нәресте кезінде неонатальді холестаз деп аталатын бауыр ауруы болған адамдарда да дамуы мүмкін. Бұл жағдай өт ағынын бұзады және организмнің кейбір қоректік заттарды дұрыс өңдеуіне кедері келтіреді. Көп жағдайда белгілер бір жыл ішінде жоғалады. Бірақ бірнеше жыл немесе тіпті ондаған жылдардан кейін, олардың кейбіреулерінде ересектердегі II типті цитруллинемияның сипаттамалары пайда болуы мүмкін. II типті цитруллинемия негізінен жапон халқының арасында кездеседі, онда шамамен 100 000 – 230 000 адамның бірінде осы ауру кездеседі. II типті ауру Шығыс Азия және Таяу Шығыс халқында да анықталған. SLC25A13 геніндегі мутациялар II типті цитруллинемияға себеп болады. Бұл ген цитрин деп аталатын ақуызды жасайды, ол митохондриялардың ішіне және сыртына белгілі бір молекулаларды тасымалдайды. Бұл молекулалар несепнәр циклі үшін өте маңызды, сонымен қатар ақуыздар мен нуклеотидтерді жасауға қатысады. SLC25A13 геніндегі мутациялар әдетте функционалды цитриннің өндірілуін тоқтатып, несепнәр циклін тежеп, ақуыздар мен нуклеотидтердің өндірілуін бұзады. Нәтижесінде аммиак пен басқа да уытты заттардың жиналуы II типті цитруллинемияның белгілеріне әкеледі. Зерттеушілер көптеген нәрестелерде неонатальді ішкі бауыр холестазы болғанда, SLC25A13 генінде ересектердегі II типті цитруллинемиямен салыстырылатын мутациялар бар екенін анықтады.
The symptoms of type II citrullinemia ( and ) usually appear during adulthood and mainly affect the central nervous system. Characteristic features include confusion, abnormal behaviors (such as aggression, irritability, and hyperactivity), seizures, and coma. Diagnosis of type II includes measuring decreased citrulline level and an increase in ammonium ions. These symptoms can be life threatening, and are known to be triggered by certain medications, infections, and alcohol intake in people with this type. Type II citrullinemia may also develop in people who had a liver disorder called neonatal cholestasis during infancy. This condition blocks the flow of bile and prevents the body from processing certain nutrients properly. In many cases, the symptoms resolve within a year. Years or even decades later, however, some of these people develop the characteristic features of adult type II citrullinemia. Type II citrullinemia is primarily found in the Japanese population, where it occurs in an estimated one in 100,000 to 230,000 individuals. Type II has also been reported in people from East Asian and Middle Eastern populations. Mutations in the SLC25A13 gene are responsible for type II citrullinemia. This gene makes a protein called citrin, which normally shuttles certain molecules in and out of mitochondria. These molecules are essential for the urea cycle and are also involved in making proteins and nucleotides. Mutations in SLC25A13 typically prevent the production of any functional citrin, which inhibits the urea cycle and disrupts the production of proteins and nucleotides. The resulting buildup of ammonia and other toxic substances leads to the symptoms of type II citrullinemia. Researchers have found many infants with neonatal intrahepatic cholestasis have the same mutations in the SLC25A13 gene as adults with type II citrullinemia.
Емдеу
Емдеудің бірнеше әдісі бар. Ақуыз аз мөлшердегі диета аммиак өндірісін баяулатуға арналған. Аргинин, натрий бензоаты және натрий фенилацетаты қаннан аммиакты шығаруға көмектеседі. Аммиактың деңгейі қауіпті шелге жеткен кезде диализ қолданылуы мүмкін. Кейбір жағдайларда бауыр трансплантациясы тиімді болған.
There are multiple treatment methods. Low protein diets are intended to minimize production of ammonia. Arginine, sodium benzoate and sodium phenylacetate help to remove ammonia from the blood. Dialysis may be used to remove ammonia from the blood when it reaches critical levels. In some cases, liver transplant has been successful.