Кіріспе
DOS, OS/2 және Windows жүйелеріндегі жүйелік құрал. Компьютерде CHKDSK ("дискіні тексеру" деген сөздің қысқартылған түрі) – DOS, Digital Research FlexOS, IBM/Toshiba 4690 OS, IBM OS/2, Microsoft Windows және олармен байланысты операциялық жүйелердегі жүйелік құрал және команда. Ол томның файлдық жүйесінің дұрыстығын тексеріп, логикалық файлдық жүйедегі қателерді түзетуге тырысады. Бұл Unix жүйесіндегі fsck командасына және Windows 9x және MS DOS 6.x нұсқаларында CHKDSK-мен бірге қолданылған Microsoft ScanDisk бағдарламасына ұқсас.
In computing, CHKDSK (short for "check disk") is a system tool and command in DOS, Digital Research FlexOS, IBM/Toshiba 4690 OS, IBM OS/2, Microsoft Windows and related operating systems. It verifies the file system integrity of a volume and attempts to fix logical file system errors. It is similar to the fsck command in Unix and similar to Microsoft ScanDisk, which co existed with CHKDSK in Windows 9x and MS DOS 6. x.
Қолданылу
"CheckDisk" бағдарламасының алғашқы нұсқасы – 1970 жылдардың басында TENEX және TOPS 20 жүйелерінде жұмыс істеген Digital Equipment Corporation аппараттық диагностикасының құрамына кірген CHECKDSK болды.
SCP 86-DOS
CHKDSK командасы алғаш рет 1980 жылы Тим Паттерсон жасап, Seattle Computer Products 86 DOS жүйесіне енгізілді.
MS-DOS / IBM PC DOS (жаңадан жасалған)
Команда MS DOS 1 және одан кейінгі нұсқаларында қолжетімді. CHKDSK сыртқы команда ретінде іске асырылады. MS DOS 2.x – 4.x нұсқалары chkdsk.com орындалатын файл ретінде пайдаланады. MS DOS 5.x және одан кейінгі нұсқалары chkdsk.exe орындалатын файл ретінде пайдаланады. CHKDSK жадты пайдалануды көрсетуге қабілетті, бұл MEM.EXE командасы MS DOS 4.0 нұсқасында жадты пайдалануды көрсету үшін енгізілгенге дейін қолданылған. DR DOS жүйесінде /A параметрі шығысты тек жадты пайдалануды көрсетумен шектеді.
MS-DOS 5.0 қатесі
MS DOS 5.0-дегі CHKDSK және UNDELETE бағдарламаларында деректердің бұзылуына себеп болатын қате бар: Егер дискінің файлдық кестесі 256 секторды пайдаланса, CHKDSK /F командасын іске қосу деректерді жоғалтуға, ал UNDELETE командасын іске қосу болжамсыз нәтижелерге алып келуі мүмкін. Бұл әдетте шамамен 128 МБ-қа еселік сыйымдылығы бар дискілерге қатысты. Бұл CHKDSK.EXE және UNDELETE.EXE бағдарламаларының 1991 жылғы 9 сәуірдегі жаңарту белгісіне (даталы мөріне) ие нұсқаларына қатысты. Бұл қате MS DOS 5.0a нұсқасында түзетілді.
Microsoft Windows-тың жүйелік жүйесі
CHKDSK DOS нұсқасынан, Windows Explorer-ден, Windows Command Prompt-тен, Windows PowerShell-ден немесе қалпына келтіру консолі арқылы іске қосылуы мүмкін. Windows NT операциялық жүйелерінде CHKDSK дискінің бетін нашар секторларға тексеруге және оларды белгілеуге болады (MS DOS 6.x және Windows 9x-те бұл Microsoft ScanDisk-тің міндеті). Windows Server нұсқасындағы CHKDSK RAID-ті таниды және RAID 1 немесе RAID 5 массивіндегі дискінің нашар секторларындағы деректерді, егер жиынтықтағы басқа дискілер зақымдалмаған болса, толыққанды қалпына келтіре алады. Мысалы, қуат өшірілуі, файл атауының тым ұзын болуы және/немесе файл атауындағы жарамсыз символдар салдарынан зақымдалған деп есептелген файлдар мен каталогтардың фрагменттері found.000 деп аталатын бөлімнің түбіріндегі каталогқа көшіріледі және файл00000000.chk және dir 00000000.chk ретінде жалпы гексадецималды сандармен белгіленген файлдар мен каталогтарға қайта аталды. Windows NT отбасы жүйелерінде стандартты CHKDSK сканилеуі файл метадеректерін тексерудің үш кезеңінен тұрады. Ол қателерді іздейді, бірақ егер осыған қатысты нақты бұйрық берілмесе, оларды түзетпейді. Бұл беттік сканилеуге де қатысты – бұл тест үлкен немесе өнімділігі төмен дискілерде өте көп уақыт алады және нақты сұраныс болмаса орындалмайды. CHKDSK жөндеулерді орындау үшін томға эксклюзивті жазу құқығын талап етеді. Дискіге монополиялық қол жеткізу қажеттілігіне байланысты, CHKDSK жүйелік дискіні қалыпты жүйе режимінде тексермейді. Оның орнына жүйе дискінің томында «ластанған» (dirty) битін орнатады және компьютерді қайта іске қосады. Windows жүктеліп іске қосылғанда, SMSS.EXE арқылы Autochk (туған режимдегі қосымша) деп аталатын CHKDSK-ның арнайы нұсқасы іске қосылады және «ластанған» бит орнатылған болса, файлдық жүйені тексеріп, жөндеуге тырысады. CHKDSK операциясының эксклюзивті қол жеткізуді және уақытты қажет ететіндігіне байланысты, Windows Vista файлдық жүйенің денсаулық моделін жаңартты, онда операциялық жүйе томдардағы қателерді кездесетін кезде түзетіп отырады. Егер мәселе өте ауыр болса және толық сканилеу қажет болса, Action Center пайдаланушыны мүмкіндігінше ертерек томды желіден ажырату туралы ескертеді. Windows Vista және Windows Server 2008 CHKDSK командасын ұсынумен қатар, әдепкі бойынша қосылған өзін-өзі қалпына келтіру мүмкіндігін қосты. Ол физикалық файлдық жүйе қателерін анықтап, оларды дереу және үнсіз түзетіп отырады. Осылайша, CHKDSK іске қосылған кезде бұрын анықталған көптеген проблемалар пайда болмайды. Оны fsutil repair командасы басқарады. AUTOCHK пайдаланушы тікелей сұрамаған кезде файлдық жүйені автоматты түрде өзгертуге бейімділігіне сын айтылды, себебі пайдаланушы деректерін алдын ала сақтап қойғысы келуі мүмкін, ал жөндеу әрекеті файлдық және каталогтық жолдарды, әсіресе бірнеше операциялық жүйелер бір бөлімге кедергі келтіретін жазбалар жасаған мультибутты орнатуда бұзуы, нашарлатуы және жоққа шығаруы мүмкін.
Windows 7 деген қате
Windows 7 шығарылғанға дейін InfoWorld CHKDSK-да жад ақаулығы бар екенін хабарлады; хабарламаға сәйкес, chkdsk /r командасы жадты толық пайдаланып, жүйенің құлауына себеп болар еді. InfoWorld-тен Рэндалл К. Кеннеди бастапқы есепті «әртүрлі веб-көздерге» жатқызды және оның сынақтарында жадты пайдалану 90%-дан асып кеткенін, бірақ ол құлауды бастан өткермегенін айтты. Дегенмен, Кеннеди жадты көп пайдалануды Windows 7-нің шығарылуын қиындататын сынды қате деп санап, Microsoft-ты сынады. Neowin-нен Том Уоррен Кеннедидің күдікті ақаулықтың маңыздылығы туралы бағасын жоққа шығарды. Microsoft өкілі Steven Sinofsky да Microsoft құлауды қайта жасай алмағанын, бірақ жадты көп пайдалану өнімділікті арттыру мақсатымен жасалғанын, ақау емес екенін мәлімдеді. ZDNet-тен Ed Bott та бұл мәлімдемені өз сынақтары арқылы тексеріп, ешқандай құлау болмағанын анықтады. Windows қосылған күйде chkdsk /r жүйелік дискіде жұмыс істемейтінін атап өткен Ботт: «Бұл, әдетте, мүмкіндік, емес қате, және осылайша жүйені құлату ықтималдығы өте төмен және толығымен болдырмауға болады» деген қорытындыға келді.
DR/Novell DOS
DR DOS 6.0 сонымен қатар команданы жүзеге асыруды да қамтиды.
FreeDOS-тың атауы
FreeDOS нұсқасын Имре Лебер жасады және GNU GPL 2 лицензиясымен таратылады.
ReactOS-тің
ReactOS-тің іске асырылуы 1998 жылы Mark Russinovich компаниясы Sysinternals үшін жасаған ашық көзді көшірмеге негізделген. Ол 1999 жылы Emanuele Aliberti тарапынан ReactOS-қа бейімделді және FAT32 файлдық жүйесін пайдаланатын томдарды қолдайды. Бұл команда Btrfs файлдық жүйесін пайдаланатын томдарды қолдамайды, бірақ ReactOS оны 0.4.1 нұсқасынан бастап қолдайды.