Молдова Социал-демократиялық партиясының тарихы мен эволюциясы

Кіріспе

Социал-демократиялық партия (Partidul Social Democrat, PSD) – қазіргі уақытта Виктор Шелин басқаратын Молдовадағы парламенттік емес саяси партия.

Тарих

1989 жылдың күзінде Социалистік Интернационалдың 18-ші Стокгольм конгресінің материалдары Эстониядан Кишиневке жетті және Молдова КСР-індегі саяси жағдайдан наразы болғандар арасында көптеген пікірталас тудырды. Партия 1990 жылдың 13 мамырында Молдованың Социал-демократиялық партиясы (Partidul Social Democrat din Moldova, PSDM) ретінде құрылды. Құрылтай конференциясы Оазу Нантой, Ион Негурэ, Александру Кошелевті партияның тең төрағалары етіп сайлады. Бастапқыда Молдованың Социал-демократиялық партиясы Молдова КСР-інің тәуелсіздігі үшін күресті. Бұл партия Молдовада еуропалық социал-демократияның құндылықтарын алға ұсынған алғашқы партия болды. 1995 жылдың 25-26 ақпанында партияның үшінші съезінде Анатолий Țăranu партияның жаңа басшысы болып сайланды. 1996 жылғы президент сайлауы қарсаңында социал-демократтар Петро Лучинскиді ашық қолдаған жалғыз партия болды. 1996 жылдан 1998 жылға дейін партия партияның саяси бағыты бойынша даулы пікірлердің нәтижесінде ішкі және сыртқы проблемаларға тап болды. Бұл ішкі дағдарыс 1998 жылы Георге Сима тобы партиядан кеткен кезде аяқталды. Оазу Нантой басқаратын ескі команда партия басшылығын өз қолына алды. Оазу Нантой Молдова үкіметінің мүшесі болды, бірақ ол 2000 жылдың наурыз айында үкіметтен кетті, ал партияның 7-ші съезі 2000 жылдың 27-28 мамырында Молдова президенті лауазымына өз кандидаттарын ұсынуға бағытталған алғашқы қадам болды. Молдованың Социал-демократиялық партиясы Социалистік Интернационалдың мүшесі болды. Партияның қазіргі төрағасы Оазу Нантой 1999 жылдың қараша айында Социалистік Интернационалдың 21-ші Париж конгресіне қатысты. Партияның жетінші съезінде 2004 жылдың 1 ақпанында Оазу Нантой Ион Мушукқа (телекоммуникация саласындағы танымал бизнесмен) партия басшылығын жүктеу туралы ұсыныс жасады және өзі тағайындалудан бас тартты. 1999 жылы Социал-демократтар Ион Мушукты Кишинев қаласының мэрі лауазымына кандидат ретінде итермеледі. 2005 жылдың 6 наурызында өткен парламент сайлауында партия 2,9% дауыс жинады, бірақ бірде-бір орын жеңіп алмады. 2007 жылдың желтоқсанында партия бұрынғы премьер-министр Думитру Брагиштің Социал-демократиялық партиясымен (Partidul Democraţiei Sociale, PDS) бірікті. Молдованың Орталықшылдар одағының кейбір өкілдері де жаңа партияға қосылды. Олар көшбасшысы Михаи Петрачедің бірнеше ай бұрын басталған социал-демократтардың бірігуі туралы келіссөздер процесінен бас тарту шешімімен келіспеді. Брагиш біріктірілген партияның жаңа басшысы болды. Бірігу съезіне дейін партия төрағасы болған Эдуард Мушук партияның жаңа бас хатшысы болды. 2008 жылдың маусым айында Эдуард Мушук Молдова Республикасы Коммунистер партиясы және Христиан-демократиялық халық партиясымен коалиция құрып, Чишинев қалалық кеңесінің президенті болды. Бір жыл бұрын партия президенті Брагиш қала әкімі лауазымына үміткер болған кезде сол коммунистердің қатты сынға ұшырады. Кейбір партия мүшелері мұны сатқындық деп санап, партиядан Молдованың Либералды-демократиялық партиясына (PLDM) өтті. 2010 жылдың ақпан айында PSD-нің шамамен 11 000 мүшесі қарсыласы – орталық-солшыл Молдованың Демократиялық партиясына өтті. Партияның 12-ші съезінен кейін 2010 жылдың 17 сәуірінде Виктор Шелин партияның жаңа президенті болып сайланды.

In the autumn of 1989, the materials of the 18th Stockholm Congress of Socialist International reached Chişinău from Estonia and did stir up a lot of debates among those dissatisfied with the political realities in Moldovan SSR. The party was founded on May 13, 1990, when was known as the Social Democratic Party of Moldova (Partidul Social Democrat din Moldova, PSDM). The Founding Conference elected Oazu Nantoi, Ion Negură, Alexandru Coșelev as the Party Co Chairpersons. Initially, the Social Democratic Party of Moldova fought for the independence of the Moldovan SSR. That was the first party to promote the values of European social democracy in Moldova. At the third congress of the party, 25–26 February 1995, Anatol Țăranu was elected as a new head of the party. On the eve of 1996 presidential elections, Social Democrats were the only ones to openly support Petru Lucinschi. From 1996 to 1998, the party underwent some internal problems generated from within by controversial opinions on the party political course as well as from outside. This internal crisis culminated in 1998, when Gheorghe Sima group left the party. The old team headed by Oazu Nantoi took over the party leadership. Oazu Nantoi was a member of the Government of Moldova, but he resigned from Government in March 2000 and the 7th Congress of the party, 27–28 May 2000, was just the first step towards launching its own candidate as the president of Moldova. Social Democratic Party of Moldova was a member of the Socialist International. Incumbent Party Chairperson, Oazu Nantoi, attended in November 1999 the 21st Paris Congress of the Socialist International. At the seventh congress of the party, 1 February 2004, Oazu Nantoi came with a proposition for Ion Mușuc (famous businessman in telecommunications) to take over the party leadership and refused he himself to be designated. In 1999 Social Democrats insisted on Ion Muşuc candidacy for the position of Mayor of Chișinău. At the legislative elections on March 6th, 2005, the party won 2.9% of the popular vote, but no seats. In December 2007 the party merged with the Social Democracy Party (Partidul Democraţiei Sociale, PDS) of former prime minister Dumitru Braghiș. Some representatives of the Centrist Union of Moldova joined the new party, too. They didn't agree with the decision of their leader, Mihai Petrache, to abandon the process of negotiation regarding the unification of social democrats that had started some months before. Braghis has become new leader of the merged party. Eduard Mușuc, who was the chairman of the Social Democratic Party of Moldova before the fusion congress, has become the new secretary general of the party. In June 2008 Eduard Muşuc formed a coalition with the Party of Communists of the Republic of Moldova and Christian Democratic People's Party to become president of the City Council of Chişinău. The year before the party's president Braghis was heavily criticized by the same communists when he ran for mayor. Some party members saw this as betrayal and left the party for Liberal Democratic Party of Moldova (PLDM). In February 2010, it was reported that approximately 11,000 members of the PSD defected to the rival centre left Democratic Party of Moldova. Following the 12th party congress, on April 17, 2010, Victor Șelin has been elected as the new party president.

Сайлау нәтижесі

Партия 1994 (3.66%), 1998 (1.86%), 2001 (2.47%), 2005 (2.92%), 2009 жылғы шілде және 2010 жылғы парламент сайлауларына қатысты, бірақ өкілдік шегінен өте алмады. Партия жергілікті сайлауларда да қатысты: 1995 жылы (39 мандат аудандық және қалалық кеңестерде (3,09%), 273 мандат қалалық және ауылдық кеңестерде (2,58%), 23 қала әкімі мандаты (2,89%), 1999 жылы (16 мандат аудандық және қалалық кеңестерде (5,13%), 249 мандат қалалық және ауылдық кеңестерде (4,08%), 18 қала әкімі мандаты (2,86%), 2003 жылы (38 мандат аудандық және қалалық кеңестерде (3,37%), 500 мандат қалалық және ауылдық кеңестерде (4,61%), 44 қала әкімі мандаты (4,90%), 2007 жылы (36 мандат аудандық және қалалық кеңестерде (3,21%), 294 мандат қалалық және ауылдық кеңестерде (2,77%), 15 қала әкімі мандаты (1,67%).