Геоақпарат ғылымы: анықтамасы, дамуы және қолданылуы
Geographic information science
Геоақпарат ғылымы (GIScience): географиялық мәліметтерді зерттеу, талдау және қолдану. Геодеңгейлік деректер, әдістер мен география саласындағы инновациялар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Географиялық ақпарат ғылымдары (GIScience, GISc) немесе геоақпарат ғылымдары – географиялық ақпаратты зерттейтін ғылыми пән, оның ішінде нақты әлемдегі құбылыстарды қалай бейнелейтінін, адамдардың әлемді қабылдауын қалай көрсететінін, сондай-ақ оны қалай жинауға, ұйымдастыруға және талдауға болатындығын зерттейді. Бұл есептеу ғылымдары, әлеуметтік ғылымдар және жаратылыстану ғылымдарының тоғысқан жерінде орналасқан. Бұл географияның кіші саласы, атап айтқанда техникалық географияның бір бөлігі. Оның физикалық география және адам географиясы салаларында қолданылуы бар, бірақ оның әдістерін көптеген басқа зерттеу салалары мен өнеркәсіптерде де қолдануға болады. Зерттеу саласы немесе мамандық ретінде оны географиялық ақпараттық жүйелермен (ГИС) салыстыруға болады, олар – геокеңістіктік деректердің шоқы, тиісті тапсырмаларды орындауға арналған бағдарламалық құралдар және ГИС мамандарының кәсібі. Алайда, GIScience-тің басты мақсаттарының бірі – ГИС деректерін, бағдарламалық жасақтамасын және кәсіби тәжірибені жақсартудың жолдарын табу болып табылады. Ол географиялық ақпараттық жүйе құралы болудан гөрі, ГИС-тің нақты өмірде қалай қолданылатынына көбірек назар аударады. Бұл саланы кейде географиялық ақпарат ғылымдары деп те атайды. Британдық географ Майкл Гудчайлд 1990 жылдары осы саланың шеңберін анықтап, кеңістіктік талдау, визуализация және белгісіздікті бейнелеу сияқты негізгі мәселелерін қорытындылады. GIScience тұжырымдық тұрғыдан геоматика, ақпараттық ғылым, компьютерлік ғылым және дерек ғылымдарымен байланысты, бірақ ол тәуелсіз ғылыми пән мәртебесін иеленеді. Соңғы жылдарығы дамулар оның назарын гибридті физикалық-виртуалды әлемдегі адам динамикасы, кванттық GIScience, «ақылды қалаларды» дамыту және технологиялық инновациялардың әлеуметтік және экологиялық салдары туралы зерттеулерге аударды. Бұл жетістіктер GIScience-тің қазіргі қоғамдық және технологиялық мәселелермен өзара байланысын күшейтеді. Қабаттас салалар: геокомпьютерлік, геоинформатика, геоматика және геовизуализация. Сондай-ақ, географиялық деректер ғылымы (дерек ғылымынан кейін) және географиялық ақпарат ғылымдары мен технологиялары (GISci&T) сияқты басқа да байланысты терминдер бар, ал лауазымдық атаулары – геокеңістіктік ақпарат ғалымдары және технологтары.
Geographic information science (GIScience, GISc) or geoinformation science is a scientific discipline at the crossroads of computational science, social science, and natural science that studies geographic information, including how it represents phenomena in the real world, how it represents the way humans understand the world, and how it can be captured, organized, and analyzed. It is a sub field of geography, specifically part of technical geography. It has applications to both physical geography and human geography, although its techniques can be applied to many other fields of study as well as many different industries. As a field of study or profession, it can be contrasted with geographic information systems (GIS), which are the actual repositories of geospatial data, the software tools for carrying out relevant tasks, and the profession of GIS users. That said, one of the major goals of GIScience is to find practical ways to improve GIS data, software, and professional practice; it is more focused on how gis is applied in real life as opposed to being a geographic information system tool in and of itself. The field is also sometimes called geographical information science. British geographer Michael Goodchild defined this area in the 1990s and summarized its core interests, including spatial analysis, visualization, and the representation of uncertainty. GIScience is conceptually related to geomatics, information science, computer science, and data science, but it claims the status of an independent scientific discipline. Recent developments in the field have expanded its focus to include studies on human dynamics in hybrid physical virtual worlds, quantum GIScience, the development of smart cities, and the social and environmental impacts of technological innovations. These advancements indicate a growing intersection of GIScience with contemporary societal and technological issues. Overlapping disciplines are: geocomputation, geoinformatics, geomatics and geovisualization. Other related terms are geographic data science (after data science)
and geographic information science and technology (GISci&T), with job titles geospatial information scientists and technologists.
Анықтамалар
1990 жылдары пайда болғаннан бері GIScience және оған жақын ғылымдар арасындағы шекаралар даулы болып келді, және әртүрлі топтар GIScience-тің не екені және ол нені зерттейтіні туралы пікір келіспеушіліктері болуы мүмкін. Атап айтқанда, Гудчайлд «Ақпараттық ғылым – ақпараттың мәні мен қасиеттерін ғылыми принциптерге сәйкес жүйелі түрде зерттеу деп анықталады. Географиялық ақпарат ғылымы – географиялық ақпарат туралы ақпараттық ғылымның бір бөлігі» деді. Тағы бір маңызды анықтаманы географиялық ақпарат ғалымы (GIScientist) Дэвид Марк берді: «Географиялық ақпарат ғылымы (GIScience) – географиялық ұғымдарды және оларды географиялық ақпараттық жүйелер контекстінде қолдануды қайта қарастыруға бағытталған негізгі зерттеу саласы. GIScience сонымен қатар GIS-тің жеке адамдар мен қоғамға тигізетін әсерін, ал қоғамның GIS-ке тигізетін әсерін де зерттейді. GIScience география, картография және геодезия сияқты дәстүрлі кеңістікке бағытталған салалардағы маңызды тақырыптарды қайта қарастырады, сонымен бірге когнитивтік және ақпараттық ғылымның жаңа жетістіктерін де қамтиды. Ол сондай-ақ компьютерлік ғылым, статистика, математика және психология сияқты мамандандырылған зерттеу салаларымен байланысты және олардың дамуына үлес қосады. Ол саяси ғылымдар мен антропология саласындағы зерттеулерді қолдайды және географиялық ақпарат пен қоғамды зерттеуде осы салалардың тәжірибесін пайдаланады. 2009 жылы Гудчайлд GIScience тарихын, оның жетістіктерін және шешілмеген мәселелерін сараптап шықты.
Since its inception in the 1990s, the boundaries between GIScience and cognate disciplines are contested, and different communities might disagree on what GIScience is and what it studies. In particular, Goodchild stated that "information science can be defined as the systematic study according to scientific principles of the nature and properties of information. Geographic information science is the subset of information science that is about geographic information." Another influential definition is that by geographic information scientist (GIScientist) David Mark, which states:Geographic Information Science (GIScience) is the basic research field that seeks to redefine geographic concepts and their use in the context of geographic information systems. GIScience also examines the impacts of GIS on individuals and society, and the influences of society on GIS. GIScience re examines some of the most fundamental themes in traditional spatially oriented fields such as geography, cartography, and geodesy, while incorporating more recent developments in cognitive and information science. It also overlaps with and draws from more specialized research fields such as computer science, statistics, mathematics, and psychology, and contributes to progress in those fields. It supports research in political science and anthropology, and draws on those fields in studies of geographic information and society. In 2009, Goodchild summarized the history of GIScience and its achievements and open challenges.