Кіріспе

Футбол клубы

«Блэкберн Олимпик» футбол клубы – 19-шы ғасырдың соңында Ланкашир графтығының Блэкберн қаласында орналасқан ағылшын футбол клубы. Клуб он жылдан сәл астам уақыт болғанымен, Англия футболы тарихында елдің солтүстігінен шыққан және жұмысші табынан құралған алғашқы клуб ретінде елдің басты жарысы – Футбол қауымдастығының кубогын (FA Кубогы) жеңіп алғанымен маңызды. Бұрын бұл кубокты тек бай әуесқойлар командалары ғана жеңіп алған, ал «Олимпик» клубының жеңісі – спорттың жоғарғы топтағы джентльмендердің ойын-сауығынан кәсіби спортқа өтуінің шешуші сәті болды. Клуб 1878 жылы құрылған және бастапқыда тек шағын жергілікті жарыстарға қатысқан. 1880 жылы клуб алғаш рет FA Кубогына қатысып, үш жылдан кейін Кеннингтон Овалда «Олд Этонианс» клубын жеңіп, кубокты иеленді. Алайда «Олимпик» клубы жаңа кәсіби дәуірде қаржылық жағдайы жақсырақ және қолдауы күштірек клубтармен бәсекелесе алмады және 1889 жылы таратылды. Клубтың көптеген ойындары «Hole i' th' Wall» стадионында өтті, стадионға жақын жердегі тавернаның аты берілген. 1880 жылдан бастап клубтың негізгі түстері – ашық көк жейде және ақ шорт болды. «Олимпик» клубының бір ойыншысы, Джеймс Уорд, Англия құрамасына шақырылды, ал тағы алты бұрынғы немесе болашақ Англия құрамасының ойыншылары осы клуб үшін ойнады, олардың ішінде «Олимпик» FA Кубогын жеңген кезде клубтың бапкері болған Джек Хантер де бар.

Тәрбие және алғашқы жылдары

Футбол ассоциациясы алғаш рет 1860 жылдары Англияның оңтүстігінде ресімделді және оны жоғары сыныптың бұрынғы жеке мектеп оқушылары мен Оксбриджтің түлектерінің командалары ойнады. Дегенмен, келесі онжылдықта ойын солтүстіктегі өнеркәсіптік қалаларға тарады. Ланкаширдегі Блэкберн қаласында 1877 жылға қарай оннан астам белсенді футбол клубы болды, ал 1875 жылы құрылған «Блэкберн Роверс» көбінесе жетекші команда деп есептелді. «Блэкберн Олимпик» Ф.К. 1878 жылдың ақпанында құрылды, осы клубтардың екеуі, «Black Star» және «James Street» бірігуге келісті. Атауын клубтың алғашқы қазынашысы Джеймс Эдмондсон таңдады, және ол ежелгі Олимпиада ойындарының өткен орны – Олимпияның жақындағы қазбаларынан шабыттанды деп саналады. Жаңа клубтың алғашқы матчы 1878 жылдың 9 ақпанында өткен достық кездесу болды, нәтижесінде жергілікті «Сент-Джонс» командасы 2:0 есебімен жеңілді. Келесі екі маусымда клуб достық матчтарды жалғастырды және қала ішіндегі футболды басқаратын ұйым құрған, барлық жергілікті клубтарға ашық «Блэкберн қауымдастығының кубогына» қатысты. «Олимпик» 1879 және 1880 жылдары кубокты жеңіп алды, содан кейін жарыс тоқтатылды, себебі «Блэкберн қауымдастығы» үлкен «Ланкашир округі футбол қауымдастығына» қосылды. «Ливсей Юнайтед» кубогы сияқты, кубок клубтың барлық қалған уақытында «Олимпик» иелігінде болды. 1880 жылы клуб комитеті «Олимпик» үлкен жүлделер үшін күресуі керек деп шешті және тағы екі жарысқа қатысуды таңдады: «Ланкаширдің аға кубогы» және «Футбол ассоциациясының кубогы» (FA Кубогы), елдегі ең басты футбол жарысы. «FA Кубогының» алғашқы матчында «Ақ-көктер» («Light Blues») «Шеффилдтен» 5:4 есебімен жеңілді, ал келесі маусымда команда бірінші турда «Дарвенге» қарсы жеңілді. Алайда, клубтың өз аймағындағы беделі артып, енді «Шеффилд Уэнсдей», «Ноттингем Форест» және тіпті шотландиялық «Cowlairs» және «Hibernian» сияқты клубтармен кездесулер ұйымдастырылды. Клубтың өсіп келе жатқан шығындарын жергілікті темір қорыту зауытының иесі Сидней Йейтс көмегімен жабуға мүмкіндік болды, ол көп ақша салды және клубтың көп бөлігін қаржыландыруды жалғастырды. 1881–82 маусымының соңында «Олимпик» «Блэкберн Роверсті» жеңіп, «Шығыс Ланкашир қайырымдылық кубогын» жеңіп алды.

Жетістік

1882–83 жылғы ФА кубогында «Олимпик» Ланкаширдің тағы төрт клубын – «Акрингтонды», «Лоуэр Дарвенді», «Дарвен Рамблерсті» және «Черчті» жеңіп, бесінші турға өтті. Осы кезеңде «көкшілдер» Уэльстің «Друидтар» командасымен ойнауға тағайындалды. «Олимпик» Руабон қаласындағы команданы 4:1 есебімен жеңіп, жартылай финалға жолдама алды, онда олар Англияның оңтүстігінен келген қарсыластарымен – «Олд Картузианс» командасымен алғаш рет кездесті. Алайда «Олимпик» Манчестер қаласындағы «Уоллей Рендж» стадионында өткен матчта 4:0 есебімен жеңіске жетіп, финалда тағы бір көрнекті әуесқой команда – «Олд Итонианспен» кездесуге мүмкіндік алды. Финалға дейін 1882 жылы клубқа ойыншы және жаттықтырушы ретінде келген Англияның бұрынғы футболшысы Джек Хантер команданы бірнеше күндік арнайы жаттығулар үшін Блэкпул қаласына алып кетуді ұйғарды. Мұндай қадам бұрын ешқандай клуб жасаған емес және бұл өте жаңа идея саналды. Финалда «Итонианс» Гарри Гудхарттың бірінші таймдағы голымен көш бастады, бірақ Артур Мэтьюс екінші таймда «Олимпик» үшін есепті теңестірді. Бірақ көп ұзамай Артур Данн жарақат алып, алаңнан шығуға мәжбүр болды, нәтижесінде «Итонианс» матчтың қалған уақытында он адамнан ойнады. 90 минуттық негізгі уақыт аяқталғанда есеп өзгермеді. ФА кубогының ережелеріне сәйкес, тең түскен жағдайда, төрешінің қалауы бойынша 30 минуттық қосымша уақыт тағайындалуы мүмкін еді, ал көшпендердің ыстық ықыласына жауап ретінде капитантар нәтижеге қол жеткізу үшін ойынды жалғастыруды сұрады. Қосымша уақытта «Олимпик» командасының жоғары физикалық дайындығы байқалды. Қосымша уақыттың 20-шы минутында Джимми Костли Джон Йейтстен пас алып, «Итонианс» қақпашысы Джон Роулинсонның басынан асырып, жеңіс голын соқты. Команда Блэкбернге оралғаннан кейін, ойыншылар салтанатты шеруге қатысып, қалалық қабылдауға қатысты, онда команда капитаны Альберт Уорбертон «Кубок Ланкаширге өте қажет. Ол жақсы жерде болады және ешқашан Лондонға қайтпайды» деді. «Олимпик» ФА кубогын жеңген жұмысшы табының алғашқы командасы болды. Алайда оңтүстікте «Олимпик» командасының көрнекті әуесқой команданың бірін жеңгені қызығушылық тудырды. Сол кезде Футбол қауымдастығы (ФА) клубтарға ойыншыларына ақы төлеуге тыйым салған. Осыған қарамастан, жұмысшы класының клубтары, әсіресе Ланкаширдегі клубтар, кем дегенде 1876 жылдан бері ойыншыларына жасырын төлемдер жасады деген күдік туды. «Олимпик» командасының жоғары беделді жеңісінен кейін оңтүстік аматорлық клубтарымен байланысы бар журналистер мен шенеуніктер ФА-ны солтүстік клубтардың қаржысын тексеруге шақырды. Олар әсіресе «Олимпик» командасының Блэкпулге жасаған жаттығу сапарына назар аударды, егер клуб оларға жалақы төлемесе, ойыншылар жұмыстан мұндай үлкен үзіліс ала алмайтынын айтты. Сондай-ақ, жаңа футбол командасында ойнау үшін бір қаладан екінші қалаға көшіп келген ойыншылар туралы да сұрақтар туды. «Олимпик» командасының жағдайында Джек Хантер клубқа қосылу үшін Шеффилдтен көшіп келді. Нәтижесінде «Олимпик» командасына ешқандай санкция салынбады, бірақ басқа клубтарға, соның ішінде «Престон Норт-Эндке», ФА кубогынан шеттетілді. Бұл өз кезегінде солтүстік клубтарды ФА-дан бөлініп, клубтарға «әуесқойлық идеалды» таңдатпайтын балама басқару органы құруды жоспарлауға итермеледі.

Қиындық пен құлдырау

Келесі маусымда «Олимпик» ФА кубогының жартылай финалына қайтадан жетті, сондай-ақ «Блэкберн Роверс» та жетті. Жарым финал жеребесі салынғанда, «Олимпик» «Куинс Паркпен» бір матчта, ал «Роверс» «Ноттс Каунтимен» екінші матчта жұптасты, бұл екі команданың финалда кездесу мүмкіндігін ашты. Алайда, «Олимпик» командасы шотланд қарсыластарынан 4:0 есебімен жеңілді. Клуб 16 000 көрерменнің алаңға енуіне байланысты ФА-ға шағым түсірді, бірақ нәтиже болмады. «Роверс» финалда «Куинс Паркті» жеңді. Клуб бұдан кейін осындай жетістікке қайта қол жеткізе алмады. 1884–85 маусымда «Олимпик» ФА кубогының екінші турында қарсыласы «Роверске» ұтылып, олар екінші маусымда жарыста жеңіске жетіп, қаладағы жетекші команда ретінде өз позициясын нығайтты. 1885 жылы ФА кәсіби футболды заңдастыруға келісім бергенімен, спорттағы жік салу қаупі болдырмалды. Алайда, «Блэкберн» сияқты қалада «Олимпикке» ұзақ уақыт бойы қалыптасқан және сәтті «Роверспен» көрермендер мен демеушілер үшін бәсекелесу қиын болды, нәтижесінде клуб сол клуб немесе Ланкаширдегі басқа да кәсіби клубтар ұсынған жалақымен тең түсе алмады. 1886 жылы клуб комитеті ойыншылардың жалақысын «Престон Норт-Энд» ұсынған соманың төрттен бір бөлігіне дейін төмендетуге мәжбүр болды. Команданың көптеген негізгі ойыншылары жауап ретінде командадан кетіп, тез арада бай клубтармен келісімшарт жасасты. 1888 жылы Мидлендс пен Солтүстіктің жетекші клубтары әлемдегі алғашқы футбол лигасы – Футбол Лигасын құрды. Жаңа жарыстың бастамашысы «Астон Вилла» төрағасы Уильям Макгрегор әр қаладан бір ғана клуб қатыса алатынын қадағалап, «Блэкберн» өкілі ретінде «Олимпик» емес, «Роверсті» таңдады. Лигаға шақырылмаған клубтардың ішінде «Олимпик» та болды, олар «Комбинацияны» құрды, бірақ бұл жарыс нашар ұйымдастырылып, аз көрермендерді тартты және 1888–89 маусымның соңына дейін тарап кетті. Үлкен қарыздармен күрескен клуб комитеті 1889 жылдың басында барлық кәсіби ойыншылардың келісімшарттарынан дереу босатылатынын және енді клуб тек әуесқой ойыншыларды жұмысқа алатынын жариялады. Бұл шара клубты құтқару үшін кеш болды, ол 1889 жылдың қыркүйегінде жабылды. «Блэкберн Олимпик» клубының соңғы матчында «Эвертоннан» жеңіліс тіркелді. 1879 жылы клуб комитеті Шир Брау төбесіндегі «Хоул-и-т-Волл» пабына іргелес алаңды жалға алды. Бұл алаңды бұрын «Queen's Own» клубы пайдаланған, бірақ оның көптеген ойыншылары «Блэкберн Роверске» кеткеннен кейін клуб тарап, бос қалған. Ойын алаңы төмен қарай еңкейген және бастапқыда өте лайлы болған, бірақ 1880 жылы клуб комитеті дренажды жақсартуға 100 фунт стерлинг жұмсады. 1881 жылы бір дарбазаның артына трибуна орнатылды, бірақ ол 1884 жылы дауыл кезінде зақымданып, ойын алаңының ұзын жағының бірінде жаңа, әсемдеу құрылыспен ауыстырылды. Сонымен қатар, алаңның басқа бөліктеріндегі көрермендерді ауа райынан қорғау үшін бірнеше баспаналар салынды. «Хоул-и-т-Воллда» тіркелген ең көп көрермен саны 1884 жылдың қараша айында «Престон Норт-Эндке» қарсы өткен матчта шамамен 10 000 адамды құрады, бірақ «Олимпик» матчтарында 1000-ден 2000-ға дейін көрермен жиналатын. Клуб тарағаннан кейін алаңды «Блэкберн теміржол кызметкерлері клубы» иеленді. Қазір бұл жерде Сент-Мэри колледжі орналасқан.

Түстер

Клубтың құрылған кезінде ойыншылар көбінесе қызғылт түсті жейде киеді, бірақ сол кезде жейделерге қатысты ережелер тым қатаң болған жоқ. Жартылай қорғаушы Томми Гибсон өте бақытты деп санайтын сары және қара жолақты жейде киюге талап етті, кейіннен оның командаласы Альф Астли де осыны істеді. 1880 жылы клуб алғаш рет Англия Футбол Кубогына (FA Cup) қатысқанда, жарыс ережелері бойынша командадағы барлық ойыншылар бір түсті киюі керек болды, соның салдарынан ашық көк түсті жейделер мен ақ шорттардың жаңа жиынтығы таңдалды. Клубтың белгісі немесе гербі болғаны туралы жазба қалмаған, алайда Англия Футбол Кубогын жеңген команданың суреттерінде бірнеше ойыншының жейделеріне Ланкашир Футбол Ассоциациясының (Lancashire FA) гербі тігілгені көрінеді, бұл олардың Ланкашир құрамасынан округтер аралық матчтарда ойнағанын көрсетеді.

Қызметкерлер

Футбол менеджері деген ұғым 19 ғасырда болған жоқ, бірақ кейбір қазіргі дереккөздер Джек Хантерді команданың менеджері деп санайды. Хантердің басты міндеті – ойыншыларды жаттықтыру болды, алайда клубтың кейінгі жылдары ол жас және дарынды әуесқой ойыншыларды іздеуге және олармен келісім шарттарына қол қоюға да қатысты. Клубтың демеушісі Сидни Йейтс президент қызметін атқарды, ал оның інісі Фред клуб комитетінің төрағасы болды. Клубтың басқару жұмыстарының көп бөлігін хатшы атқарды, және Билл Брамхам осы лауазымды клубтың көп бөлігінде иеленді.

Құрметтер

Клуб келесі кубоктарды жеңіп алды: Олардың соңғы ойыны 1889 жылғы ақпан айында «Олимпиада» командасы үшін өткізілген қайырымдылық матчы болды, оны «Роверс» 6:1 есебімен жеңіп алды. «Роверс» командасы қаржылық қиындыққа тап болған «Олимпиадаға» ақшаны бөлісудің орнына, түскен барлық кірісті өздерінде қалдыруға келісті.

Танымал мәдениетте

Блэкберн қаласындағы команда және оның 1883 жылғы ФА кубогы финалындағы жеңісі 2020 жылғы Netflix мини-сериалының негізгі тақырыбы болып табылады, бірақ клуб тек "Блэкберн" деп аталады және оған кіретін ойыншылардың кейбіреулері, шын мәнінде, "Олимпик" командасы үшін ойнамаған.