Кіріспе

1786 жылы құрылған австриялық кондитерлік және шоколадханасы «Демeль» (жай сөйлегенде «дер Демeль») – 1786 жылы Австрияның Вена қаласында құрылған танымал кондитерлік және шоколадхана. Компания бүгінгі күнге дейін Императорлық және Корольдік сарайдың кондитерлік өнімдерін жеткізушісі (k. u. k. Hofzuckerbäcker) атағын сақтап келеді.

Орналасқан жері

Ғимарат орталық Иннер Штудт ауданында, Кольмаркт 14 мекенжайында, Хофбург сарайының жанында орналасқан. Интерьерді Портои және Фикс декораторлары нео-барокко стилінде жасаған. Ақ шапан киген официанттар – Демелининнендер – әдетте клиенттерге дәстүрлі құрметті үшінші жақ сөйлеу тілімен: "Haben schon gewählt?" немесе "Сізге бір нәрсе ұсынғанды қалайсыз ба?" деп сұрайды. Кабаре әртісі Хельмут Куалтингер "Die Demelinerinnen" әнінде олардың мәңгілік сапасын мақтап айтқан. Демельдің Сальцбургте уақытша қосымша орны болған, ол 2012 жылдың наурыз айында жабылды. Бұрын компанияның Нью-Йорктегі The Plaza's Retail Collection-да шағын кафесі болған, бірақ ол орын жабылды (2010 жылдың наурызынан бастап). Компанияның веб-сайтында Нью-Йоркте жаңа орын іздеу жалғасып жатқаны көрсетілген.

Тарих

k. k. Hofzuckerbäckerei кондитерлік дүкенін Михаэлер алаңында Вюртембергтік кондитері Людвиг Дене ашты. 1799 жылы оның ерте қайтысынан кейін, бизнесті оның жесірі, олардың кәмелетке толмаған ұлы Август Дене жалғастырды. 1813 жылы ол Михаэлер алаңы 14-тегі үйді сатып алды. Август Дене 1832 жылы компанияны мұраға алды және бизнесті табысты басқарды, бірақ оның ұлы академиялық мансапты таңдағандықтан, ол 1857 жылы компанияны өзінің шәкірті Кристоф Демельге сатты. 1867 жылы компания "Ch. Demel's Söhne" деп аталды, ал Кристоф Демельдің ұлдары Жозеф пен Карл бизнесті жалғастырды және 1874 жылы Австрия императоры Франц Иосиф I-ден Габсбург сарайына тауар жеткізуші атағын алды. 1888 жылы Михаэлер алаңындағы ескі Бургтеатрдың бұзылуымен және алаңның толықтай қайта жаңартылуымен байланысты, олар кондитерлік дүкенін Кольмаркетке, бұрышқа көшірді, және компания бүгінгі күнге дейін сол бастапқы ғимаратта орналасқан. Австро-Венгрия монархиясының өркендеу кезеңіндегі көрнекті клиенттері императрица Елизавета (Сиси), принцесса Паулина фон Меттерних және актриса Катарина Шратт болды. 1938-1945 жылдары Австрияның нацистік Германияға қосылуы кезінде Вена гауляйтері Балдур фон Ширах және оның әйелі Генриетта осы жерде жиі болды. Компания 1972 жылға дейін Демельдің мұрагерлері басқарды, содан кейін кәсіпкер Удо Прокш оны сатып алып, бірінші қабатта Венаның жоғары қоғамының танымал кездесу орны – 45-клубты ашты. Прокш 1989 жылы Лукона ісіне қатысы бар деген айыппен тұтқындалғаннан кейін, Райффайзен Банкі осы танымал компанияның иесіне айналды. 2002 жылы Do & Co мейрамханалар мен тамақтандыру компаниясы Demel-ді сатып алды.

Құқықтық мәселелер

ХХ ғасырдың алғашқы онжылдықтарында «The Original Sacher Torte» деген атауды пайдалану құқығы үшін «Hotel Sacher» және «Demel» кондитерлік фабрикасы арасында заңдық күрес басталды. Сахертортының авторы Франц Сахердің ұлы Эдуард Сахер, әкесінің рецептін толықтырып, «Original» тортты алғаш ұсынған «Demel» мекемесінде жұмыс істеген кезде оны аяқтаған. 1930 жылы Эдуардтың әйелі Аннаның қайтысынан және 1934 жылы «Сахер» қонақ үйінің банкротқа ұшырауынан кейін Эдуард Сахердің ұлы (сонымен қатар Эдуард Сахер аталған) «Demel» фабрикасында жұмысқа орналасып, «Эдуард Сахер тортының» тарату құқығын фабрикаға әкелді. Алғашқы келіспеушіліктер 1938 жылы туды, ол кезде «Сахер» қонақ үйінің жаңа иелері «Original Sacher Torte» тауарлық белгісімен сауда орындарынан «Sacher Tortes» сата бастады. Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі одақтас әскерлерінің басып алуы салдарынан туындаған үзілістерден кейін, 1954 жылы қонақ үй иелері «Demel» фабрикасын сотқа берді. Қонақ үй өзінің тауарлық белгіге құқығын алға тартса, ал фабрика «Original Sacher Torte» атауын өзі дамытқанын және сатып алғанын мәлімдеді. Келесі жеті жыл бойы екі тарап десерттің бірнеше ерекшеліктері, соның ішінде атаудың өзгеруі, торттың ортасындағы екінші джем қабаты және торт пісіру кезінде майдың орнына маргарин қолдану мәселесі бойынша қатаң заңдық күрес жүргізді. Автор Фридрих Торберг, екі мекемеде де жиі қонақ болған, осы процесте куәгер ретінде тартты және Анна Сахердің өмірінде торт ешқашан мармеладпен жабылмағанын және ортасынан кесілмегенін куәландырды. 1963 жылы екі тарап та соттан тыс келісімге келді, ол «Hotel Sacher»-ге «The Original Sachertorte» фразасына құқық берді, ал «Demel»-ге «Эдуард Сахер Торты» деп жазылған үшбұрышты мөрмен торттарын безендіру құқығын берді.

Демель мұражайы

Венада императорлық шоколад фабрикасының тарихына қатысты жәдігерлерді ұсынатын мұражай орналасқан.