Кіріспе

Махаббат туралы әннің түрі – романтикалық махаббат, ғашықтық сезімдер, қарым-қатынастың аяқталуынан кейінгі қайғы және осы оқиғалардың тудыратын сезімдер туралы ән. Махаббат әндерін түрлі музыка жанрларында кездестіруге болады.

Тарих

Махаббат әндері ғасырлар бойы бар және көптеген қоғамдардың тарихы мен мәдениеттерінде кездеседі, бірақ олардың кең таралғандығы қазіргі заманның бір құбылысы. Ең ежелгі махаббат әні – Шу Синнің махаббат әні, ол Месопотамиядағы Ашурбанипал кітапханасынан табылды. Ол романтикалық және эротикалық махаббат туралы айтады. Шу Синнің махаббат әні табылғанға дейін, Киелі кітаптан Сүлейменнің Әндері ең ежелгі махаббат әні деп есептелген.

Ерте тарих

Жалпы алғанда, музыканың пайда болуы туралы бірнеше теория бар. Чарльз Дарвиннің пікірінше, бұл әйелдер мен еркектердің арасындағы таңдасумен байланысты (әйелдер музыкалық өнер көрсетулеріне сүйене отырып еркек серіктестерін таңдайтын), сондықтан алғашқы музыка – махаббатқа арналған музыка болған. Дегенмен, Герберт Спенсер музыканың құмарлы сөзден дамығанын және музыканың эмоцияларды білдіру ретінде пайда болғанын айтқан. Ежелгі Грецияда музыка тойларда орындалған, сондай-ақ махаббат әндері де болған, себебі Эрато музасы махаббат әнінің қорғаушысы саналған. Бірақ білім жазбаша музыкаға емес, мифтерге және археологиялық жазбаларға негізделген. 9-шы ғасырда Шығыс Рим империясында музыкалық нотация – неум нотациясы пайда болды, ал оған сызықтар қосылғаннан кейін 11-шы ғасырда музыканың нақты формасы осы кезеңнен бастап толыққанды құжатталды.

Ортағасырлық музыка

Махаббат әндерінің пайда болуын Дени де Ружемонның "Батыс әлеміндегі махаббат" еңбегінде түсіндіруге болады. Де Ружемонның пікірінше, махаббат әні трубадурлардың сарайлық махаббат әндерінен өркендеген, ал бұл әндер тарихи христиандық махаббат ұғымынан бас тартуды көрсетеді. Орта ғасырлық махаббат әндері орта биік неміс тілінде "Минелид", трубадурлардың (Langues d'oc) немесе труверлердің (Langues d'oïl) тілінде "chant d'amour courtois" деп аталады. Асыл ортадағы (орындалмаған, қол жеткізе алмайтын) сарайлық махаббат орталық орын алады. Әйелге табыну – қайта-қайта кездесетін тақырып. Көптеген кейіпкерлер қайта оралады, мысалы, қабылданбағанын өкінетін ғашық, крест жорығында болған әйелінің жоқтығына өкінетін ханым. Көңілжарымылық, ізгілік, жаңа тәжірибелерге ашықтық, сұлулық пен сыртқы келбетке мән беру – жиі кездесетін тақырыптар. 14 ғасырдағы "Манесс кодексінде" Брабант герцогы Иоанн I және Аквитания герцогы Вильгельм IX сияқты герцогтардың махаббат әндері бар. Орта голланд тілінде жазылған, шамамен 1400 жылы Брюггеде жазылған Грютхауз қолжазбасында 147 ән бар, оның ішінде музыкалық нотациясы бар махаббат әндері де кездеседі. Қолжазбада бірнеше лириктердің, көбінесе белгісіз авторлардың туындылары бар.

Қайта өрлеу дәуірі

Франческо Петрарка өзінің сүйікті Лорасын "Canzonière" жинағындағы 366 өлеңінде жырлаған. Бұл өлеңдерді Клаудио Монтеверди, Орландо ди Лассо және Гийом Дюфай сияқты композиторлар, соның ішінде, музыкаға қойған ("Vergene bella").

Классикалық музыка

Классикалық музыкада романтизм көбінесе махаббат музыкасымен, әсіресе романтикалық махаббат туралы музыкамен байланысты, ал махаббат әні романс деп аталады, бірақ бұл термин тек вокалдық музыкамен ғана шектелмейді. "Оксфорд музыкалық сөздігінде" былай делінген: "әдетте, бұл ерекше жеке немесе нәзік сезімді білдіреді". Романс баяндама түрінде де, көбінесе ғашықтық мазмұнда да болуы мүмкін, сондай-ақ операдағы қарапайым ария да болуы мүмкін, мысалы, Пэдре Мартинидің "Plaisir d'amour" және Жорж Бизенің "Je crois entendre encore" (Надирдің романсы) операсынан "Жеміс тершілер" ариясы. Франц Шуберт бірнеше романс жазды, ал Джузеппе Верди эфиопиялық құл қызға деген мүмкін емес махаббат туралы "Celeste Aida" атты романс жазды. Иоганн Вольфганг фон Гёте және Федерико Гарсия Лорка сияқты ақындар романстар жазды, олар кейіннен музыкаға алынды, мысалы, Леонард Коэннің "Бұл вальсті қабылдаңыз" әні.

Халықтық музыка

Ең көп саны сынған жүрек туралы махаббат әндері, олар кейде аспаптық жағынан бай болмайды, Лусинда Уильямстың "Джексон" әні сияқты шикі күйде орындалады, мысалы, Селин Дионның "My Heart Will Go On" – "Титаник" фильмінің тақырыптық әнінен өзгеше. Сынған жүрек туралы ең көп сатылған ән – Долли Партон жазған Уитни Хьюстонның "Мен сені әрдайым сүйемін" әні. Тейлор Свифт осы тақырыптағы әндерге бейімділік танытқан.