Кіріспе

17 ғасырдағы Ньюпорт, Уэльс қаласындағы сарай

Тредэгар үйі (Welsh: Tŷ Tredegar) – Уэльс штатының Ньюпорт қаласының оңтүстік-батыс шетінде орналасқан 17 ғасырдың Карл II дәуіріндегі сарайы. Бес жүз жылдан астам уақыт бойы бұл үй Морган отбасының, кейіннен Тредэгар лордтарының мекені болды, олар аймақтағы ең күшті және ықпалды отбасылардың бірі еді. "Монмутширдегі ең сәнді және ең әсем ауылдық үй" және "Британиядағы Жаңару дәуірінің ең көрнекті үйлерінің" бірі деп сипатталған. 2012 жылдың наурыз айынан бері Ұлттық сенім қорының қамқорлығында. Үйді қоршаған саябақ Уэльстегі ерекше тарихи маңызы бар саябақтар мен бақшалардың Cadw/ICOMOS тізілімінде II* дәрежесіне ие.

Атаудың шығу тегі

Алғаш рет атау XIV ғасырда Тредгир түрінде кездеседі. Бұл Уэльс тіліндегі tre(f) "шаруашылық" және Тегир жеке есімінің қосылысы ретінде түсіндірілуі мүмкін (осы есім Денбигширдегі Ботегир атауында да кездеседі < bod "тұрғын үй, мекенжай" + Тегир). Тегир есімі бритондық *Teco rīx ("әдемі патша") сөзінен туындаған болуы мүмкін. Tredeger түрі он алтыншы ғасырда, сондай-ақ соңғы буынында a әрпі бар нұсқаларда да кездеседі. Уақыт өте келе, Тредэгар түрі қалыпты жазу тәсілі ретінде бекітілді, мысалы, 1800 жылғы Тредэгар темір компаниясының атауында. Осы компаниядан кейін ауылға, содан кейін Тредегар қаласына да осы ат берілді. Қазіргі Уэльс тіліндегі атауы "Tŷ Tredegar", бірақ бұл шамалы өзгеше және "Tredegar House" сөзінің тікелей аудармасы болып табылады.

Тарих

Ғимараттың ең көне сақталған бөлігі 15 ғасырдың соңына дейін сақталып келген. Алғашында үй тастан салынған және Карл I-ге той-думан өткізуге лайықты мәртебеге ие болған. Алайда, 1664 және 1672 жылдар аралығында Уильям Морган үйді қызыл кірпіштен, сол кезде Уэльсте сирек кездесетін құрылыс материалынан, іріктеулі түрде қайта салуға шешім қабылдады. Үлкен үйдің сәулетшісі белгісіз, бірақ Ньюман Говард Колвиннің ұсынысына сүйене отырып, Роджер мен Уильям Херлбуттардың жобалағанын айтады, олар Рагли Холл мен Уорвик қамалында ұқсас стильде жұмыс істеген. Архитектура тарихшысы Питер Смит өзінің "Уэльс ауылдық жерлерінің үйлері" атты еңбегінде Тредегарды "Уэльстегі 17 ғасырдың ең сәнді кірпіш үйі" деп атады. 1882 жылғы жарияланымда жергілікті тарихшы Октавиус Морган 1660 жылдарға дейінгі және, мүмкін, Елизавета I патшайымының тұсында салынған күрделі бақ лабиринтінің жоспарын ұсынады.

Тредегар Морган 14021951

Тредэгардың аты Тредэгар Фаврдан шыққан, ол ежелгі Морганның сарайы немесе орын-жайының атауы еді. Олар Колвиннің ұлы, Ұлы Кадифордан тараған және Тредэгар тұрған жердің иелері болған. Морган есімді адамның Тредэгарда тұрғаны туралы ең ерте жазба 1402 жылға жатады: Льюэллин ап Морган. 90 акр жерге орналасқан Тредегар үйі әсемдеу мақсатында абаттандырылған, бұрынғы ғасырларға қарағанда ауыл шаруашылығы аз болды. Бұл Уэльстегі ең әдемі қайта жаңартылған үй және бес жүз жылдан астам уақыт бойы иемдік (Руперра қамалы да оның құрамында) Морган отбасының, кейіннен Тредэгар лордтарының үйі болды. Джон Морган Киелі қабірдің рыцары атанды (шамамен 1448 ж.). Кейін Генрих Тюдорды Генрих VII патша етіп тағайындағанда, бұл Генрихті қолдаған Тредэгар Моргандарына үлкен пайда әкелді. Сэр Джон ерте қолдауы үшін сыйлық алды, ал 1485 жылдың 7 қарашасында жаңа патша оны «Вентлуг және Ньюпорт шерифі» қызметіне тағайындады және «Махен Комоте»-нің «Стюарды» етіп бекітті. Тюдор тәжінің офицеріне көтерілуі Сэр Джон Морганның ықпалы мен билігін жаңа деңгейге көтерді. 1490 жыл шамасында ол Тредэгарда жаңа үй салуды тапсырды. Сэр Джонның тас сарайының бір бөлігі әлі де сақталған. Қазіргі Тредегар үйінің ең көне бөлігі осы сарай. «Тредэгар Моргандарының» тармағы, әлдебір Сэр Томас Морганның туыстары, үш бауырдан – Томас, Роберт және Эдвардтан тұрды. Томас генерал-майор Сэр Томас Морган, 1-ші баронет (1604–79) атанды, 1642–49 жылдардағы Англия азамат соғысы кезінде одақтас әскерде қызмет етті, 1645 жылы Глостер губернаторы болды, Фландрияда шайқасты, жараланды және 1661 жылы Херефордширдегі Киннерслидегі өз иелігіне зейнетке шықты. 1665 жылы Джерси губернаторы болып қайта тағайындалды және 1679 жылдың сәуір айында Сент-Хелиерде қайтыс болды. 1632 жылдың 10 қыркүйегінде үйленген ол тоғыз ұлға ие болды, олардың үлкені Сэр Джон Морган әкесінің кәсібін жалғастырды. Роберт Морган (шамамен 1615 ж. туған) Лланрумниде фермер болды және Генри Морганның әкесі болды (Лланрумни Холлде туған, Кариб теңізінде жекеменшік ретінде сәтті мансап жасады). Эдвард Морган 1616 ж. туған, 1665 жылдан кейін полковник, 1642–49 жылдардағы Англия азамат соғысы кезінде корольшілдерге қарсы болды және Оңтүстік Уэльстегі корольдік әскерінің генерал-капитаны болды. Король тұтқындалып, өлім жазасын алғаннан кейін ол континентке қашып, Вестфалиядан Барон фон Пеллництің қызы Анна Петронилламен (Липпштадт губернаторы, Германияның Дортмунд қаласынан шығысқа қарай 32 км) үйленді. Олардың алты баласы болды, екі ұлы мен төрт қызы (Анна Петронилла мен Йоханна да олардың арасында). 1664–65 жылдары Ямайканың вице-губернаторы болып тағайындалды. Азамат соғысы кезінде және Насеби шайқасынан кейін 1645 жылы король Карл I Тредегар үйіне келді. 1661 жылы Уильям Морган (1680 ж. қайтыс болды) әйелі Бланш Морганның зор қалыңдығының көмегімен үйді өте әсем етіп қайта салды. Олардың байлығы ұрпақтан-ұрпаққа өсіп, 18 ғасырда Сэр Чарльз Гулдтың көрегендігі мен іскерлігі арқасында одан да артты. Әкесінің қаржылық табысынан кейін, оның ұлы бірнеше коммерциялық және өнеркәсіптік жобаларды кеңейтіп, Ньюпортты маңызды сауда орталығы ретінде құрды. Елдің саяси және экономикалық мәселелеріне ықпалын нығайта отырып, 1792 жылы баронеттік атаққа, ал 1859 жылы барондық атаққа ие болды. 1854 жылы Годфри Морган Балаклавадағы Жеңіл бригаданың шабуылында соғысып, аман қалды. Годфри 22 жаста, 17-ші лансерлер полкінің капитаны болды. Оның аты Сэр Бриггс та аман қалды және 28 жасында қайтыс болғанға дейін Тредегар үйінде өмір сүрді. Ат Седр бағында жерленген, оның үстіне ескерткіш орнатылған. 1905 жылы Годфри бірінші виконт Тредэгар болып тағайындалды. Ол үйленбеді, қайтыс болғаннан кейін оның мүлкі немере інісі Куртенэй Морганға өтті. 1920 жылы Тредегар үйінде Тредегар паркі поло клубы құрылды. Кейіннен, ысырапшылық, ерекшелік және мұрагерлік салықтар отбасының қаржылық активтерін келесі үш ұрпақ бойы азайтты. Джон Морган, 6-шы барон Тредэгар 1962 жылы 54 жасында баласыз қайтыс болды. Оның өлімі Тредэгар Моргандарының әулетінің аяқталуын білдірді. 1951 жылы Тредегар үйі толығымен талқандалды, қалған заттар аукционға қойылды және үй сатылды.

Меншік

Бес жүз жылдан астам уақыт бойы бұл үй Морган отбасының, ықпалды уэльстік әулеттің, кейін Лорд Тредегардың резиденциясы болды, олар 1951 жылы оны тастап кеткенге дейін. 1951 жылдан кейін үйді католик шіркеуі интернаты бар монастырлық мектеп ретінде, соңынан Сент-Жозеф католик мектебі ретінде сатып алды. 1974 жылы Ньюпорт қалалық кеңесі оны сатып алып, осылайша ол "Британиядағы ең сәнді кеңес үйі" мәртебесіне ие болды. Ұлттық сенім қоры үйге еркін кіруге рұқсат береді, бірақ жоғарғы қабаттың бір бөлігін қауым үшін жапты.

Фильм түсірілуі және оқиғалар

Үй бірнеше рет түсірілім алаңы ретінде пайдаланылған. 2014 жылы мүлікте «Антикварлар шоуының» бір бөлімі түсірілді және үйдің қызыл кірпіштен жасалған сыртқы қабырғасы қазір бағдарламаның кіріспесінде көрсетіледі. «Адам болу», «Да Винчидің құпиялары» және «Жыртқыш мотоциклшілер» телесериалдары үйді түсірілім орны ретінде пайдаланған. 2005 жылы бағдарлама жаңартылғаннан бері «Доктор Ху» сериалының көптеген бөлімдері Тредэгар үйін түсірілім үшін пайдаланды, соның ішінде 2005 жылы: Дэвид Теннант қатысқан «Рождестволық басып алу»; 2006 жылы: «Жаңа Жер», «Тіс пен тырнақ», «Оттағы қыз» және «Аспан әскері/Қиямет күні»; 2007 жылы: «Адамдық табиғат/Қанды отбасы»; 2008 жылы: «Бірмүйіз және Жәндік» және «Келесі доктор»; 2009–2010 жылдары: «Уақыт соңы»; 2011 жылы: Мэтт Смит доктор рөліндегі «Мүмкін емес астронавт»; 2015 жылы: «Тірі қалған әйел»; және 2020 жылы: Джоди Уиттакер доктор рөліндегі «Тыңшылар, 2-бөлім». Үй жыл бойы көптеген шараларға есік жабады, оның ішінде: Пасха жұмыртқасын іздеу, Пираттар күні, 1930 жылғы тамыз мерекесіндегі бақша кеші, Хэллоуин және Чарльз Диккенстің «Рождество жырлары» бойынша ұйымдастырылған Рождество. Сондай-ақ, келушілер үшін күнделікті баяндамалар, іс-шаралар және арнайы экскурсиялар ұйымдастырылады. Мамыр айында жыл сайын халықтық фестиваль өтеді. Үй неке және азаматтық рәсімдерге бекітілген, ал Морган бөлмесі жеке шараларға жалдауға беріледі. Көп жыл бойы лейкемия зерттеулеріне қаражат жинау мақсатында жыл сайын ескі автомобильдер шеруі өткізілді. Алғашқы шеру 1980 жылдың қазан айында өткізіліп, 635 фунт стерлинг жиналды. 34-ші және соңғы шеру 2014 жылдың қыркүйегінде өтіп, 80 000 фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде 1980 жылдан бері жиналған жалпы сома 868 000 фунт стерлингке жетті.