Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мексика шығанағының жағалауындағы лагуна.
Lagoon on the Gulf coast of Mexico
Лагуна-де-Терминос – Мексика шығанағында толығымен орналасқан және көлемі бойынша ең үлкен, сонымен қатар ең біртүрлі биожүйеге ие лагуна. Бірнеше өзен мен лагуналармен су алмасатын Лагуна Мексиканың ең маңызды су жүйесінің бөлігі болып табылады.
Laguna de Términos is the largest tidal lagoon by volume located entirely on the Gulf of Mexico, as well as one of the most biodiverse. Exchanging water with several rivers and lagoons, the Laguna is part of the most important hydrographic river basin in Mexico.
География
Лагуна де Терминос (Ақырлар лагунасы, алғашқы испан саяхатшылары оны Юкатан "аралдарының" соңы деп ойлаған) Мексика шығанағының оңтүстік бөлігіндегі Кампече шығанағына екі арна арқылы жалғасқан, құнарлы, шөгінділерге толы лагуналар мен таяз су сағаларынан тұрады. Ол Мексиканың Кампече штатының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, көбінесе Кармен муниципалитетінің шегінде, ал оңтүстік-батыс бөлігі Пализада муниципалитетіне қарасты. Лагунаның ұзындығы шамалы, ені кең, және ауданы алты мыңнан астам шаршы километрді құрайды. Көлемінің шамамен 50%-ы тоғыз күн сайын жаңарып отырады, бұл негізінен мұхиттың толқындарының әсерінен болады. Исла-дель-Кармен – лагунаны Кампече шығанағынан бөліп тұратын тосқауыл арал. Лагуна мен Кампече шығанағын байланыстыратын екі тұрақты арна бар: Исла-дель-Карменнің шығысындағы Бока-де-Пуэрто-Реал және батысындағы Бока-дель-Кармен. Шығанақтан су Бока-де-Пуэрто-Реал арқылы келіп, Бока-дель-Кармен арқылы шығып кетеді. Лагунаның жағалауы батпақты, және оның бойында кең мангр тоғайлары өседі. Оны бірнеше тұщы су өзендерімен толығады, олар кішігірім лагуналар арқылы негізгі лагунаға құяды. Канделярия өзені оңтүстік-шығыстан Панлао лагунасы арқылы келді, ал Чампан өзені оңтүстіктен Балчака лагунасы арқылы құяды. Усумасинта өзенінің екі саласы батыс лагунаға құяды: Пализада өзені Виенто Эсте және Вапор лагуналары арқылы, ал Сан-Педро-и-Сан-Пабло өзені Пом және Атаста лагуналарын қамтитын лагуналар тізбегіне құяды. Пализада лагунаға тұщы судың жалпы ағынының шамамен 75%-ын жеткізеді, ал батыс жағалауы әдетте шығыс жағалауынан гөрі қоректік заттарға бай және тұздылығы төмен. 1994 жылы Мексика үкіметі лагунаның экожүйесінің маңыздылығын ескере отырып, оны флора мен фаунаны қорғау үшін федералды қорғалатын аймақ деп жариялады. Лагуна-де-Терминос қорғалатын аймағында 1468 түрлі жануарлар анықталды, олардың 30 түрі Мексикаға тән, 89-ы қатерлі, ал 132 түрі коммерциялық маңызы бар. Аймақта 279 құс, 74 жәндік (толық емес тізім) және 34 сүтқоректі түрлері тіркелген. Сонымен қатар, кем дегенде 367 балық түрінің болуы белгілі. Усумасинта мангрлары лагунаның шеттерінде, тұщы және тұзды сулар кездесетін жерлерде, және батысқа қарай төменгі Усумасинта-Грижальва алабына дейін созылады. Усумасинта салалары лагунаның батыс бөлігіне тәтті су мен қоректік заттардың көп мөлшерін жеткізеді, ал Пализаданың сағасына жақын мангрлар ең үлкен және жақсы дамыған, кейбір ағаштардың биіктігі 30 метрден аспайды. Мангрлардан шығысқа және оңтүстікке қарай орналасқан Пантанос-де-Сентла – маусымдық немесе тұрақты су басқан тұщы сулы батпақ орманы. Лагунаның шығысында маусымдық құрғақ Юкатан ылғалды ормандары жатыр. Лагуна сары шағалақайдың (Urobatis jamaicensis) көбеюі және өсуі үшін маңызды орын болып табылады, ал теңіз шөбі оның тууына ықпал етеді. Кампече және Табаско штаттарында мангр аймақтарынан, батпақтардан және лагуналардан тұратын ылғалды жерлер крокодилдер (америкалық, Мореле, қоңыр кайман) сияқты су бауырымен жорғалаушылар үшін маңызды мекенжайлар болып табылады. Халықаралық деңгейде қорғалатын қайың, жасыл теңіз және Кемптің жоталық теңіз тасбақалары құмды жағалауларға жұмыртқа салу үшін келеді, әсіресе Кемптің жоталық тасбақаларына ерекше қорғаныс қарастырылған. Лагуна де Терминос маңындағы мангрлар Миссисипи көшіп-қонушы құстарының кем дегенде 33%-ы үшін тоқтау орны қызметін атқарады. Аймақта кездесетін 27 отбасынан 134 сүтқоректілер түрінің арасында сирек және құрып кету қаупі төнген түрлерге мысықтар (ягуар, оцелот, маргей), приматтар (Джеффройдың жәндікті маймылы) және киттер мен Батыс Үндістан манаты сияқты теңіз сүтқоректілері кіреді.
Laguna de Términos (Lagoon of Ends, as the first Spanish explorers thought it was the end of the "island" of Yucatan) is made up of a series of rich, sediment laden lagoons and tidal estuaries connected by two channels to the Bay of Campeche in the southern part of the Gulf of Mexico. It lies in the southwestern part of the Mexican state of Campeche, mostly within Carmen Municipality, with the southwestern portion in Palizada Municipality. It is long, wide, and covers an area of Every nine days, approximately 50% of the lagoon's water volume is renewed, primarily through the effect of ocean tides. Isla del Carmen is a barrier island which separates the lagoon from the Bay of Campeche. There are two permanent channels connecting the lagoon to the Bay of Campeche – Boca de Puerto Real to the east of Isla del Carmen, and Boca del Carmen to the west. Inflow from the bay is via the Boca de Puerto Real, and outflow is via the Boca del Carmen. Its shores are swampy and support extensive mangroves. It is fed by several freshwater rivers, which empty into the main lagoon via smaller lagoons. The Candelaria River enters from the southeast via Panlao lagoon. The Chumpan River enters from the south via Balchacah lagoon. Two distributaries of the Usumacinta River flow into the western lagoon – the Palizada River enters via Viento Este and Vapor lagoons, and the San Pedro y San Pablo River flows into a chain of lagoons, including Pom and Atasta, west of and connected to the main lagoon. The Palizada provides about 75% of the total freshwater inflow to the lagoon, and the western end is generally more nutrient rich and less saline than the eastern end. The lagoon was designated as a federally protected area for flora and fauna in 1994 by the Mexican government because of the importance of the biological ecosystems provided by its estuaries. There have been 1,468 identified fauna species found within the protected area of Laguna de Términos; 30 species are endemic to Mexico and 89 are threatened; 132 species are considered to be commercially important. There are 279 bird, 74 insect (considered an incomplete listing), and 34 mammal species identified. At least 367 species of fish are listed. The Usumacinta mangroves extend around the edges of the lagoon where freshwater meets salt, and westward into the lower Usumacinta Grijalva basin. The Usumacinta distributaries bring higher freshwater and nutrient inflows to the western part of the lagoon, and the mangroves near the outlet of the Palizada are the largest and best developed, with some trees reaching over 30 meters in height. The Pantanos de Centla, a vast seasonally or permanently flooded freshwater swamp forest, lies east and south of the mangroves. The seasonally dry Yucatán moist forests lie east of the lagoon. It is a known breeding and nursery area for the yellow stingray (Urobatis jamaicensis); seagrass is reported to be important for its parturition. Campeche and Tabasco hold wetlands consisting of mangrove zones, swamps, and lagoons serving as important habitats for aquatic reptiles such as crocodiles (American, Morelet's, brown caiman). Nationally endangered hawksbill, green sea, and Kemp's ridley sea turtles come on sandy shores to lay eggs especially setting a special protection on Kemp's ridley turtles. Mangroves around the Lagoon of Términos provides a migratory collider for at least 33% of the Mississippi migratory birds. Of about 134 mammalian species from 27 families present in the area, rare and endangered species include felines (jaguar, ocelot, margay), primates (Geoffroy's spider monkey), and marine mammals including cetaceans and the West Indian manatee.
Шөлгек дельфиндері
Шөлмеу дельфиндері (Tursiops truncatus) лагунаға үнемі келіп тұратыны мәлім, бірақ бірнеше жасанды факторлар олардың қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін. Мексика шығанағы аймағындағы жергілікті дельфиндерді қорғау мақсатында құрылған Instituto Via Delphi атты консервациялық ұйым, осы дельфиндердің биологиясын зерттеуге және оларды қорғау шараларын күшейтуге бағытталған.
Bottlenose dolphins (Tursiops truncatus) are known to visit the lagoon regularly, but their safety could be endangered due to several artificial factors. A conservation group called Instituto Via Delphi, specially set up for the protection of local dolphins along Mexican gulf regions, was founded to focus understanding of biology of these dolphins and to strengthen their protection.
Тарих
Айналадағы кедергілі аралдарда, жағажай төбелерінде және мангр жағалауында бірнеше соңғы постклассикалық майя орындары орналасқан. Хуан де Гриальва 1518 жылғы экспедициясы барысында Бока-де-Терминоспен кездескен.
On the surrounding barrier islands, beach ridges, and mangrove coastline there are several Late Postclassic Maya sites. Juan de Grijalva encountered the Boca de Términos during his 1518 expedition.
Қауіптер
Аймаққа ең үлкен әсер ететін және ықтимал қауіп болып табылатын – қорғалатын аймақта жұмыс істейтін мемлекеттік мұнай компаниясы Pemex. Мұнай ұңғымаларын бұрғылау және құбыржолдар салу ортаны жояды. Мұнайдың төгілуі де үнемі қауіптілік тудырады. Басқа да қауіптерге айналасындағы аумақта халық санының өсуіне байланысты тіршілік ортасының өзгеруі жатады. Laguna de Términos флорасы мен фаунасын қорғау аймағы тұтастай алғанда өте қауіпті деп есептеледі. Pemex қорғалатын аумаққа және оның биологиялық әртүрлілігіне ең үлкен әсер ететін және ең үлкен қауіп болып саналғанымен, ол Мексика үшін экономикалық тұрғыдан да маңызды. Қазіргі уақытта мұнай өнімінің өсуі қорғалатын аумақтың басқарушыларына өнеркәсіппен ынтымақтастық орнату және ресурстарды пайдалануды үйлестіру мүмкіндігін ұсынады. Әлеуетті проблемаларды білетін және Pemex-тің басқа да аймақтардағы экожүйелерді және тұрғындардың өмір сапасын жоятын жоспарларына қарсы қоғамдық наразылық білдіретін жергілікті тұрғындар мен үкіметтік емес ұйымдар бар. Pemex жобаларды жоспарлау кезінде қоршаған ортаға тигізетін теріс әсерді азайту үшін қорғалатын аумақтың басқарушыларының және басқа да тараптардың пікірін ескеру керектігін мойындады. Аталған аймақтардағы крокодилдер мен теңіз тасбақаларының жергілікті популяциясы коммерциялық мақсатта пайдалануға байланысты қатты қауіпке ұшыраған.
The biggest influence on the area and a possible threat are the operations of state owned oil company, Pemex operating within the protected area. The drilling of oil wells and the construction of pipelines can destroy habitat. Additionally, oil spills are a continual threat. Other possible threats include habitat change through population growth in the surrounding area. Laguna de Términos Flora and Fauna Protection Area as a whole is considered to be critically threatened. Although Pemex is both the biggest influence and the biggest threat to the protected area and its biodiversity, it is also economically important to Mexico. Currently there is a petroleum boom which presents an opportunity for the management of the protected area to offer to cooperate with the industry and coordinate use of the resources. There are local residents and non governmental organizations who are aware of the potential problems and who are a strong voice, with public protests against Pemex plans that emphasize the destruction to ecosystems and quality of life at other Pemex locations. Pemex has acknowledged that they must take into account the opinions of the protected area's management and other voices when planning projects so as to minimize negative environment impacts. Local populations of crocodiles and sea turtles in the areas are in serious danger due to their value for commercial industries.