Кіріспе
Израиль ғалымы Юваль Не'еман (14 мамыр 1925 – 26 сәуір 2006) – израильдік теориялық физик, әскери ғалым және саясаткер. Ол 1980-жылдардың басында және 1990-жылдардың басында Ғылым және даму министрі болды. 1971 жылдан 1977 жылға дейін Тель-Авив университетінің президенті қызметін атқарды. Ол нақты ғылымдар саласындағы Израиль сыйлығымен (1992 жылы Эмиль Хабибиге сыйлық беруге наразылық білдіріп қайтарған), Альберт Эйнштейн сыйлығымен, Вигнер медалімен және өнер, ғылым және мәдениет саласындағы EMET сыйлығымен марапатталды.
Yuval Ne'eman (, 14 May 1925 – 26 April 2006) was an Israeli theoretical physicist, military scientist, and politician. He was Minister of Science and Development in the 1980s and early 1990s. He was the President of Tel Aviv University from 1971 to 1977. He was awarded the Israel Prize in the field of exact sciences (which he returned in 1992 in protest of the award of the Israel Prize to Emile Habibi), the Albert Einstein Award, the Wigner Medal, and the EMET Prize for Arts, Sciences and Culture.
Өмірбаян
Юваль Нейман мандат дәуірінде Тель-Авивте дүниеге келді, 15 жасында орта мектепті бітірді және Технионда механикалық инженерияны оқыды. 15 жасында Нейман Хагана қатарына да қосылды. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Нейман Израиль қорғаныс күштерінде (ИДФ) батальон командирінің орынбасары, содан кейін Тель-Авив қаласының операциялық офицері және Гивати бригадасының командирі болып қызмет етті. Кейін (1952–1954) Бас штабтың Операциялар департаментінің командирінің орынбасары, ИДФ жоспарлау бөлімінің командирі болып қызмет етті. Осы қызметінде ол ИДФ-ті резервтік негіздегі армияға айналдыруға көмектесті, мобилизация жүйесін әзірледі және Израильдің қорғаныс доктринасының алғашқы нұсқасын жазды. 1958 және 1960 жылдар аралығында Нейман Ұлыбританияда ИДФ атташесі болды, онда ол Империялық колледж Лондонда 1979 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Абдус Саламның жетекшілігімен физика ғылымдарының докторы дәрежесін алды. 1961 жылы ол полковник шенімен ИДФ-тан демобилизацияланды. 1981 жылы Нейман Дүниежүзілік мәдениет кеңесінің негісқалаушы мүшесі атанды. 1998 және 2002 жылдар аралығында Нейман Израиль инженерлер қауымдастығының төрағасы болды. Ол 80 жасында дүние салды. Оның артында әйелі Двора, ұлы мен қызы, сондай-ақ қарындасы רות בן ישראל (1931–2020) қалды.
Ғылыми мансап
Физикадағы ең маңызды жетістіктерінің бірі – 1961 жылы Мюррей Гелл-Манн тәуелсіз түрде ұсынған, қазір «Сегіздік жол» деп аталатын SU(3) изотоптық симметриясы арқылы адрондарды жіктеуді ашуы. Бұл SU(3) симметриясы 1964 жылы Гелл-Манн мен Джордж Цвайг тәуелсіз ұсынған кварк моделінің негізін қалады. Нейман 1965-1972 жылдары Тель-Авив университетінің Физика және Астрономия мектебінің негізін қалаушы және директоры, 1971-1977 жылдары Тель-Авив университетінің президенті (Джордж С. Уайзден кейін, одан кейін Хаим Бен Шахар) және 1979-1997 жылдары оның Саклер жоғары оқу орнының директоры болды. Ол сондай-ақ 1968-1990 жылдары Остин қаласындағы Техас университетінің Бөлшектер теориясы орталығының ортақ директоры (Сударшанмен бірге) болды. Ол ғарыш зерттеулері мен спутниктердің Израильдің экономикалық болашағы мен қауіпсіздігі үшін маңызды екеніне сенді және осылайша 1983 жылы Израиль ғарыш агенттігін құрды, оның төрағасы өмірінің соңына дейін болды. Ол сондай-ақ 1965-1984 жылдары Израиль атом энергиясы комиссиясында қызмет етті және оның Сорек ғимаратында ғылыми директор лауазымын атқарды. Нейман 1974-1976 жылдары Қорғаныс министрлігінің бас ғылыми қызметкері болды. Ол «қазіргі ғылымның ең жарқын тұлғаларының бірі» деп сипатталды және 1986 жылы ағылшын тілінде жарық көрген «The Particle Hunters» кітабының авторларының бірі болды. «The Times Literary Supplement» бұл кітапты «қазіргі уақытта қолжетімді кванттық физикаға ең жақсы нұсқаулық» деп мақтады.
Саяси мансап
1970 жылдардың соңында Нейман Ликудтан бөлініп шыққан, оңшыл Техия партиясын құрды. Бұл партия Менахем Бегиннің Мысырмен бейбітшілік орнатуға және Ямиттен халқын шығаруға жол ашқан Кемп-Дэвид келіссөздерін қолдауына қарсылық танытты. Ол 1981 жылғы сайлауда Кнессетке сайланды, онда Техия үш мандат жеңіп алды. Партия сайлаудан шамамен бір жыл өткен соң Бегиннің коалициясына қосылды және Нейман ғылым және даму министрі болып тағайындалды, кейін бұл лауазым ғылым және технология министрі болып өзгертілді. Ол 1984 жылғы сайлауда өзінің мандатын сақтап қалды, бірақ Техия "Біріккен партия" мен "Ликудтың" құрған үлкен коалициясына енбеді. 1988 жылғы сайлаудан кейін Техия тағы да басқарушы коалициядан тыс қалды. Нейман 1990 жылдың 31 қаңтарында Кнессеттен отставкаға кетті, ал оның орнына Гершон Шафат тағайындалды. Бірақ Техия маусым айында үкіметке қосылды, ол Кнессетке оралмаса да, Энергетика және инфрақұрылым министрі және ғылым және технология министрі болып тағайындалды. 1992 жылғы сайлаудан кейін ол министрлік лауазымынан босатылып, саясатқа қайта оралмады.