Бірінші дүниежүзілік соғысының соңғы қатысушысы Альфред Андерсон

Кіріспе

Корольдік британдық легионының жергілікті бөлімшесінің төрағасы

Альфред Андерсон (25 маусым 1896 – 21 қараша 2005) – шотландтық ағаш шебері және Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы. Ол 1914 жылғы жұлдыздың (Ескі қатысушылар) соңғы белгілі иесі, 1914 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыстың Рождество бітімге қатысқан соңғы жауынгер, Шотландияның соңғы белгілі Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері және бір жылдан астам уақыт бойы Шотландияның ең қарт адамы болды.

Ерте өмір

Альфред Андерсон 1896 жылғы 25 маусымда Дунди қаласындағы Кирлох көшесі, 20 нөмірде дүниеге келген. Ол Эндрю Андерсонның, ағаш шебердің, және Кристина Томас Эмерсонның ұлы. Оның ата-анасы 1888 жылғы 5 қыркүйекте Чикаго қаласында (Иллинойс штаты) неке қиып, Шотландияға қайтып келгенге дейін екі ұлдары болған. Андерсондардың тағы төрт баласы болды, соның ішінде Альфред те бар. Эндрю Андерсон 1943 жылғы 31 шілдеде, сексен бір жасында, жиырма бес жылдан астам уақыт бойы ауырған бронхиалды астма және бронхопневмониядан көз жұмды. Кристина Андерсон 1953 жылғы 9 қаңтарда, сексен төрт жасында, жүрек-қан тамырларының нашарлауынан қайтыс болды. Альфред екі ата-анасының қайтысын тіркеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914-1918 жж.)

1914 жылдың қазан айында Андерсон үйінен шығып, Қара күзет полкінің (Royal Highland Regiment) 1/5 Ангус және Данди батальонының қалған бөлігімен бірге Дундиден Саутгемптонға дейін пойызбен сапар шекті, содан кейін Ла-Манш бұғазын пароммен Ле-Хаврға дейін өтті. Полк негізінен Ангус графтығында жиналғандықтан, Андерсонды 1912 жылы он алты жасында Территориялық күшке қосылған достарының тобы қоршап алды; ол үлкен оқиғаға бара жатыр деп ойлады және 2005 жылы телеарнадағы сұхбатында еске алғандай, бұл демалысқа мүмкіндік берді. Жастар өз еріктерімен Батыс майданында соғысуға аттанды. 1914 жылдың 24 және 25 желтоқсанында (Рождество қарсаңында және Рождество күні) Андерсонның бөлімшесі майдан желісінен алыс шаруа үйінде орналасты. Ол сол күнді жақсы есте сақтап, бірде былай деді: Мен тыныштықты, тыныштықтың ерегіс дыбысын еске аламын. Қызметте тек күзетшілер ғана болды. Біздің барлығымыз шаруашылық ғимараттарының сыртына шығып, тыңдап тұрдық. Әрине, үйде қалғандарды да ойладық. Окоптарда екі ай бойы болғаннан кейін, мен тек қана ұшқан оқтардың сыңғырлағанын, сыбырлағанын, ыңқылдағанын, пулеметтен атылған оқтарды және алыстағы неміс дауыстарын ғана естідім. Бірақ сол таңертең бүкіл жерде толыққанды тыныштық орнады, көз жеткізетіндей. Біз ешкімнің көңілі көтерілмесе де, "Қуанышты Рождество!" деп айқайладық. Түстен кейін үндеу тоқтап, қайтадан соғыс басталды. Бұл - қорқынышты соғыстың қысқа ғана тынысы болды. 2001 жылдың тамызында 106 жасында қайтыс болған Берти Фелстед Рождестволық бітімнің соңғы тірі қалғаны деп есептелді. Алайда, кейіннен Альфред Андерсонның Рождестволық бітімге қатысқаны және ол Фелстедтен төрт жылға артық өмір сүргені белгілі болды. Келесі жылы 1/5 батальон Нойв-Шапель және Лус шайқастарында шайқасты. Ол взвод командирі лейтенант Ян Брюс Гардиннің жеке көмекшісі болды, сондай-ақ королева Елизаветаның ағасы капитан Фергус Боуес Лайонның қысқа мерзімге жеке көмекшісі болды. Боуес Лайон (1889–1915) Лус шайқасында Гогенцоллерн редубты шайқасында қаза тапты. Альфред Андерсон жеке көмекші болып қызмет еткен кезде, ол түнгі уақытта Брюс Гардинмен бірге ешкімнің жеріне шығып, жаудың әрекеттерін тыңдайтын, мысалы, туннель қазу немесе әскерлердің қозғалысын анықтау үшін. Осы түнгі күзеттердің бірінде Андерсон 1916 жылы снаряд жарылысынан келген сынықтардан мойнының артқы жағына жарақат алды. "Блэти" жарақаты деп аталған бұл жарақат оның Британияға емделуге оралуын қажет етті. Норфолк ауруханасында емделгеннен кейін ол Рипон қаласына жақын лагерьде жаяу әскерге нұсқаушы болды және 1918 жылы соғыс аяқталғанға дейін штаб-сержант шеніне көтерілді. Ол нұсқаушы болып жұмыс істеген кезінде әйелі Сюзанна Иддисонмен (1896–1979) танысып, үйленді. Соғыстан кейін ол оны Шотландияға алып оралып, әкесінің ағаш шеберлік бизнесінде жұмыс істей бастады.

In October 1914, Anderson left his home and with the rest of the 1/5th Angus and Dundee Battalion of the Black Watch (Royal Highland Regiment), travelled by train from Dundee to Southampton and then crossed the English Channel by ferry to Le Havre. The regiment was mainly recruited in the County of Angus, so Anderson was surrounded by a group of friends with whom he had joined the Territorial Force in 1912 at the age of sixteen; he thought that he was going on a grand adventure and as Anderson recalled in a television interview in 2005, it offered the chance of a holiday. The young lads who had joined up had volunteered to go and fight on the Western Front. On Christmas Eve and Christmas Day (24 and 25 December) 1914, Anderson's unit was billeted in a farmhouse away from the front line. He vividly recalled the day and once said:
I remember the silence, the eerie sound of silence. Only the guards were on duty. We all went outside the farm buildings and just stood listening. And, of course, thinking of people back home. All I’d heard for two months in the trenches was the hissing, cracking and whining of bullets in flight, machinegun fire and distant German voices. But there was a dead silence that morning, right across the land as far as you could see. We shouted 'Merry Christmas', even though nobody felt merry. The silence ended early in the afternoon and the killing started again. It was a short peace in a terrible war. Bertie Felstead, who died in August 2001 at the age of 106, was originally believed to have been the last survivor of the Christmas Truce. However, it later emerged that Alfred Anderson had participated in the Christmas Truce, and he outlived Felstead by four years. The following year the 1/5th Battalion fought at the Battle of Neuve Chapelle and Loos. He became batman to his platoon commander Lieutenant Ian Bruce Gardyne MC, and also briefly to Captain Fergus Bowes Lyon, brother to Queen Elizabeth The Queen Mother. Bowes Lyon (1889–1915) was killed during the Battle of the Hohenzollern Redoubt in the Battle of Loos. Whilst Alfred Anderson was serving as a batman, he would often go out at night with Bruce Gardyne into No Man's Land to listen for enemy activity such as tunneling or troop movements. On one of these night time watches, Anderson was wounded in the back of the neck by shrapnel from shellfire in 1916. The wound, termed a 'Blighty' wound, meant that he was sent home to Britain to recuperate. After recovering at a hospital in Norfolk he became an infantry instructor at a camp near Ripon, rising to the rank of Staff Sergeant by the end of the war in 1918. It was during his time as an instructor that he met and married his wife, Susanna Iddison (1896–1979). Following the war, he took her back to Scotland and recommenced life as a joiner in his father's business.

Екінші дүниежүзілік соғыс (19391945)

1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Альфредтің жасы қырық үшке толғандықтан, әскерге шақыруға жарамайтын еді. Ол "Патша мен ел үшін" екінші рет өзінің міндетін орындауын қамтамасыз ететін "Жергілікті қарулы жасақтар" отрядының командирі болды. 1945 жылы британдықтар мен одақтастардың жеңісінен кейін Андерсон Британдық легионының жергілікті бөлімшесінің төрағасы болып сайланды.