Кіріспе
Француз-индия соғысының алғашқы шайқасы
Француз-индия соғысының басталуы
| қатысушы1 =
Ұлыбритания
Британдық Америка
Минго
| қатысушы2 = Франция Корольдігі
Жаңа Франция
| командир1 =
| командир2 = Жозеф Кулон де Жумонвилл
| күш1 =
| күш2 = 35 қатарлы сарбаз
2–3 жараланған 1754 жылдың 28 мамырында қазіргі Хопвуд пен Юнионтаун қалаларының жанында, Пенсильвания штатының Файетт округінде болды. Вирджиниядан келген провинциялық әскерлер ротасы, подполковник Джордж Вашингтонның басшылығымен, және бас қолбасшы Танахарисон (сонымен қатар «Жартылай патша» деп те аталады) бастаған шағын Минго жауынгерлері, Жозеф Кулон де Жумонвиллдің басшылығымен 35 француз канадалық күшін тосқауылға алды. Үлкен француз канадалық күш, қазіргі Питтсбургте, Пенсильванияда Огайо компаниясының демеушілігімен Форт-Принс-Джордж бекінісін салуға тырысқан шағын топты ығыстырып шығарған. Джордж Вашингтон басқарған британдық отаршылдық күш, салынып жатқан бекіністі қорғау үшін жіберілді. Француз канадалықтары Жумонвиллді, француздықтар талап еткен аумаққа басып кіру туралы Вашингтонды ескерту үшін жіберді. Вашингтонға Жумонвиллдің Танахарисон арқылы хабарланған, және олар француз канадалық лагеріне шабуыл жасау үшін күштерін біріктірді. Вашингтонның күштері Жумонвиллді және оның бірнеше адамын тосқауылда өлтірді, ал қалғандарының көпшілігін тұтқынға алды. Жумонвиллдің өлімінің нақты жағдайлары тарихи даулар мен пікірталастардың нысаны болып табылады. Ұлыбритания мен Франция соғыс жарияламағандықтан, бұл оқиға халықаралық салдарға ие болды және 1756 жылы Жеті жылдық соғыстың басталуына себепкер болды. Оқиғадан кейін Вашингтон Форт Несесситиге шегінді, онда Форт Дюкеснен келген канадалық күштер оны капитуляциялауға мәжбүр етті. Вашингтонның капитуляциялау шартында, Жумонвиллдің өлтірілгенін мойындаған мәлімдеме (Вашингтон оқымаған француз тілінде жазылған) кірді. Бұл құжатты және басқаларын француздықтар мен канадалықтар Вашингтонның Жумонвиллді өлтіруге бұйрық бергені туралы айыптауларды қою үшін пайдаланды.
Beginning of the French and Indian War
| combatant1 =
Great Britain
British America
Mingo
| combatant2 = Kingdom of France New France
| commander1 =
| commander2 = Joseph Coulon de Jumonville
| strength1 =
| strength2 = 35 regulars
2–3 wounded fought on May 28, 1754, near present day Hopwood and Uniontown in Fayette County, Pennsylvania. A company of provincial troops from Virginia under the command of Lieutenant Colonel George Washington, and a small number of Mingo warriors led by the chieftain Tanacharison (also known as the "Half King"), ambushed a force of 35 French Canadians under the command of Joseph Coulon de Jumonville. A larger French Canadian force had driven off a small crew attempting to construct Fort Prince George under the auspices of the Ohio Company at present day Pittsburgh, Pennsylvania, land claimed by the French. A British colonial force led by George Washington was sent to protect the fort under construction. The French Canadians sent Jumonville to warn Washington about encroaching on French claimed territory. Washington was alerted to Jumonville's presence by Tanacharison, and they joined forces to ambush the French Canadian camp. Washington's force killed Jumonville and some of his men in the ambush and captured most of the others. The exact circumstances of Jumonville's death are a subject of historical controversy and debate. Since Britain and France were not then at war, the event had international repercussions, and was a contributing factor in the start of the Seven Years' War in 1756. After the action, Washington retreated to Fort Necessity, where Canadian forces from Fort Duquesne compelled his surrender. The terms of Washington's surrender included a statement (written in French, a language that Washington did not read) that admitted that Jumonville was assassinated. That document and others were used by the French and the Canadians to level accusations that Washington had ordered Jumonville's slaying.
Өмірбаян
1740-шы жылдар мен 1750-ші жылдардың басында британдық және француздық канадалық саудагерлер Огайо өлкесінде, соның ішінде қазіргі Батыс Пенсильваниядағы Огайо өзенінің жоғарғы ағысында жиі кездесті. Жаңа Франция билігі британдық саудагерлер мен отарлаушыларды аумақтан ығыстыруға күш салды және 1753 жылы аймақта бірнеше бекініс салуды бастады. Француздардың бұл әрекеті британдықтардың және жергілікті үнді тайпаларының назарын аударды. Франко-үнді қарым-қатынасы жақсы болғанымен, британдық саудагерлер үндістерді канадалықтармен емес, олармен сауда жасауға көндіруде сәтті болды, ал жоспарланған кең ауқымды жорыстың бәрі жақсы қабылдамағанын көрді. Атап айтқанда, "Жарты патша" деп белгілі минго басшысы Танахарисон француздарға қарсы болды. Француздық және канадалық құрылыс күштерінің командирі Пол Марин де ла Мальгпен болған кездесуде, ол өзінің ашуын жоғалтып, үнді басшысына: "Мен сенің алдынан өтемін. Егер өзен тосқауылға ұшыраса, мен оны жарып, қарсы тұрғандардың бәрін аяғымның астына таптаймын. Сен айтқан ақымақтықтардың бәрінен де мен жиренемін!" деді. Марин көп ұзамай қайтыс болды, ал операциялардың басқаруы Жак Легардёр де Сен-Пьерге жүктелді. Вирджинияның корольдік губернаторы Роберт Динуидди 1753 жылдың желтоқсанында майор Джордж Вашингтонды Огайо өлкесіне (Вирджинияны қоса алғанда, бірнеше британдық колониялар таласқан аумақ) елші ретінде жіберіп, француздарға кетіп қалуын талап етті. Сен-Пьер Вашингтонға өзінің бұйрық бойынша келгенін, Вашингтонның хаты оның Канададағы командиріне жолдануы керек екенін және ол кетпек емес екенін әдеппен мәлімдеді. Вашингтон Уильямсбургке оралып, губернатор Динуиддиге француздардың кетіп қалудан бас тартқанын хабарлады. Динуидди Вашингтонды подполковник етіп тағайындады және Огайоның Форкстарын ұстау үшін провинциялық полк құруға бұйрық берді. Губернатор сонымен қатар Огайо компаниясының қызметкері Уильям Трентке шағын күш жинап, форт құрылысын дереу бастауды тапсырды. Динуидди Вирджиния Буржуазиялық палатасынан қаржы сұрамай-ақ, кейіннен бұл нұсқауларды өз билігімен шығарды. Сол айда 800 француз-канадтық милициясы және француздық де ла марин әскерлері Монреальден Огайо өзенінің аңғарына Клод Пьер Пекауди де Контрекёрдің басшылығымен, Сен-Пьерден команданы алған канадалықтың басқаруымен аттанды. Контрекёр Тренттің әрекеті туралы білгенде, оларды қуып шығу үшін 500-ге жуық адамнан (де ла марин әскерлері, милиция және үндістерден) тұратын күшті басқарды (Тренттің адамдарына жеткен қауесеттерде олардың саны 1000-ға жетеді деп айтылды). 16 сәуірде Контрекёрдің әскері Форкстарға жетті. Келесі күні Тренттің 36 адамы, Трент болмаған кезде Энсин Эдвард Уорд басшылығымен, осы орынды тастауға келісті. Француздар содан кейін "Форт-Дюкесн" деп аталатын бекініс салуды бастады.
Кіріспе
1754 жылдың наурыз айында Динвидди Вашингтонға шекараға қайта оралуға бұйрық беріп, "қорғанысқа көшуге, бірақ егер кез келген адамдар біздің [қоныстарын] тоқтатуға немесе жұмыстарға кедергі келтірсе, мұндай қылмыскерлерді ұстап, қарсылық көрсеткен жағдайда тұтқынға алуға немесе өлтіруге және жоюға тиіссіз" деді. Тарихшы Фред Андерсон Лондондағы британ үкіметінің білімі мен басшылығысыз берілген Динвиддидің бұйрықтарын "соғыс бастауға шақыру" деп сипаттады. Шекара ормандары арқылы жорық жасағанда, Вашингтонға Винчестерде тағы адамдар қосылды. Содан кейін ол капитан Тренттен француздардың алға жылжуы туралы білді. Трент сондай-ақ британдықтарға көмектесуге жауынгерлерді уәде еткен Танахарисоннан хабарлама әкелді. Контркёр өзінің күштеріне шабуыл жасауға тыйым салатын бұйрық бойынша әрекет етті, егер олар оқталмаса. 23 мамырда ол Жозеф Кулон де Вилье де Жумонвиллді 35 сарбазымен (көбінесе француз-канадтық сарбаздар) Вашингтонның француз аумағына кірген-кірмегенін анытап, Вашингтон әскерлерін кері қайтаруға шақырумен жіберді. Шақырулар Вашингтонның төрт ай бұрын оларға жіберген шақыруларына ұқсас болды. 27 мамырда Вашингтонға 1753 жылғы экспедицияда онымен бірге болған отаршыл Кристофер Гист француз-канадтықтардың 50 шамасындағы тобының аймақта екенін хабарлады. Жауап ретінде Вашингтон Гистпен бірге оларды іздеуге 75 адамды жіберді. Сол күні кешке Вашингтон Танахарисоннан хабар алып, ол канадалық лагерді тапқанын және екеуінің кездесуі керектігін айтты. Ол француз-канадтықтарды қуып жету үшін басқа топ жібергеніне қарамастан, Вашингтон 40 адамнан тұратын отрядпен Танахарисонмен кездесуге барды. Минго көшбасшысының қасында 12 жауынгер болды, олардың екеуі балалар еді. Француз-канадтық деректерге сәйкес, қаза тапқандардың көпшілігі француз-канадтықтар болды: Квебек қаласынан Дерусель мен Карон, Понт-Клерден Шарль Буа, Ла-Прайриден Жером, Монреальден Л’Энфан, Миль-Ильден Париж, Лангедок пен Мартин Бушервилльден, Трой-Ривьерден Лабаттери. Вашингтонның шайқас туралы есептері бірнеше нұсқада сақталған; олар бір-бірімен сәйкес келеді, бірақ егжей-тегжейлі мәліметтер, тарихшы Фред Андерсонның айтуынша, шайқастан кейінгі қиындықтарды жасыру мақсатында жинақталған. Контркёр оқиғаның ресми есебін дайындады, ол екі дереккөзден құралған. Оның көп бөлігі Монсо есімді канадалықтан алынған, ол оқиғадан қашып құтылды, бірақ Жумонвиллдің өлтірілуіне куә болмаған. 1 = [Жумонвиллдің тобы] өзін бір жағынан ағылшындармен, екінші жағынан үндістермен қоршалған деп сезінді. Ағылшындар оларға екі рет оқ атты, бірақ үндістер оқ атпады. М. де Жумонвилл аудармашы арқылы оларға бірдеңе айтқысы келетінін айтып, тоқтауды өтінді. Олар атысты тоқтатты. Содан кейін М. де Жумонвилл мен оларды зейнеткерлікке жіберген шақыруды оқытуды бұйырды. Монсо біздің француздарымыздың барлығы М. де Жумонвиллге жақындап келе жатқанын көрді, олар шақыруды оқып жатқанда, Монсо бізге жолдың ең жақсысын жасады. Контркёрдің екінші көзі - Танахарисон лагерінен келген үнділік, ол "М. де Жумонвилл шақыруды оқып жатқанда басына мылтықпен оқ атып өлтірілді" деп хабарлады. Оның айтуынша, француздар әлі де ұйықтап жатқанда қоршалған. Бір дауыс естілгенде, француздардың бірі мылтықпен оқ атты, содан кейін полковник Вашингтон барлық адамдарына оқ атуды бұйырды. Олардың бірнешеуі өлтірілді, қалғандары қашып кетті, бірақ біздің үндістеріміз француздарды айналып өтіп, ағылшындарға қашып, қаруларын тапсырды. Үндістер келгеннен кейін біраз уақыт өткен соң, Жарты патша өз томагокын алып, француз капитанының басын екіге бөлді. Одан кейін ол миын алып, қолымен жуды, содан кейін бас сүйегін алып тастады. Шоу бұлардың бәрін естіді, бірақ оған қарсы ештеңе естіген жоқ, тек өзінің білімімен ештеңе білмейді. Шоудың баяндамасы екі күштің мөлшері мен құрамына қатысты көптеген мәліметтер бойынша дұрыс. Шоу сондай-ақ өлгендерді көріп, санап шыққанын айтады, олардың саны 13 немесе 14-ке жетеді. Андерсон Денис Канингвен есімді вирджиниялық дезертирдің төртінші есебін құжаттап, Канингвен Танахарисонның ізбасарларының бірі болғанын болжайды. Француз командирлеріне берген есебі Шоудың есебіне ұқсас болды: "Оған [Вашингтонға] мылтық атыс жасағанына қарамастан, ол [Вашингтон] [шақыруды] оқып, өз халқына қайтып кетті, оған француздарға оқ атуды бұйырған болатын. Сол кезде Танахарисон, жабайы адам келіп, [жаралы Жумонвиллге] "Әке, сен әлі өлмедің!" деді және оны өлтіретін бірнеше шабуылдар жасады." Канингвен 30 адам тұтқынға алынғанын және 10-12 адам өлтірілгенін хабарлады.
1 = fired a Gun upon which Col. Washington gave the Word for all his Men to fire. Several of them being killed, the rest betook themselves to flight, but our Indians haveing gone round the French they fled back to the English and delivered up their Arms Some Time after[,] the Indians came up[,] the Half King took his Tomahawk and split the Head of the French Captain haveing first asked if he was an Englishman and haveing been told he was a French Man. He then took his Brains and washed his Hands with them and then scalped him. All this [Shaw] has heard and never heard it contradicted but knows nothing of it from his own Knowledge". Shaw's narrative is substantially correct on a number of other details, including the size and composition of both forces. Shaw also claimed to have seen and counted the dead, numbering 13 or 14. Anderson documents a fourth account by a Virginian deserter, named Denis Kaninguen, and speculates that Kaninguen was one of Tanacharison's followers. His report to the French commanders echoed that of Shaw: "notwithstanding the discharge of musket fire that [Washington] had made upon him, he [Washington] intended to read [the summons] and had withdrawn himself to his people, whom he had [previously] ordered to fire upon the French. That [Tanacharison], a savage, came up to [the wounded Jumonville] and had said, "Tu n'es pas encore mort, mon père!" [Thou art not yet dead, my father!] and struck several hatchet blows with which he killed him." Kaninguen reported that 30 men were taken prisoner, and 10 to 12 had been killed.
Салдары
Вашингтон шайқас аяқталғаннан кейін ағасына хат жазып, "Шындығында айта аламын, мен оқтардың үскіріп өтетінін естідім және сеніңе айтам, сол дыбыста қандай да бір ерекшелік болды" деді. Шайқастан кейін Вашингтон Ұлы Далаларға оралып, Форт Нецессити деп аталған бекініс құрылысын жалғастырды. Қайтыстарды далаға тастап кетті немесе беткей қабірлерге жерледі, кейіннен оларды француздар тапты. 1754 жылдың 28 маусымында 600 француз, француз канадалық және үнді сарбазынан құралған біріккен күш, Джумонвиллдің інісі Луи Кулон де Вильер басшылығымен Форт-Дюкеснен аттанды. 3 шілдеде олар Форт Нецессити шайқасында Форт Нецесситиді басып алып, Вашингтонды қарулы күйде кері шегіну туралы келісімге келуге мәжбүр етті. Вашингтон қол қойған капитуляция құжаты француз тілінде жазылған, оны Вашингтон оқи алмайтын, және ағылшын мен француз тілдерін жақсы білмейтін голландиялық адам нашар аударған болуы мүмкін, сондай-ақ құжатта Джумонвилл мен оның серіктері өлтірілгені туралы мәлімдемелер болды. Француз офицерлерінің арасында Пьер Жак Друиллон де Маке және екі кадет – Мишель Игнас Дандонно, сиер дю Сабле, және Рене Амебль Буше де Бушевиль болды. Олар Вирджинияға жеткізіліп, соңынан Динуидди оларды 19 сарбазбен бірге Лондонға жіберді, олар 1755 жылдың 10 маусымында келді. Бірақ Мишель Пепин, "La Force" деп аталған, Вашингтонмен бұрыннан таныс, шебер аудармашы, бұл ережеден тыс болды. Форт Нецессити шайқасынан кейін Ла Форс Уильямсбургте кепілге алынды, өйткені капитан Роберт Стобо мен Джейкоб Ван Брам француздар тарапынан кепілге алынған еді.
Жағдайдың күшейуі
Екі шайқастың жаңалығы тамыз айында Англияға жеткенде, Ньюкасл герцогының үкіметі бірнеше айлық келіссөздерден кейін келесі жылы француздарды ығыстыру үшін әскери экспедиция жіберді. Эдвард Брэддок экспедицияны басқаруға тағайындалды. Ол Мононгахела шайқасында жеңіліске ұшырады, ал француздар 1758 жылға дейін Форт-Дюкесні бақылауда ұстады, содан кейін генерал Джон Форбстың экспедициясы фортты жаулап алуға жетті. Британдық әскери жоспарлар туралы ақпарат Францияға Брэддок Солтүстік Америкаға аттанғанға дейін көп бұрын сіңіп кеткен еді. Олар Брэддоктың жеңілісіне қатысуға үлкермегенімен, француз әскерлерінің болуы келесі жылдары француз жеңістерінің қатарына әкелді. Корольдік теңіз флотының адмиралы Эдвард Боскавен 1755 жылдың 8 маусымында француздық "Альцид" кемесіне шабуыл жасап, оны және сол әскерлердің бір бөлігін Солтүстік Америкаға жеткізіп жүрген екі әскери кемені басып алды. Франция мен Ұлыбритания 1756 жылдың көктемінде бір-біріне соғыс жариялағанға дейін Солтүстік Америкада әскери қимылдар жалғасты. Осымен жеті жылдық соғыс ресми түрде басталды.
Насихат және талдау
Іс-әрекеттің жазбаларының дәйекті болмауы себепті, оқиғаның қазіргі және тарихи сипаттамалары бір көзқарасқа екіншісінен артықшылық беру арқылы оңай өзгертілген. Мысалы, Фрэнсис Паркман Вашингтонның баяндамасын қабылдап, Монсо мен үндінің баяндамаларын жоққа шығарды. Француз билігі британдықтардың осы мәселеге қатысты пікірлеріне қарсы дәлелдер жинау үшін құжаттарды жинады. 1756 жылы қолға түскен «Mémoire contenant le précis des faits, avec leurs pièces justificatives, pour servir de réponse aux 'Observations' envoyées par les Ministres d'Angleterre, dans les cours de l'Europe» атты құжат «Англия министрлігінің Еуропа соттарына жіберген ескертулеріне жауап ретінде фактілердің қысқаша мазмұны және олардың негіздемелері» деп аударылып, жарияланды. Онда Вашингтонның капитуляция туралы мәлімдемесі және басқа да құжаттар, соның ішінде Форт Несесситиде тәркіленген Вашингтонның күнделігінен алынған үзінділер қолданылды, бұл Вашингтонның Джумонвиллді өлтіруге бұйрық бергенін көрсетеді. Дегенмен, барлық француздықтар осы оқиғамен келіспеді: Шевалье де Левис оны «демеушілікпен жасалған өлтіру» деп атады. Француздық көзқарас британдықтардан өзгеше болды. Вашингтонның баяндамасына сүйене отырып, британдықтар Джумонвиллдің дипломатиялық миссияда болғанына емес, олардың тыңшылығын жасағанына сендірді. Жумонвиллдің бұйрықтарында шақыру оқылған жағдайда, қажет болған жағдайда қосымша күштер жіберу үшін Контркёрге хабарлау туралы нақты нұсқаулар бар еді. Тарихшы Фред Андерсон Танахарисонның өлтіруге қатысқан себептерін қарастырып, Танахарисонның бірінің оқиғаны французды британдықтар өлтірген деп хабарлаған себебіне мүмкін түсіндірме береді. Танахарисон кейбір жергілікті тайпалардың (әсіресе Делаварлардың) арасындағы беделін жоғалтқан және британдықтар мен француздықтар арасындағы қақтығыс оларды британдықтардың одақтастары ретінде қайтадан оның ықпалына қайтаруы мүмкін деп ойлаған болуы мүмкін. Паркманның сөзіне сүйенсек, үндістер француздықтардың бас терісін сылып алғаннан кейін, Делаварларға бас терісін жіберіп, оларға британдықтармен бірге болуға және француздықтарға қарсы «жау балтасын көтеруге» мүмкіндік берді.
Мұра
Форт Нецессити орналасқан Ұлы Далалармен бірге шайқас алаңының бір бөлігі Форт Нецессити Ұлттық шайқас алаңының құрамына енгізіліп сақталған. Жумонвиллдің есімі сол жерге жақын орналасқан христиандық демалыс орталығына берілген. Генерал Брэддок Форт-Дюкеснеге жету үшін салған жолдың атымен аталатын Braddock Road Preservation Association коммерциялық емес ұйымы аймақтың француз және үнді соғысы тарихын зерттеуге көмектеседі және оны насихаттайды.