Кіріспе

Манхэттендегі ескерткіш, Нью-Йорк

Африкалық жерлеу орны Ұлттық ескерткіші – Нью-Йорк қаласының Төменгі Манхэттендегі Азаматтық орталық ауданындағы Дуэн көшесі мен Африкалық жерлеу орны (Елк көшесі) орналасқан ескерткіш. Оның бас ғимараты 290 Бродвейдегі Тед Вайс федералдық ғимараты. Бұл жерде 17-18 ғасырлардың соңында 419-дан астам африкалықтың қалдықтары жерленген. Бұл африкалық текті адамдардың ең ірі колониялық кезеңдегі зираты, олардың кейбіреулері еркін, ал көбі құл болған. Тарихшылардың пікірінше, 18 ғасырда «Негрлер жерлеу орны» деп аталған бұл жерде 10 000–20 000-ға жуық адам жерленген болуы мүмкін. Осы 5-6 акрлық аумақты қазу және зерттеу «Америка Құрама Штаттарындағы ең маңызды тарихи қалалық археологиялық жоба» деп аталды. Бұл жаңалық колониялық және федералды Нью-Йоркте құл болған африкалықтардың ұмытылған тарихын көрсетті, олар қаланың дамуына үлкен үлес қосты. Америка Тәуелсіздік соғысына дейін олар қала халқының шамамен төрттен бірін құрады. Нью-Йоркте Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласынан кейін екінші ең көп саны құл африкалықтар болды. Ғалымдар мен афроамерикалық қоғамдық белсенділер бұл жердің маңыздылығын жариялау және оны сақтау үшін күш біріктірді. Бұл орын 1993 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш, ал 2006 жылы президент Джордж Буштың жарлығымен Ұлттық ескерткіш мәртебесіне ие болды. 2003 жылы Конгресс бұл жерде ескерткіш салуға қаржы бөлді және федералды сот ғимаратын қайта жобалауға бағыт берді, осыған орай мүмкіндік туды. Жобалар конкурсына 60-тан астам ұсыныс келіп түсті. Ескерткіш 2007 жылы африкалықтар мен африкалық американдықтардың колониялық және федералды Нью-Йорктегі, сондай-ақ АҚШ тарихындағы рөлін еске алу үшін салтанатты түрде ашылды. Бұл жерге бірнеше қоғамдық өнер туындылары да тапсырылды. 2010 жылы келушілер орталығы ашылды, ол осы орынның және Нью-Йорктегі африкалық американдықтар тарихының мағынасын түсіндіруге арналған.

Революцияға дейінгі соғыс

Нью-Йорк қаласы аумағындағы құлдық 1626 жыл шамасында Голландияның Батыс Үндістан компаниясы арқылы Жаңа Нидерландыға Пол Д’Ангола, Саймон Конго, Льюис Гвинея, Ян Гвинея, Асенто Ангола және тағы алты адаммен бірге әкелінді. Олардың есімдері шыққан жерлерін көрсетеді – Ангола, Конго және Гвинея. Екі жылдан кейін үш анголалық әйел құл келді. Бұл екі топ Нью-Йорк қаласы болатын жерде құлдықтың басталуын білдірді, ол екі жүз жылға созылды. Қаладағы алғашқы құл аукционы 1655 жылы Перл-стрит пен Уолл-стритте, сол кездегі Шығыс өзені бойында өтті. Голландиялықтар африкалықтарды құл ретінде әкелгенімен, голландиялық билік кезінде кейбіреулері азаттыққа немесе «жартылай азаттыққа» қол жеткізе алды. 1643 жылы Пол Д’Ангола және оның серіктері Голландияның Батыс Үндістан компаниясынан бостандық сұрады. Олардың өтініші қабылданды, нәтижесінде өз үйлерін және шаруашылықтарын салу үшін жер алды. 17 ғасырдың ортасына қарай, еркін қара нәсілділердің шаруашылықтары 130 акр жерді алып жатты, кейіннен Вашингтон сквері паркі орналасқан жер. 1664 жылы ағылшыздар Нью-Амстердамды басып алып, жаңа қонысты Нью-Йорк деп атады (Йорк герцогының құрметіне). Жаңа қала әкімшілігі колониядағы құлдыққа қатысты ережелерді өзгертті. Нью-Амстердам басып алынған кезде, оның шағын халқының қырық пайызы африкалық құлдардан тұрды. Құлдыққа қатысты заңдар голландиялықтарға қарағанда қатаң болды және құлдыққа түскендердің бұрынғы құқықтары мен қорғаныстарының көп бөлігін жойды, мысалы, кездейсоқ дене жазасына тыйым салу. 1697 жылы Троица шіркеуі қаладағы зираттарды өз бақылауына алды және қара нәсілділердің шіркеу зираттарында жерленуіне тыйым салатын жарлық шығарды. Троица муниципалды зиратты, қазіргі солтүстік зиратты бақылауға алғанда, африкалықтарды қала шегінде жерлеуге тыйым салды. 1799 жылы штат заң шығарушы органы құлдықты біртіндеп жою туралы актіні аз қарсылықпен қабылдады. Пенсильвания заңына ұқсас, ол құлдарды біртіндеп босатуды көздеді. 1799 жылдың 4 шілдесінен кейін құл аналардан туған балалар заңды түрде еркін деп есептелді, бірақ әлеуметтік азаттыққа қол жеткізгенге дейін ерлер үшін 28 жасқа дейін, әйелдер үшін 25 жасқа дейін анасының қожайынына келісімшарт бойынша қызмет етуге міндетті болды. 21 жасқа толғанға дейін олар анасының қожайынының меншігі болып саналды. 1799 жылдың 4 шілдесіне дейін құлдықта болған құлдардың барлығы өмір бойы құл болып қала берді, бірақ олар «шартты қызметшілер» ретінде қайта жіктелді. 1817 жылы Нью-Йорк заң шығарушы органы 1799 жылдың 4 шілдесінен кейін құлдардан туған барлық балаларға еркіндік берді, Бара-бара босату туралы заңға сәйкес, құлдықты толық жою 1827 жылдың 4 шілдесінде күшіне енді. 4 шілде қазір Нью-Йорктің Азаттық күні ретінде белгілі, Нью-Йорк штатында 10 000-нан астам құл бұрынғы иелеріне ешқандай қаржылық өтемақысыз босатылды. Нью-Йорк қаласындағы қара нәсілділер мерекелік шеруге шықты. 1777 жылғы Нью-Йорк конституциясына сәйкес, барлық еркін ерлер дауыс беру үшін мүліктік талапты орындауы керек еді, бұл кедей адамдарды, соның ішінде қаралар мен ақтарды дауыс беруден шеттетуге әкелді.

Негролардың жерлеу орны

Нью-Йорк қаласының 1600 жылдардың соңында қолданылған жерлеу орны қазіргі Троица шіркеуінің (Англикан / Англия шіркеуінің – бүгінгі Episcopal Church U. S. A.) солтүстік зиратында орналасқан. Бұл жерлеу орны барлық адамдарға, соның ішінде құл болған африкалықтарға да ақылы негізде берілді. Кейбір құлдардың мәйіттері ақы төлемеу үшін көпшілік жерлеу орнының оңтүстігіне жерленді. Бұл аймақтағы қоршаулар қазіргі Бродвей мен Чемберс көшесінің бұрышынан Фоли алаңына дейін солтүстік-шығысқа қарай созылып жатты; жоғарғы оң жақтағы (оңтүстік-батыста) кең көше – Бродвей. 1697 жылы Троица шіркеуінің шіркеу ретінде құрылғаннан кейін, шіркеудің құрметті қызметкері төменгі Манхэттендегі жерлерді, соның ішінде қолданыстағы қоғамдық жерлеу орындарын бақылауға ала бастады. Троица шіркеуінің құрылысына Уолл-стриттегі және Бродвейдегі жерді сатып алған кезде, олар 1697 жылдың 25 қазанында келесі қаулыны қабылдады:

«Осы қаулыдан бастап төрт апта өткеннен кейін ешқандай негр Троица шіркеуінің ауласының шегінде және лимитінде, яғни қазіргі жерлеу орнының артында жерленбеуі керек, және жоғарыда аталған мерзімнен кейін ешқандай адам немесе негр өзінің негрін жерлеу үшін ешқандай жерді бұзуға асықпауы керек, өйткені олар өздерінің ісі үшін жауап береді және бұл бұйрық дереу жарияланады». «Қазіргі жерлеу орнының артында» қала зираты (қазіргі солтүстік шіркеу ауласы) кірмейді. 1703 жылдың 22 сәуірінде Нью-Йорк провинциясы шіркеуге бұл жерлеу орнына иелік етуге рұқсат берді. Африка текті адамдарды жерлеуге тыйым салу отарлық билік органдарына қолайлы басқа жерді табу қажеттігін тудырды. «Негрлердің жерлеу орны» сол кезде дамыған қаланың шетінде, қазіргі Чемберс көшесінің солтүстігінде және бұрынғы Коллект тоғанының (кейін Бес нүкте) батысында орналасқан. Бұл аймақ Корнелиус ван Борсумға оның әйелі Сара Роэлофс (1624–1693) атынан Нью-Йорк қаласы мен аймақтағы Ленапе және Ваппингер сияқты әртүрлі түпкілікті американдық тайпалар арасындағы аудармашы қызметі үшін берілген жер грантының бөлігі болды. Жер 1790 жылдардың соңына дейін оның меншігінде болды, содан кейін құрылысқа дайындықпен байланысты жердің деңгейі көтеріліп, құрылыс учаскелеріне бөлінді. Ескі карталарда «Негрлердің жерлеу орны» деп белгіленген 6,6 акрлық аумақ 1712 жылға дейін африкалық текті құлдар мен бостандыққа шыққандарды жерлеу үшін пайдаланылған деп жазылған. Бірінші жерлеулер 1690 жылдардың соңына дейін созылуы мүмкін, Троица бұрынғы қала зиратында африкалықтарды жерлеуге тыйым салғаннан кейін. Жерлеу орны шығыс, оңтүстік және батыста Collect Pond және Little Collect-тің оңтүстік жағалауын қоршап тұрған төменгі төбелермен қоршалған жазық аңғарда орналасқан. Бұл қабір қаланың солтүстік шекарасындағы қоршаудың сыртында болды. Бұл аймақтағы қоршаулар солтүстік-шығысқа қарай Бродвей мен Чемберс көшесінің қазіргі бұрышынан Фоли алаңына дейін солтүстікке қарай кеңейтілгеннен кейін, Уолл-стриттегі бұрынғы қоршауға ұқсас болды. Осы жерлеу орнынан денелерді заңсыз қазып алып, медицина студенттерінің диссекция үшін пайдаланғаны туралы мәлімет 1788 жылғы дәрігерлер төңкерісіне себеп болды.

Келушілер орталығы

2010 жылдың 27 ақпанында 290 Бродвейдегі Тед Вайс федералдық ғимаратында Африкалық жерлеу орны ұлттық ескерткішінің келушілер орталығы ашылды, ол археологиялық қазбалардың бір бөлігінің үстіне салынған. Келушілер орталығында "Тарихымызды қайта жаңғырту" деген тұрақты көрме орналасқан, ол жерлеу орнының маңыздылығына арналған. Amaze Design компаниясы жасаған көрмеде StudioEIS шеберханасының ересек пен баланың бірдей жерленгенін бейнелейтін толық көлемді композициясы бар. Көрменің басқа бөлімдері ерте Нью-Йоркте африкалықтардың еңбек өмірін және ұлттық тарихпен байланысын, сондай-ақ 20 ғасырдың соңында жерлеу орнын сақтаудағы қауымдастықтың жетістіктерін зерттейді. Келушілер орталығында 40 орындық театр және дүкен бар. Ұлттық саябақтар қызметі келушілер орталығын басқарады және жыл бойында осы жерде түрлі мәдени көрмелер мен шараларды ұйымдастырады.