Кіріспе
Мартин Лютер Кинг қаза тапқан мотель, қазір мұражай. Ұлттық азаматтық құқықтар мұражайы – Мемфис қаласындағы (Теннесси штаты) музейлер мен тарихи ғимараттар кешені. Оның көрмелері АҚШ-тағы азаматтық құқықтар қозғалысының 17-шы ғасырдан бастап бүгінгі күнге дейінгі тарихын баяндайды. Мұражай 1968 жылы Мартин Лютер Кингке жасалған қастандықтың орны болған бұрынғы Лорейн мотелінің негізінде салынған. Кингке жасалған қастандыққа қатысты тағы екі ғимарат және олардың жанындағы жерлер де мұражай кешеніне қосылған. Жаңартудан кейін мұражай 2014 жылы қайта ашылды, мультимедиялық және интерактивті дисплейлер саны артты, сондай-ақ маңызды сәттерді көрсететін түрлі қысқа фильмдер қосылды. Мұражай Мемфисте орналасқан Лорейн азаматтық құқықтар мұражайы қорына тиесілі және оны басқарады. Лорейн мотелі Теннесси штатының мұражайына тиесілі және мұражай кешенінің бөлігі ретінде жұмыс істеу үшін ұзақ мерзімге жалға берілген. 2016 жылы мұражай Смитсониан институтының серіктес мұражайы мәртебасын алды. Бұл сонымен қатар Ұлттық тарихи орындар тізіліміндегі Оңтүстік Мейн-стрит тарихи ауданының құрамына кіретін мүлік болып табылады.
The National Civil Rights Museum is a complex of museums and historic buildings in Memphis, Tennessee; its exhibits trace the history of the civil rights movement in the United States from the 17th century to the present. The museum is built around the former Lorraine Motel, which was the site of the 1968 assassination of Martin Luther King Jr. Two other buildings and their adjacent property, also connected with the King assassination, have been acquired as part of the museum complex. After renovations, the museum reopened in 2014 with an increase in the amount of multimedia and interactive displays, as well as various short films to show highlights. The museum is owned and operated by the Lorraine Civil Rights Museum Foundation, based in Memphis. The Lorraine Motel is owned by the Tennessee State Museum and leased long term to the Foundation to operate as part of the museum complex. In 2016, the museum was honored by becoming a Smithsonian Affiliate museum. It is also a contributing property to the South Main Street Historic District of the National Register of Historic Places.
Орналасу орны және кешені
Комплекс 450 Мулберри көшесінде орналасқан, барлық мүліктері, Лорейн мотелінен басқа, Лорейн азаматтық құқықтар мұражайының қорына тиесілі. Мотель Теннесси штатына тиесілі және Нешвиллдегі Теннесси мемлекеттік мұражайымен 20 жылдық жалға алу шарты бойынша Қор басқарады. Басты мұражай Мемфис қаласының оңтүстік шетінде, қазіргі Оңтүстік Мэйн өнер ауданы деп аталатын жерде орналасқан. Ол Миссисипи өзенінен шығысқа қарай шамамен алты блок қашықтықта. Басты нысанға мұражай, Лорейн мотелі және оған байланысты ғимараттар кіреді. Мұражай сонымен қатар 422 Мэйн-стрит мекенжайындағы Янг және Морроу ғимаратына да ие. Дәл осы жерде Джеймс Эрл Рей бастапқыда Кингті атқандығын мойындады (кейіннен бас тарды). Комплекске 418 Мэйн-стриттегі Канип ойын-сауық дүкені де кіреді, ол Рейдің саусақ іздері табылған жатақ үйінің жанында орналасқан. Бұл жерге жатақ үй мен мотельдің арасындағы бұталы жер де кіреді. Мұражайда тарихи құндылығы бар немесе сол дәуірмен байланысты бірнеше көлік құралдары қойылған. Көрмеге қойылған көліктердің ішінде 1968 жылғы Мемфис санитарлық ереуілі туралы көрмедегі Халықаралық Жатқыштар қоқыс машинасы, Джеймс Эрл Рейдің 1966 жылғы ақ Ford Mustang, 1968 жылғы Cadillac және 1959 жылғы Dodge мотельдің сыртында тұрақталған, Freedom Riders пайдаланған Greyhound автобусының өртеліп жанып қалған корпусының қайта жасалған үлгісі және Монтгомери автобустарын бойкоттауға қатысқан автобус бар.
Тарих
Бұл нысан алғаш рет 1924 жылы 16 бөлмелі «Виндзор» қонақ үйі ретінде ашылды, кейін «Маркетт» қонақ үйі деп аталды. 1945 жылы Уолтер Бейли оны сатып алып, әйелі Лоридің құрметіне және «Sweet Lorraine» әнінің атымен атады. Осы жылы ол кешенді едәуір кеңейтіп, екінші қабат, бассейн және кешеннің оңтүстік жағындағы жаңа бөлмелерге машинамен тікелей кіру мүмкіндігін қосты. Соған байланысты ол атауын «Лорейн» қонақ үйінен «Лорейн» мотеліне өзгертті. 1960 жылдары Мемфистің «Stax Records» студиясында жазба жасаған көптеген музыканттар осы мотелде тұрды, олардың ішінде Рей Чарльз, Лайонел Хэмптон, Арета Франклин, Этель Уотерс, Отис Реддинг, «The Staple Singers» тобы және Уилсон Пикетт болды.
Мартин Лютер Кингтің қазасы
Азаматтық құқық қозғалысының жетекшісі Мартин Лютер Кинг 1968 жылдың сәуір айының басында Мемфис қаласындағы санитарлық қызметкерлердің ереуіліне қарсы наразылықтарды ұйымдастыру жұмысын жүргізіп тұрғанда, "Лорейн" мотелінің 306-бөлмесінде орналасты. 1968 жылдың 4 сәуір күні кешке бөлмесінің балконында тұрғанда, Кингті көрінбейтін қаскөй бір рет бетіне оқ атты. Кинг дереу Сент-Жозеф ауруханасына жеткізілді, онда шамамен бір сағаттан кейін қайтыс болды. Мотельдің қарсы бетіндегі жатақханада тұратын Джеймс Эрл Рей 1969 жылы Кингтің қанына қан жұқтырды деп танылды. Рей қылмысын мойындады, бірақ кейіннен жанынан өткен сөздерінен бас тартты. Кинг отбасы және көптеген адамдар Рейдің кінәлі емес деп ұзақ уақыттан бері сеніп келеді, сондай-ақ бұл қастандыққа АҚШ федералды үкіметінің агенттері кіруі мүмкін екенін айтады. 1999 жылы Лойд Джоуэрс ісінде Мемфис қазылар алқасы мотельге жақын орналасқан мейрамхананың иесі Лойд Джоуэрсті Кингтің өліміне кінәлі деп тапты. Кингтің қайтысынан кейінгі бірнеше күн ішінде оның жақтастары Бейлиден мотельде Кингтің естелігіне арналған тұрақты ескерткіш салуды өтінді, ал алғашқы ұсыныстардың бірі Джон Ф. Кеннедидің қабіріндегідей мәңгілік жалын болды. 1968 жылдың 2 мамырында Вашингтондағы Кедейлер науқанына қатысу үшін аттанған шерушілердің бірі "Лорейн" мотелінен саяхатын бастады. Кингтің жесірі Корета Скотт Кинг және Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясының президенті Ральф Абернати шеру басталар алдында мотельде естелік тақтайды ашты. Маусым айында 306-шы бөлме Кингтің естелігіне арналған құлшыныс орынына айналдырылып, көпшілыққа ашылды. Доктор Мартин Лютер Кингтің естелік бөлмесіне кіру бастапқыда тегін болды, бірақ кейіннен 1 доллар кіру ақысы белгіленді.
Еске алу қорын құру
Қастандықтан кейінгі жылдары мотельдің бизнесі төмендеді және Бейлидің қарызы арта түсті, тіпті қастандық болған орын саяхатшылардың баруға жиі таңдайтын жеріне айналды. 1980 жылы мотельдің қонақ кітабына шамамен 15 000 адам қол қойды, ал Shelby округінің жоспарлау және даму басқармасының сол жылғы есебі бойынша, жыл сайын мотельде тоқтаған 70 000 адам коммерциялық турларға қатысты. Осы есептің нәтижелеріне сүйене отырып, округ мотельді сатып алып, оны ескерткіш немесе мұражайға айналдыруды қарастырды. Бейли бірнеше күннен кейін банкротқа өтініш берді, бұл ипотекалық аукционды тоқтатты, ал ипотекаға алу туралы жаңалық жергілікті бизнес лидерлерін мотельді құтқаруға ынталандырды. Жаңадан құрылған коммерциялық емес ұйым – Мартин Лютер Кинг Мемфис ескерткіш қоры, Бейлиден мотельді 240 000 долларға сатып алуға келісті, сатуды аяқтау үшін донорлардан осы соманы жинау қажет болды. Кейін сол жылы мотель Оңтүстік Мэйн-стрит тарихи ауданының бір бөлігі ретінде Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Қор мотельді сатып алу үшін бірқатар қайырымдылық шараларын ұйымдастырды, соның ішінде Мид-Саут Колизейінде Меджик Джонсон, Исайя Томас, Джордж Гервин және Маркус Джонсон қатысқан баскетбол көрсеткіш ойыны өтті. Алайда, 1982 жылдың 28 қазанына белгіленген мерзімге дейін қажетті 240 000 доллардың тек 96 568 доллары ғана жиналды, нәтижесінде мотель қайтадан аукционға қойылды. Қор 50 000 долларлық қарыз алып, аукциондағы жалғыз ұсынысымен 144 000 долларға жеңіске жетті. Өз атауын Лорейн азаматтық құқықтар мұражайы қоры деп өзгерткен топ 1983 жылдың наурыз айында 306-шы нөмірлі бөлмеге кіру үшін төлем алуды тоқтатты. Мотель 1988 жылдың 10 қаңтарында жабылды, ол күні мемлекет мүлікке иелік ету құқығын алды. Бұрынғы иесі Уолтер Бейли сол күні 40 жылдан астам уақыт тұрған мотельдегі үйінен көшіп кетті. Бейли сол жылы қайтыс болды.
Жақсылықпен қарсылық білдіру
Мотель жабылып қалғанда, ұзақ жылдар бойы тұрған тұрғындардың бірі Жаклин Смит бөлмесін тастағысы келмеді. 1973 жылдан бері мотельде тұрып, сонда үй шаруасын жасаған Смит, мұражай құруға қарсылық білдірді. Смит Кингтің миллиондаған долларлық ескерткішке қарсы болар еді, оның орнына кедей тұрғындарды шығарып тастап, ауданның халқына пайдасы тиерлік саясат пен бағдарламалар жасау қажет деп ойлады, себебі сол кезде ауданның көп бөлігі төмен кірісті және негізінен афроамерикалықтар тұрды. Ол мұражайдың құрылысын Оңтүстік Мейн көшесі аумағының кең ауқымды жаңаруының бір бөлігі деп қарады, оның мақсаты – кедей тұрғындарды ығыстырып, оны Оңтүстік Мейн өнер ауданына айналдыру. Смит бірнеше апта бойы сегіз фут биіктігіндегі тікенді сым тормен қоршалған жабық мотельде тұрып жатты. 1988 жылдың 2 наурызында төрт шериф қызметкері оны күшпен ғимараттан шығарып әкетті, ол: «Сіздер қателік жасап отырсыздар! Егер Кинг тірі болса, ол мұны қаламас еді» деп айғайлады. Эвакуацияға дейін Смит журналистерге: «Егер мен «Лорейнде» тұра алмасам, ғимараттың алдындағы тротуарда тіршілік етемін» деген еді. Оны ғимараттан шығарып, мүліктерін сыртқа тастағаннан кейін, ол заттарын брезентпен жауып, олардың қасына шатыр тікті. Смит содан бері музейдің сыртында 35 жылдан астам уақыт бойы, тәулік бойы күзетте тұрып келеді. Оның қатысуы музейдің құрылысын кешіктірді, себебі құрылыс жұмыстары оның қауіпсіздігіне қауіп төндірді. Соның салдарынан, оған мотельдің алдындағы тротуардағы орнынан кетуге бұйрық берілді. 1990 жылдың 16 шілдесінде Смит сол жерден күшпен шығарылып, көшенің қарсы бетіне тасталды. Смит күзетін бастағаннан бері музейге келген мыңдаған келушілермен, соның ішінде бұрынғы президент Джимми Картермен де сөйлесті. Картер 1991 жылдың желтоқсанында қызы Эми Мемфис өнер колледжін бітірген кезде музейге келді, бірақ Смиттен сын естігеннен кейін музейге кірмеді, себебі Эми онымен келісті. Алайда, Картер 1994 жылдың қыркүйегінде Гаитидегі гуманитарлық қызметі үшін марапат алғанда, ол музейде өткен марапаттау рәсіміне қатысты, бұл Смит оны сатып кеткендей сезінуіне себеп болды. Оңтүстік Мейн ауданындағы жаңаруды сынағаннан бөлек, Смит музейді Кингтің зорлықпен өлтірілуіне арналған назарға алғаны үшін де сынады, оны «Джеймс Эрл Рей ескерткіші» деп атады. 2018 жылы «Мемфис коммерциялық апелляциясында» жарияланған мақаласында Смит өзінің позициясын былай түсіндірді: «Музейді Мемфис қаласының ішінде, оның Ку-клукс-кланның бас киімдерімен, Джеймс Эрл Рей мылтығымен және басқа да жағымсыз естеліктермен бірге көшірейік, ал «Лорейнды» доктор Кинг пен Мемфис мақтан тұтатын, келушілер оның арманын іс жүзінде сезіне алатын мекемеге айналдырайық».
Музейдің ашылуы 1991 жылы
Фонд Смитсондар институтының кураторы Бенджамин Лоулеспен бірлесіп жұмыс істеп, нысанның тарихи ескерткіштерін сақтауға бағытталған жоба жасады. Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы McKissack and McKissack фирмасы қастандыққа тікелей қатысы жоқ учаскелерде заманауи мұражай құрылысын жүзеге асыруға шақырылды. Мұражай 1991 жылғы 4 шілдеде ашылып, 1991 жылғы 28 қыркүйекте ресми түрде жұмысын бастады. 1999 жылы Фонд мұражай кешенінің құрамына Мулберри көшесінің батыс жағындағы Янг және Морроу ғимаратын, сондай-ақ оған іргелес жатқан бос жайды қосып алды. Ғимарат пен мотель арасында туннель салынды. Фонд қастандыққа қатысты полиция материалдарын және дәлелдемелерді, оның ішінде тапаншаны және өлімге себеп болған оқты сақтауға міндетті болды. Аталған заттар 2002 жылғы 28 қыркүйекте ашылған бұрынғы Y & M ғимаратында орналасқан көрмеде қойылды. Мұражайдың көптеген танымал экспонаттары өзгеріссіз қалды, мысалы, 306-шы нөмірлі бөлме (Король қайтыс болған кезде онда тұрған), санитарлық машинаның көшірмесі (Король AFSCME санитарлық қызметкерлерінің ереуілін қолдау үшін Мемфиске келді) және Роза Паркс Монтгомериде (Алабама штаты) 1955-1956 жылдардағы Монтгомери автобусын бойкоттау науқанын бастамас бұрын жүрген автобустың көшірмесі. Ал түпнұсқа автобус Мичиган штатының Дирборн қаласындағы Генри Форд мұражайында сақталады. 2014 жылғы қайта ашылуда жаңа көрменің бірі – 1954 жылы Brown v. Board of Education ісі бойынша ауызша тыңдаулар өткен АҚШ Жоғарғы Сотының залының көшірмесі болды. Онда Сот мемлекеттік мектептердегі сегрегацияның конституцияға қайшы екенін жариялады. Бұл азаматтық құқықтар қозғалысының маңызды жеңісі болды. Мұражайда азаматтық құқықтар қозғалысы туралы аудио, суреттер, мәтін және бейнематериалдарды қолжетімді ететін бірнеше интерактивті терминалдар орналасқан. Зейінкерлер оқиға, орналасқан жері немесе тақырыбы бойынша мәтінді іздеуге мүмкіндік алады. Көптеген көрмелерде «тыңдау станциялары» бар, онда құлаққап арқылы экспонат туралы аудиомәліметтерді тыңдауға болады, соның ішінде Малкольм Х-тың дебаттағы сөзі де бар. Мұражайдағы 40-тан астам жаңа қысқаметражды фильмдер экспонаттардың әсерін күшейтеді. Жаңартылған мұражай 2014 жылғы 5 сәуірде көпшілікке ашылды. Associated Press басылымындағы шолуда: «Күшті, сезімтал экспонаттар Америкадағы азаматтық құқықтар күресінің тарихын баяндайтын жаңа, әсерлі мұражай тәжірибесіне тон береді» делінген. Стэнфорд университетінің ғалымы Клейборн Карсон мұражайдың жаңартылуы «қазіргі таңда азаматтық құқықтар туралы ең жақсы және ең соңғы зерттеулерді» ұсынатынын айтты.