Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Техас штатындағы латын католик шіркеуінің юрисдикциясы, АҚШ.
Latin Catholic ecclesiastical jurisdiction in Texas, USA
Галвестон–Хьюстон архиепископтығы (лат. Archidiœcesis Galvestoniensis–Houstoniensis) – АҚШ-тағы католик шіркеуінің Латын шіркеуінің шіркеулік юрисдикциясы, архиепископтық. Архиепископтық Оңтүстік-Шығыс Техастың бір бөлігін қамтиды және Шығыс Техасты қамтитын шіркеулік провинцияның метрополиялық орталығы болып табылады. Архиепископтық 2004 жылы құрылды, ал бұрын 1959 жылдан бері епархия, ал 1847 жылдан бері «Галвестон епархиясы» болды. Бұл Сан-Антонио архиепископтығынан кейін Техастағы екінші метрополиялық орын. Архиепископтықтың бас шіркеуі – Галвестондағы Әулие Мария соборы базиликасы; қосалқы соборы – Хьюстондағы Қасиетті Жүрек соборы. Қамқоршысы – Таза ұғымның Анасы. 2006 жылдан бері Галвестон–Хьюстон архиепископы – Дэниел Динардо, ол 2007 жылы кардинал атағын алды. Архиепископтық канцелярия Хьюстон қаласында орналасқан.
The Archdiocese of Galveston–Houston (Latin: Archidiœcesis Galvestoniensis–Houstoniensis) is a Latin Church ecclesiastical jurisdiction—an archdiocese—of the Catholic Church in the United States. The archdiocese covers a portion of Southeast Texas, and is the metropolitan see of the ecclesiastical province covering east Texas. The archdiocese was erected in 2004, having been a diocese since 1959 and the "Diocese of Galveston" since 1847. It is the second metropolitan see in Texas after the Archdiocese of San Antonio. The mother church of the archdiocese is St. Mary Cathedral Basilica in Galveston; the co cathedral is the Co Cathedral of the Sacred Heart in Houston. The patron saint is Our Lady of the Immaculate Conception. Since 2006, the archbishop of Galveston Houston is Daniel DiNardo who was also named a cardinal in 2007. The archdiocesan chancery is located in Houston.
1756 жылдан 1847 жылға дейін
Галвестон аймағында католиктердің алғашқы пайда болуы 1756 жылы Галвестон шығанағында испан миссиясы Нуэстра-Сеньора-де-ла-Луздың құрылуымен байланысты. Ол 1771 жылы тасталып кетті. 1821 жылы Мексиканың тәуелсіздік соғысының аяқталуы қазіргі Техасты Мексиканың билігіне өткізді. 1836 жылы Техас революциясының аяқталуымен Мексика Техас Республикасына қарасты Техас провинциясының билігін тапсырды. Хьюстон қаласындағы алғашқы католик шіркеуі – Сент-Винсент шіркеуі 1839 жылы ашылды. Сол жылы Ватикан Техасты Мексиканың Линарес-о-Нуева-Леон епархиясынан бөліп, бүкіл республиканы қамтитын Техас апостолдық префектурасын құрды. Рим папасы Григорий XVI Джон Тимонды Техас префектурасының префекті етіп тағайындады. 1841 жылы Григорий XVI префектураны Техас апостолдық викариатына дейін көтерді және Жан-Мари Одинді апостолдық викарь етіп тағайындады. 1842 жылы Один Галвестон қаласында алғашқы католик шіркеуін ашты. Оның қызмет ету кезеңінде Техас Конгресі Мексика үкіметінің секуляризациялаған бірнеше шіркеулерін қайтарып алды. Один бірнеше мектеп ашып, Урсулин қарындастарын Техастағы алғашқы діни қауым ретінде оларды басқаруға шақырды. 1845 жылдың желтоқсанында Техас Республикасы АҚШ құрамына Техас штаты ретінде қабылданды.
The first Catholic presence in the Galveston area came with the founding of the Spanish Mission Nuestra Señora de la Luz on Galveston Bay in 1756. It was abandoned in 1771. The end of Mexican War of Independence in 1821 put present day Texas under Mexican control. With the ending of the Texas Revolution in 1836, Mexico ceded control of its Texas province to the Republic of Texas. The first Catholic church in Houston, St. Vincent's Church, opened in 1839. That same year, the Vatican removed Texas from the Mexican Diocese of Linares o Nueva León and created the prefecture apostolic of Texas, covering the entire republic. Pope Gregory XVI named John Timon as the prefect of Texas. In 1841, Gregory XVI upgraded the prefecture to the Vicariate Apostolic of Texas, naming Jean Marie Odin as the vicar apostolic. In 1842, Odin opened the first Catholic church in Galveston. During his tenure, the Texan Congress returned several churches that had been secularized by the Mexican Government. Odin opened several schools and invited the Ursuline nuns as the first religious community in Texas to operate them. In December 1845, the Republic of Texas was accepted into the United States as the State of Texas.
1847 жылдан 1862 жылға дейін
Папа Пий IX 1847 жылы Техас апостолдық викариатын Галвестон епархиясына дейін көтерді және оны Балтимор архиепархиясының суфраган епархиясы деп белгіледі. Галвестондағы Әулие Мария шіркеуі собор ретінде тағайындалды. Өкіметтік мерзімінің соңына қарай Один дін қызметкерлерінің санын 84-ке, ал шіркеулердің санын 50-ге жеткізді; оны Техастағы қазіргі католик шіркеуінің әкесі деп атайды. 1861 жылы Один Нью-Орлеан архиепискобы болды.
Pope Pius IX in 1847 elevated the Vicariate Apostolic of Texas to the Diocese of Galveston, designating it a suffragan diocese of the Archdiocese of Baltimore. St. Mary's Church in Galveston was designated as the cathedral. By the end of his tenure, Odin had increased the number of priests to 84 and the number of churches to 50; he has been called the father of the modern Catholic Church in Texas. In 1861, Odin became Archbishop of New Orleans.
1862 жылдан 1892 жылға дейін
Галвестонның екінші епискобы Клод Мари Дюбуи болды, оны 1862 жылы Пий IX тағайындаған. 1865 жылы Америка Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Дюбуи епархияда қосымша приходтар, ауруханалар мен мектептер ашты. 1866 жылы епархияда холера індеті тарады. Америкалық діни қауымдарды Галвестонға шақыруға көндіре алмаған Дюбуи, оның орнына Францияның Сен-Жан-де-Бассель қаласынан келген Илаһи Қамқорлық Сестерін шақырды. Епископтық қызметін атқару кезінде Дюбуи Техасқа жетпіс шақты діни қауым әкелді. Бір сапарында ол Техастағы поляк қауымына қызмет ету үшін Қайта тірілу қауымының қызметін қамтамасыз етті. Дюбуи Техаста денсаулық сақтау саласында маңызды рөл атқарған Инкарнация Сөзінің Қайырымдылық Сестерін құрды. 1873 жылы Нотр-Дам де Намур Сестері Вакода қыздарға арналған Қасиетті Жүрек академиясын ашты. 1878 жылы Дюбуидің денсаулығы нашарлады. Сол жылы Папа Лео XIII Колумб епархиясынан Николаус Галлахерді епархияны басқаруға апостолдық әкімші етіп тағайындады. 1882 жылы Дюбуи епископтықтан кетпестен Еуропаға кетіп, ешқашан Америка Құрама Штаттарына оралмады. Дюбуидің отставкаға кетерге бас тартуы Папаның Галвестонға жаңа епископ тағайындауына кедергі келтірді. 1882 жылы Лео XIII Галлахерді Канопустың титулярлық епископы деп жариялады. Келесі он жыл бойы Галлахер епархиялық епископсыз, ерекше жағдайда, апостолдық әкімші болып қызмет етті. 1886 жылы ол Техаста афроамерикандық балаларға арналған алғашқы католик мектебін ашты. 1890 жылы Ватикан Галвестон епархиясынан аумақ алып, Даллас епархиясын құрды. 1900 жылы Галвестонды қырған дауылдан кейін Галлахер барлық қираған католик мекемелерін қайта жаңартты. Галлахер епархияға Инкарнация Сөзінің Қайырымдылық Сестерін, иезуиттерді, Базилиандық әкелерді, Паулист әкелерді және Үшінші Сент-Доминик Орденінің Сестерін енгізді. Бұл ордендер епархияның барлық аймақтарында шіркеулер, мектептер мен ауруханалар құрды. Ол шамамен 130 діни қызметкерді тағайындап, жүздеген адамды діни қауымдарға қабылдады. 1926 жылы Ватикан Галвестон епархиясын Нью-Орлеан архиепархиясынан Сан-Антонио архиепархиясына көшірді. Берннің билік ету кезеңінде епархия 70 000-нан 200 000-ға дейін өсті, ал мектептердің саны 51-ден 100-ден асты. 1947 жылы Ватикан Галвестон епархиясынан аумақ алып, Остин епархиясын құрды. Сол жылы Папа Пий XII Бернге көмекші епископ ретінде Далластан Венделин Джозеф Нольдты тағайындады. 1950 жылы Берн қайтыс болғаннан кейін Нольд Галвестон епископы болды. 1961 жылдың қыркүйегінде Нольд епархиядағы барлық католик мектептерін нәсілдік интеграциялауға бұйрық берді. Өзінің қызметінің барысында ол 47 приходты және 14 миссияны, сондай-ақ бірнеше мектептерді құрды. 1963 жылы Нольд соқыр болғаннан кейін Папа Павел VI Амарилло епархиясынан епископ Джон Морковскийді көмекші епископ етіп тағайындады. Көмекші епископ ретінде Морковский 1964 жылы "The Texas Catholic Herald" епархиялық газетін құрды. Ол 1966 жылы Гватемала қаласында алғашқы епархиялық миссияны ашты. Сол жылы Ватикан Галвестон-Хьюстон аймағынан аумақ алып, Бомонт епархиясын құрды. 1975 жылы Нольд зейнеткерлікке шыққаннан кейін Морковский Галвестон-Хьюстон епископы болды. Епископтық қызметін атқару кезінде Морковский афроамерикандық және мексикалық американдықтарға қызмет көрсетті, сондай-ақ Хьюстонның үлкен вьетнамдық қауымына және төмен кірісті қауымдарға ерекше назар аударды. 1979 жылы Рим Папасы Иоанн Павел II Киелі Мария соборын кіші базилика мәртебесіне көтерді. 1982 жылы Ватикан Галвестон-Хьюстоннан аумақ алып, Виктория епархиясын құрды. Морковский 1984 жылы қызметтен кетті. Галвестон-Хьюстонның келесі епископы 1984 жылы Иоанн Павел II тағайындаған Сан-Анджело епархиясынан епископ Джозеф Фиоренца болды.
The second bishop of Galveston was Claude Marie Dubuis, named by Pius IX in 1862. After the end of the American Civil War in 1865, Dubuis established additional parishes, hospitals and schools in the Diocese. In 1866, cholera broke out in the diocese. Unable to persuade an American religious congregations to come to Galveston, Dubuis persuaded the Sisters of Divine Providence from Saint Jean de Bassel in France to come instead. During his tenure as bishop, Dubuis brought almost seventy religious congregations into Texas. On one trip to Europe, he secured the services of the Congregation of the Resurrection to minister to the Polish community in Texas. Dubuis founded the Sisters of Charity of the Incarnate Word, which played a significant role in healthcare services in Texas. In 1873, the Sisters of Notre Dame de Namur established the Academy of the Sacred Heart for girls in Waco. By 1878, Dubuis was in bad health. That same year, Pope Leo XIII named Nicolaus Gallagher of the Diocese of Columbus as the apostolic administrator to operate the diocese. Dubuis left Texas for Europe in 1882 without resigning as bishop, never to return to the United States. Dupuis' refusal to resign prevented the pope from naming a new bishop for Galveston. In 1882, Leo XIII named Gallagher instead as the Titular Bishop of Canopus. For the next ten years, in an unusual arrangement, Gallagher served as apostolic administrator in Galveston without a diocesan bishop. In 1886, he opened the first Catholic school for African American children in Texas. In 1890, the Vatican erected the Diocese of Dallas, taking territory from the Diocese of Galveston. After the 1900 Galveston hurricane devastated the city, Gallagher rebuilt all the destroyed Catholic institutions. Gallagher introduced into the diocese the Sisters of Charity of the Incarnate Word, the Jesuits, the Basilian Fathers, the Paulist Fathers and the Sisters of the Third Order of St. Dominic. These orders founded churches, schools, and hospitals throughout the diocese. He ordained about 130 priests and received several hundred people into religious communities. In 1926, the Vatican transferred the Diocese of Galveston from the Archdiocese of New Orleans to the new Archdiocese of San Antonio. The diocese increased from 70,000 to 200,000 parishioners during Byrne's tenure, and the number of schools from 51 to over 100. In 1947, the Vatican erected the Diocese of Austin, taking territory from the Diocese of Galveston. That same year, Pope Pius XII named Wendelin Joseph Nold of Dallas coadjutor bishop in Galveston to assist Byrne. When Byrne died in 1950, Nold automatically succeed him as bishop of Galveston. In September 1961, Nold ordered that all Catholic schools in the diocese be racially integrated. During his tenure, Nold established 47 parishes and 14 missions, as well as several schools. After Nold went blind in 1963, Pope Paul VI named Bishop John Morkovsky from the Diocese of Amarillo as coadjutor bishop. While coadjutor bishop, Morkovsky in 1964 he founded the diocesan newspaper The Texas Catholic Herald. He established the first diocesan mission in Guatemala City in 1966. That same year, the Vatican erected the Diocese of Beaumont with territory from Galveston Houston. When Nold retired in 1975, Morkovsky automatically became bishop of Galveston Houston. During his tenure as bishop, Morkovsky established African American and Mexican American ministries and gave special attention to low income parishioners and Houston's large Vietnamese community. In 1979, Pope John Paul II elevated the status of St. Mary Cathedral to that of a minor basilica. In 1982, the Vatican erected the Diocese of Victoria, taking more territory from Galveston Houston. Morkovsky resigned in 1984. The next bishop of Galveston Houston was Bishop Joseph Fiorenza from the Diocese of San Angelo, named by John Paul II in 1984.
2004 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін
2004 жылы Иоанн Павел II Галвестон-Хьюстонның жаңа шіркеулік провинциясын құрды және Галвестон-Хьюстон епархиясын Галвестон-Хьюстон архиепархиясына дейін көтерді. Рим папасы 20 жыл бойы епархия епискобы болған Фиоренцаны жаңа архиепархияның алғашқы архиепискобы етіп тағайындады. 2024 жылғы мәлімет бойынша, Динардо қазіргі Галвестон-Хьюстон архиепискобы.
In 2004, John Paul II created the new Ecclesiastical Province of Galveston–Houston and elevated the Diocese of Galveston–Houston to the Archdiocese of Galveston Houston. The pope appointed Fiorenza, bishop of the diocese for 20 years, as the first archbishop of the new archdiocese. As of 2024, DiNardo is the current archbishop of Galveston Houston.
Жыныстық қатынас
2002 жылы сол кездегі епископ Фиоренца епархия балалар мен жастардың қауіпсіздігін басты назарға алатынын мәлімдеді. 2006 жылы «Хьюстон Пресс» газетінде жарияланған хабарламада Фиоренцаның архиепископтыққа қиын жағдайдағы дін қызметкерлерін қабылдауға бейім екендігі айтылды. Сондай-ақ, мақалада архиепископтықтың жиі қоғамдық бақылаудан өзін қорғауға тырысқандығы, сотта күшті заңдық қорғаныс жасағаны, құрбандарды зорлық-зомбылыққа өздері кінәлі деп айыптағаны және ақпарат құралдарынан шындықты жасырғаны жазылған. 2019 жылдың 30 қаңтарында архиепископ Динардо архиепископтықтағы соңғы 70 жылда жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысы бар деген күдікпен айыпталған 40 дін қызметкерінің тізімін жариялады. Тізімде Джон Келлердің есімі де болды. Динардо Келлерге тізім жарияланғаннан кейін бір күні ғибадат етуге рұқсат бергені үшін сынға ілікті. 2020 жылдың желтоқсанында Мануэль Ла Роза Лопес екі балада ұятсыздық жасағаны үшін кінәлі деп танылды және 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Осы қылмыстар 1997-2001 жылдар аралығында Конроудағы Қасиетті Жүрек католик шіркеуінде болды; құрбандар кәмелетке толмаған ұл мен қыз еді. Жәбірленушілердің бірі 2018 жылы қылмысты хабарлаған, ал Ла Роза Лопес сол кезде тұтқындалды. 2019 жылы екі құрбанның бірі Ла Роза Лопеске қадағалау жасаудағы немқұрайлылық үшін архиепископтықты сотқа берді. 2021 жылы архиепископтыққа дін қызметкері Фи Нгуеннен зорлық көрген қыздың ата-анасы 10 миллион доллар талап етті. Нгуен 2018 жылы Викториядағы Назарет академиясында жасалма мойындау кезінде қызға қолымен тиген деген айып тағылды. Архиепископтың мәлімдемесіне сәйкес, полиция оқиғаны тергеп, ешқандай айып тағылмады. Ата-аналар бұрын Виктория округінде сотқа шағымданып, бірақ ол қабылданбады.
In 2002, then Bishop Fiorenza issued a statement that the diocese would "make the protection and safety of children and young people a top priority". A 2006 news report by the Houston Press said that Fiorenza had a tendency to accept troubled clergy into the archdiocese. The article also stated that the archdiocese frequently acted to protect itself from public scrutiny, mounting vigorous legal defenses to lawsuits, blaming the victims for their abuse, and obfuscating for the news media. On January 30, 2019, Archbishop DiNardo released a list of names of 40 priests from the archdiocese with credible allegations of sexual misconduct over the previous 70 years. One name on the list was John Keller. DiNardo was criticized for allowing Keller to offer mass publicly at his parish the morning after the list was released. In December 2020, Manuel La Rosa Lopez pleaded guilty to two counts of indecency with a child and was sentenced to 10 years in state prison. The crimes took place at Sacred Heart Catholic Church in Conroe between 1997 and 2001; the victims were an underage boy and girl. One of the victims reported the crimes in 2018 and La Rosa Lopez was arrested then. In 2019, one of the two victims sued the archdiocese for negligence in their supervision of La Rosa Lopez. The archdiocese was sued for $10 million in 2021 by the parents of a girl they said was sexually abused by Phi Nguyen, an archdiocesan priest. Nguyen had allegedly touched the girl inappropriately during a mock confession at Nazareth Academy in Victoria in 2018. In response, the archdiocese noted that police had investigated the incident and filed no charges. The parents had previously filed suit in Victoria County, but it had been dismissed.
Техастың префекттері
Джон Тимон, К. М. (1840–1847)
John Timon, C. M. (1840–1847)
Техас елшілерінің орынбасарлары
Жан Мари Один, К. М. (1841–1847)
Jean Marie Odin, C. M. (1841–1847)
Білім
2018 жылы архиепископтық мектеп жүйесі Техас штатындағы ең ірі жеке мектеп жүйесі еді. Жүйеде 59 мектеп болды, оларда шамамен 19 500 оқушы білім алды. 2005 жылдан 2012 жылға дейін оқушылардың жалпы саны тұрақты түрде 18 000-ға жуық болды. Осы кезеңде бірнеше жаңа мектептер ашылды. 2012 жылы мектеп жүйесі Хьюстон қаласының орталық аймағында 13 мектепте жұмыс істеді; сол жылы оларда 2000 оқушы оқыды, олардың шамамен 66 пайызы католик дінін ұстанатын болды. Хьюстон қаласының католиктік мектеп жүйесінің өсуі АҚШ-тың көптеген басқа аймандарымен салыстырғанда, оқушылар санының күрт азаюына ұшыраған католиктік мектеп жүйелерінен ерекшеленді.
As of 2018, the archdiocesan school system was the largest private school system in Texas. The system had 59 schools, with an enrollment of approximately 19,500 students. From 2005 to 2012 total enrollment was consistently around 18,000. Several new schools were established at the time. In 2012, the schoold system operated 13 in central Houston; that year they had 2,000 students, with about 66% of the students being Catholic. The growth in Houston's Catholic school system contrasted with Catholic schooling systems in many other parts of the United States, which faced steep enrollment declines.