Кіріспе
Джон Элютер дю Понт (22 қараша 1938 – 9 желтоқсан 2010) – американдық сотталған қатқасыр. Дюпон отбасының байлығының мұрагері,
John Eleuthère du Pont (November 22, 1938 – December 9, 2010) was an American convicted murderer. An heir to the du Pont family fortune,
Ерте өмір және білім
Джон дю Понт 1938 жылғы 22 қарашада Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында Уильям дю Понт-Жүніор мен Жан Лизетер Остин (1897–1988) отбасында төртінші бала ретінде дүниеге келді. Ол Пенсильвания штатының Ньютаун-сквер қаласындағы Лизетер-Холл сарайында өсті. Бұл сарай 1922 жылы анасының әкесімен бірлесіп, оларға үйленген кезде сыйға берілген 80 гектардан астам жерге салынған еді. Оның ата-анасының екеуі де 19 ғасырдың басында Еуропадан Америка Құрама Штаттарына көшіп келіп, зор табысқа жеткен. 1920-1930 жылдары дю Понттың ата-анасы қосымша жер сатып алып, таза тұқымды жылқы өсіру, көрмеге қою және жарыс өткізу үшін Лизетер Холл шаруашылығын дамытты. 1941 жылы ата-анасы ажырасқаннан кейін анасы Лизетер Холл шаруашылығын өз иелігінде қалдырды. Ол шаруашылыққа Гернси сиырларын қосып, Уэльс понилерін өсірді. Джонның ата-анасы ажырасқанда оған 2 жас болған. Оның Жан және Эвелин есімді екі үлкен қарындасы, Генри Э. И. дю Понт есімді ағасы және әкесінің екінші некесінен туған Уильям дю Понт III есімді кіші інісі болды. 1957 жылы Хаверфорд мектебін бітірді. Ол Пенсильвания университетінде оқыды, онда Zeta Psi студенттік қауымдастығының мүшесі болды, бірақ бірінші курсты аяқтамай оқуын тоқтатты. Кейін Флорида штатының Майами қаласындағы колледжге түсіп, ғалым Оскар Т. Оуренің жетекшілігімен оқыды. 1965 жылы Майами университетін зоология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді. 1973 жылы Вилланова университетінде табиғат ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 2015 жылғы қазан айында өткен бір подкаста Марк Шульц дю Понт шамамен отыз жасқа толғанда, ол мініп жүрген жылқыдан құлыпқа түсіп, жыныс мүшелеріне жарақат алғанын айтты. Олар жұқтырылып, алынып тасталды, нәтижесінде өмірінің соңына дейін андрогинге тән белгілері пайда болды.
Ғылыми мансап
Дипломдық жұмысы барысында ду Пон Филиппин мен Оңтүстік Тынық мұхитындағы құстардың түрлерін зерттеу және анықтау мақсатында бірнеше ғылыми экспедицияларға қатысты. Орнитолог ретінде ду Понға құстардың екі ондаған түрін жаңадан ашқандығы есептеледі. Ол 1957 жылы Делавэр табиғи тарих мұражайын құрды. Жастығында ол мұражайдың басқарма мүшесі болып, 1972 жылы оның ашылуына көмектесті. Ғылыми экспедицияларға қатысқаннан кейін ол көп жыл бойы мұражай директоры қызметін атқарды.
Жеке өмір
45 жасында 1983 жылдың 3 қыркүйегінде ду Понт 29 жастағы Гейл Венкке, еңбек терапевтіне үйленді. Олар автокөлік апатында қолы жарақат алғаннан кейін танысты. Олар алты айдан кем уақыт бірге өмір сүрді. Дюпонт үйленгеніне он ай толғанда ажырасуға өтініш берді. Венк ду Понтты 5 миллион доллар талаппен сотқа берді, ол оған тапаншаны бағыштап, каминге итеруге тырысқанын мәлімдеді. 1987 жылы Джон Дюпонттың 200 миллион долларлық мүлікке ие екені бағаланды.
Филателия
Дюпон сонымен қатар филателист болды. 1980 жылы аукционға аты-жөнін жасырып қатысып, ол әлемдегі ең сирек маркалардың бірі – Британ Гвианасының 1856 жылғы 1 центтік қара және фуксия түсті маркасына 935 000 доллар төледі. Оның қайтысынан кейін бұл марка 2014 жылдың 17 маусымында Sotheby’s аукционында 9,5 миллион долларға (сатушы комиссиясын қоса алғанда) сатылды. Бұл марканың сатылу бойынша төртінші рет рекордты жаңартты. 1986 жылы «Джон Фоксбридж» деген атпен қатысып, «Британдық Солтүстік Америка» экспонаттары үшін СТОКХОЛМИЯ 86 халықаралық марка көрмесінде FIP Чемпионаты класында Grand Prix d’Honneur жүлдесін жеңіп алды. Дюпон түрмеде отырғанда да маркалар сатып алуын тоқтатпады, бірақ оларды түрмеге әкелуге рұқсат берілмеді.
Жеңіл атлетика
Дю Понт Ньютаун скверіндегі Лисетер Холл фермасын әуесқой күрескерлер үшін жоғары сапалы күресу орталығы ретінде дамытты. Ол жеке топты әкесінің танымал жарыс шаруашылығының атымен "Фокскачер командасы" деп атады. Дю Понт Олимпиадалық жүзу және күрес оқу орталығын құрды және оның иелігіндегі жарыстарға демеушілік етті. Ол сондай-ақ Олимпиада чемпиондары Марк Шульц, Дейв Шульц және оның әйелі сияқты бірнеше адамға жылдар бойы жердегі үйлерде тұруға рұқсат берді. Дейв Шульц сонымен қатар Курт Англдың Шульц өлтірілген кезде мүшесі болған "Фокскачер" командасын жаттықтырды. Дю Понт күрес, жүзу, жеңіл атлетика және қазіргі заманғы бессайысқа демеушілік жасады. Ол сондай-ақ қазіргі заманғы бессайыстың (жүгіру, жүзу, ату) бір бөлігін жеке шара ретінде насихаттауға қатысты. Ол өзі де спортпен айналысып, 50 жасында күреске түсті. Оның күрес тәжірибесі жоғары мектепте оқыған кезінде ғана болған. Ол 1992 жылы Колумбияның Кали қаласында өткен Ардагерлер әлем чемпионатында, 1993 жылы Канаданың Торонто қаласында және 1995 жылы Болгарияның София қаласында 55 жасында қайта жарысқа қатысты.
Сот ісі
1988 жылдың тамызында ол қаржылаған Вилланова университетіндегі күрес бағдарламасы екі жылдан соң мәселелерге байланысты жабылды. 1988 жылдың желтоқсанында сотқа берілген талап арыз (соттан тыс келісіммен аяқталды) ду Понттың Вилланованың көмекші жаттықтырушысы Андре Метцгерге қолайсыз жыныстық ұсыныстар жасағанын көрсетті.
Дейв Шульцті өлтіру
1996 жылғы 26 қаңтарда Ду Понт Ньютаун-скверде (Пенсильвания штаты) орналасқан үйінің ауласында Дейв Шульцті атып өлтірді. (Бұл ғимарат кейіннен бұзылды.) Шульцтің әйелі Нэнси және Ду Понттың қауіпсіздік қызметінің басшысы Патрик Гудейл (бұрынғы АҚШ теңіз жаяуы) оқиғаға куә болды. Оқиға кезінде қауіпсіздік басшысы Ду Понттың көлігіндегі жолаушы орнында отырған. Полиция оның жасаған ісіне себепті анықтамады. Шульц көп жылдар бойы Ду Понтпен күресу командасын жаттықтыру бойынша жұмыс істеген. Ду Понттың достары бұл оқиғаның оның мінезіне сай емес екенін айтты. Калифорния штатының Хермоса Бич қаласынан келген триатлоншы Джой Хансен Лютнер екі жыл бойы Ду Понттың меншігінде тұрды. Лютнердің сөзіне қарағанда, Ду Понт 1980 жылдардың ортасында оның қиын кезеңін бастан өткізуге көмектескен. Кейін ол: «Джон менің отбасым мен достарыммен бірге маған жаңа өмір сыйлады. Ол тек ақша ғана емес, эмоционалдық қолдау көрсетті», – деді. Ол бұл кісі өлтіруге сенбедінін білдірді. Оның сөзінде: «Егер Джон ақыл-есі дұрыс болса, Дейвті өлтірмес еді», – делінген. Көптеген адамдар қылмысқа дейін бірнеше ай бойы Ду Понттың күрделі мінез-құлқына назар аударған. Сот процесінде қорғау тарапынан шақырылған сарапшы психиатр Ду Понтты параноидтық шизофрениямен ауырған адам деп сипаттады, ол Шульцтің оны өлтіруге жасалған халықаралық қастандыққа қатысқан деп сенген. Ол Ду Понттың үйіне біреулер кіріп, оны өлтіруі мүмкін деп қорқып, үйіне түрлі қауіпсіздік жүйелерін орнатқанын айтты. Пенсильвания штатының заңнамасында үшінші дәрежелі кісі өлтіру – бірінші дәрежелі (ішінен туған) немесе екінші дәрежелі (қылмыс жасау кезінде болған) кісі өлтіруден жеңіл жазаланады және өлтіру ниеті болмағанын көрсетеді. Пенсильвания қылмыстық кодексінде «ақыл-есі дұрыс емес» дегеніміз – «ауру немесе кемістігі» салдарынан адамның өзінің ісі дұрыс емес екенін түсінуге немесе заңға сәйкес әрекет етуге қабілетсіз болуын білдіреді (М’Нэгтен қағидасы). «Күнәлі, бірақ психикалық ауру» деген қазылар алқасының шешімі бойынша жазалау шарасын судья Патрисия Дженкинс анықтауы тиіс болды. Ол Ду Понтты 5 жылдан 40 жылға дейін соттауға құқылы болды. Ол 13 жылдан 30 жылға дейін бас бостандығынан айырылды және Пенсильвания түрме жүйесіндегі ең төменгі қауіпсіздік деңгейіндегі Мерсер мемлекеттік түзету мекемесіне қамалды. Бастапқыда Ду Понт Кресон түзету институтына қамалды. Ду Понттың адвокаттары қылмыстық іс бойынша апелляциялық шағымдарын жолдады. 2000 жылы оның ісі АҚШ Жоғарғы Сотына жетті, ол бұрынғы үкімді күшінде қалдырды. Ду Понт алғаш рет 2009 жылғы 29 қаңтарда шартты түрде босатылуға құқылы болды, бірақ оған рұқсат берілмеді. 2010 жылы Филадельфиядағы үшінші апелляциялық сот апелляциялық шағымда көтерілген бір мәселені қоспағанда, барлық шағымдарды қабылдамады (Шульцті өлтіргенге дейін оның қолданған скополамин тамызылысына қатысты) және жазбаша түсіндірулерді сұрады. Ду Понттың ең ұзақ мерзімге сотталу мерзімі 2026 жылғы 29 қаңтарда аяқталуға тиіс еді, ол кезде оған 87 жас толар еді.
Өлім
2010 жылы 9 желтоқсанда 72 жасында созылмалы обструктивті өкпе ауруынан (СОӨА) қайтыс болды. Пенсильвания штатының түзеу мекемелері департаментінің өкілі Дю Понттың Лаурел Хайлендс мемлекеттік түзеу мекемесінде төсегінде жауапсыз жатқан күйде табылғанын мәлімдеді. Ол таңғы сағат 6:55-те UPMC Сомерсетте қайтыс болды. Өсиетіне сәйкес, Уилмингтон, Делавэр қаласындағы Ду Пон де Немоурс зиратында қызыл Foxcatcher күрес формасымен жерленді.
Қайырымдылық және институттар
Дюпон 1957 жылы Делавэр табиғи тарих мұражайын құрды, ол 1972 жылы оның туысы Генри Фрэнсис дюпон сыйлаған Винтертур маңындағы жерде көпшілікке ашылды. Джон Дюпон көп жылдар бойы басқарма мүшесі болып қызмет етті. Ол сондай-ақ 1986 жылы ашылған Вилланова университетінің жаңа баскетбол аренасын қаржыландыруға көмектесті. Алғашқыда ол Джон Элютер дю Понт павильоны деп аталды, бірақ оның сотталғаннан кейін оның есімі ғимараттан алынып, жай ғана Павильон деп аталды. Бүгінде бұл ғимарат Финнеран павильоны деп аталады.
Түлкі аулау фермасы
1988 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, ду Понт Лисетер Холл фермасының басқаруын өз мойнына алды және оны әкесінің танымал толыққанды жарыс аттары тұрағының құрметіне "Foxcatcher Farm" деп атады. Ол сол кезде сарайда тұрмады, шағын үйінде тұрды. Анасы қайтыс болғаннан кейін бірнеше күннен соң ол негізгі үйге көшіп келді. Ол оның көп бөлігін сақтап, күрес залы мен осы салаға қатысты қосымша ғимараттар салды. Қайтарылғаннан кейін, 1996 жылдың күзінде ол 70-ке жуық Гернсей сиырларынан тұратын сүт шаруашылығын сатты. Ол Foxcatcher Farm-дағы барлық ғимараттарды матовый қара түске бояуға бұйрық берді. Бұрын ду Понт басқарған және сүт фермасын сенімді сақтауға алған Делавэр табиғат тарихы мұражайы, оның сотталып, түрмеге кесілгеннен кейін 1998 жылдың қаңтар айында осы бөлігін сатты. Қазіргі таңда, 1785 жылы құрылған Episcopal Academy жекеменшік тәуелсіз K–12 мектебі бұл жерге орналасқан, ол 2008 жылы жақын орналасқан Филадельфияның Мерион және Девон қалаларындағы екі бөлек кампустан көшіп келді. Ду Понт өскен және 57 жыл бойы тұрған 90 жылдық Лизетер Холл сарайы 2013 жылдың қаңтар айында Glenn Miller Demolition компаниясымен бұзылды. Сарай қазір Toll Brothers компаниясы "Лисетер Естейт" деп аталатын "449 сәнді үйден тұратын жоспарланған қалашық" құрып жатқан жердің бір бөлігінде орналасқан. Көптеген шаруашылық ғимараттары бұзылды, бірақ 7000 шаршы фут көлемдегі тарихи сарай жаңа құрылыста клуб үйі ретінде пайдаланылады.
Даулы өсиет
1986 жылы Дюпонның құны шамамен 200 миллион долларға бағаланды, қазіргі шақта бұл сомаға жуықтайды. Оның өсиеті бойынша мүлкінің 80 пайызы болгар күрескері Валентин Йордановқа, «Фокскачерде» жаттыққан Олимпиада чемпионына және Йордановтың туыстарына бұйырды. 2011 жылдың маусым айында Дюпонның қызы Беверли А. Дюпон Гаугел мен немересі Уильям Х. Дюпон Пенсильвания штатының Медиа қаласында өсиетке қанағаттанбау туралы петиция тапсырды, олар Дюпон өсиетін жасаған кезде «ақыл-есі дұрыс болмаған» деп мәлімдеді. Петицияда сол кезде Джон Дюпон өзін Иса Мәсіх, Далай-лама және Ресей императоры деп айтқандығы көрсетілген. Аталған петиция қабылданбады, ал апелляциялық сот Пенсильвания Жоғарғы соты Делавэр округінің жетімдер сотының өсиетке қанағаттанбау туралы шешімін күшінде қалдырды. Делавэр округінің жалпы сот төрағасы, судья Джозеф Кронин, петицияны негізсіз деп таныды, себебі 2006 жылға дейінгі екі өсиетте де қыз бен немеренің есімдері көрсетілмеген. Егер 2010 жылғы қыркүйектегі өсиет жарамды деп табылса, оларға ешқандай зиян келмейді. 2012 жылдың 19 қарашасында Жоғарғы соттың үш судьясы бұл шешімді бекітті. 2014 жылы Беннетт Миллер режиссерлік еткен «Фокскачер» фильмі Шульц ағайындыларының тағдырына және Джон Дюпонның олармен қарым-қатынасына негізделген. Стив Карелл Дюпон рөлін сомдағандығы үшін «Үздік актер» номинациясына ие болды. Олимпиада чемпионы, Дейв Шульцтің інісі Марк Шульц «Фокскачер: Ағамның өлімінің шындығы, Джон Дюпонның ақылы және Олимпиада алтынына ұмтылыс» атты кітап жазды. ESPN Films 2015 жылы «The Prince of Pennsylvania» атты «30 for 30» сериясының аясында Дюпон мен «Team Foxcatcher» туралы деректі фильмді көрсетті. Фильмде «Фокскачер» күрес командасының бірнеше бұрынғы мүшелері, соның ішінде Марк Шульц, Джон Дюпонның бұрынғы әйелі Гейл Денни және Марк пен Дейв Шульцтің ата-аналары бейнеленген. Джесси Вайл режиссерлік еткен фильм 2015 жылдың 20 қазанында көрсетілді. Фильмнің атауы Дейв Шульцтің Монако князі Альбертке жолдаған хатынан алынған, онда ол Шульцтің Монако күрес командасының жаттықтырушысы болуын қабылдамайтынын білдірген. Netflix 2016 жылы «Team Foxcatcher» атты деректі фильмін шығарды, ол Джон Дюпонның күреспен және «Фокскачер» фермасымен байланысын көрсетеді. Фильмде көптеген қатысушылармен сұхбаттар мен архивтік кадрлар пайдаланылды.