Кіріспе

Ұлыбританиялық ішкі жанатын қозғалтқыштар өндіруші Crossley компаниясы, Манчестер қаласында (Ұлыбритания) ішкі жанатын қозғалтқыштарды өндіруде алғашқылардың бірі болды. 1988 жылдан бері ол Rolls Royce Power Engineering тобының құрамында. 100 000-нан астам Crossley мұнай және газ қозғалтқыштары жасалған.

Кроссли ағайындылары

Кроссли бауырлары 1867 жылы Фрэнсис (1839–97) және Уильям Дж. (1844–1911) ағайындар құрды. Фрэнсис, еңісінің көмегімен, Манчестер қаласының орталығындағы Ұлы Марлборо көшесінде Джон М. Данлоптың инженерлік бизнесін сатып алды, оған сорғылар, пресс машиналар және кішкентай бу машиналарының өндірісі кірді. Уильям (1910 жылдан бастап – сэр Уильям, баронет) сатып алудан кейін көп ұзамай ағасына қосылды. Алғашқыда компанияның атауы Crossley Brothers and Dunlop болып өзгертілді. Әрбір ағайын инженерлік мамандық бойынша тәлім алған: Фрэнсис, сондай-ақ Фрэнк деп танылған, Роберт Стивенсон және компанияда; ал Уильям – Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы У. Г. Армстронг компаниясында. Уильям бизнес жағына ден қойды, ал Фрэнк инженерлік білімімен қамтамасыз етті. Ағайындар берілген христиандар және қатаң түрде арақ ішпеушілер болды, олардың пікірінше дұрыс емес сыра зауыраттары сияқты компанияларға өнім жеткізуден бас тартты. Олар өздерінің жол көліктерінде пайдалану үшін ерте христиандық символы – копт кресін эмблема ретінде қабылдады. 1869 жылы олар Кёльндегі Отто мен Лэнгденнің жаңа газбен жұмыс істейтін атмосфералық ішкі жану қозғалтқыштарына қатысты Ұлыбритания және әлемдік (неміс тілінен басқа) патенттік құқықтарды сатып алуды көре білді, ал 1876 жылы бұл құқықтар әйгілі Оттоның төрт тактілі циклдік қозғалтқышына дейін кеңейтілді. Төрт тактілі қозғалтқыштарға ауысу өте жылдам болды, соңғы атмосфералық қозғалтқыштар 1877 жылы жасалды. Бизнес гүлденді. 1881 жылы Crossley Brothers жекеше акционерлік қоғамға айналды (яғни Crossley Brothers Ltd.), ал 1882 жылы Манчестердің шығысындағы Опеншоудағы Поттери Лейнге көшті. Техникалық жақтан да одан әрі жақсартулар жасалды, соның ішінде 1888 жылы клапанды клапандар мен ыстық түтікпен тұтандыру жүйесінің және көміртегіштің енгізілуі, бұл ұшқыш сұйық отынды пайдалануға мүмкіндік берді. 1891 жылы көрсетілген ауыр «май» қозғалтқышын пайдалану арқылы компанияның болашағы қамтамасыз етілді. Басқа қолданыстардың ішінде бұл «май» қозғалтқыштары суару үшін Гвинн центрифугалық сорғыларымен бірге қолданылды. 1896 жылы олар отынды тұтастыру үшін тек қысылудың жылуын пайдаланатын дизельдік жүйеге құқық алды. Олардың алғашқы дизельді қозғалтқышы 1898 жылы жасалды. Ғасырдың басында бензин қозғалтқыштары да өндірілді, ал 1901 жылдан бастап бұл қозғалтқыштар жол көліктеріне, соның ішінде 1905 жылы Leyland автобустарына енгізіле бастады. Өндіріске жасалған маңызды үлес – конвейерлік желіні енгізу. Кроссли жүйесі тіпті Генри Фордқа да әсер етті, ол ғасырдың басында Поттери Лейнге сапар жасады.

Кроссли моторлары

1904 жылы компания моторлы автомобильдерді өндіруді бастады және 1906 жылдың 11 сәуірінде Crossley Motors Ltd. жеке компаниясы тіркелді. Бұл компания 1948 жылы Associated Equipment Company (AEC) компаниясына сатылып, 1958 жылға дейін көлік өндірісі жалғасты.

Кроссли Премьер

1919 жылы Кроссли ағайындары өте үлкен қозғалтқыштар шығарған Сандиакрадағы Премьер газ қозғалтқыштарын сатып алды, ал 1935 жылы олардың атын Кроссли Премьер Инжиниринг Лтд деп өзгертті. Ноттингем зауыты кеңейтіліп, 1966 жылға дейін өндіріс жалғасты. Бұл үлкен көлденең ауыр майлы қозғалтқыштар болатын, әдетте электр станцияларында немесе ауа компрессорлары, су сорғылары немесе диірмендер сияқты өнеркәсіптік жабдықтарды қуаттандыру үшін қолданылатын. Олар стандартты цилиндрлік бөлімге негізделген, қатарлы немесе көлденеңге қарама-қарсы цилиндрлі қозғалтқыштар түрінде әртүрлі өлшемдерде шығарылды. Оларда жану камералары болды, камераның үстінде және астында бір кіреберіс және шығыс клапандары орналасқан. Сол кездегі Brush сияқты басқа өндірушілер де модульдік, қарама-қарсы цилиндрлі бөлімдер түрінде өте ұқсас қозғалтқыштар өндірді. Кроссли қозғалтқыштары әр цилиндрде моноблокты бас қолдануымен ерекшеленді, бірақ бұл өзін-өзі ұстап тұратын ылғалды қаптама түрінде болды, ал цилиндрдің бүкіл қабырғасының су қамтығы жеке құйма болды. Қозғалтқыштар электрмен жұмыс істейтін турбокомпрессордың сирек практикалық қолданылымдарының бірі болды. 1960 жылдарға қарай сатулар жақсы деңгейде болғанымен, компания пайдасыз болды. Осы кездегі қозғалтқыштардың дизайны негізінен 40 жыл бұрын жасалған, сондықтан 1962 жылы француздық Pielstick дизайнын пайдалану туралы келісімге келді. Кемелерге, теміржол локомотивтеріне және электр энергиясын өндіруге арналған осы қозғалтқыштардың өндірісі бастапқыда Ноттингемде жүргізілді. Бірақ, қозғалтқыштар енгізілгенге дейін қаржы бітіп, компания банкроттық басқарушыларды шақыруға мәжбүр болды. Belliss and Morcom Ltd. сатып алушы таба алды, бірақ Crossley Premier атауы сақталды. Қозғалтқыштар нарығы тарылып, 1968 жылы жаңа компания Amalgamated Power Engineering (APE) тобына қосылып, APE Crossley Ltd. атауын алды. Бірінші рет жаңа компания қозғалтқыштарда копт кресі логотипін пайдаланды. Бұрын бұл логотип тек Crossley Motors өнімдерінде ғана болған, оны пайдалану құқығы British Leyland-тен сатып алынуы керек еді. APE, өз кезегінде, 1981 жылы Northern Engineering Industries (NEI) құрамына кіріп, компанияның атауы NEI Allen Limited – Crossley Engines болып өзгерді.

Rolls-Royce Power Engineering компаниясының энергетикалық қызметі

NEI-нің өзі 1988 жылы Rolls Royce plc компаниясымен сатып алынды, соның нәтижесінде компания Rolls Royce Industrial Power Group-тың Allen Power Engineering – Crossley Engines бөлімшесінің құрамына кірді. Бұл бөлімше кейін Rolls Royce Power Engineering-дің Crossley Engines бөлімшесіне айналып, 1995 жылға дейін Crossley Pielstick өнімдерін шығаруды жалғастырды. Кроссли зауыты, Pottery Lane көшесінде орналасқан, 2009 жылдың 27 ақпанында жабылды, ал қалған бизнесі Данфермлиндегі Rolls Royce зауытына көшірілді. Зауыстың бұзу жұмыстары 2009 жылдың желтоқсан айында басталды.

Патенттер

Кроссли ағайындары ішкі жану қозғалтқыштарын жетілдіруге қатысты көптеген патенттер алды. Мысалы, 1915 жылғы британдық патент № 305 – қалдық жылуды қайта пайдалану құрылғысы.