Кіріспе

Чидл – Англияның Стаффордшир графтығындағы Стаффордшир Мурлендс ауданындағы базар қаласы және азаматтық округ. 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 12 000 адамды құрайды. Ол Утоксетер, Лик, Эшборн және Стоук-он-Трент қалаларының арасында орналасқан.

Тарих

Чидл – англосаксон дәуіріне жататын тарихи базар қаласы, ол 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында тіркелген. Қала тарихи Стаффордширдің Тотмонслоу жүзінің құрамында орналасқан, әкімшілік тұрғыдан қазір Стаффордшир Мурландс аймағына қарасты. "Domesday Book" кітабында Чидл Роберт Стаффордқа тиесілі "Селле" деп көрсетілген. Ол кездегі аумақ 6 шақырымға 3 шақырымға созылып, 9 отбасы тіркелген. 1176 жылы Бассет әулеті "Чедл" иелігін алды, ал 1250 жылы Ральф Бассетке Генрих III патша базар құқығы мен жыл сайынғы жәрмеңке өткізуге рұқсат берді. 1309 жылы 75 отбасы Милл-роуд маңындағы астық ұнтақтайтын диірменді пайдаланғаны жазылған. Елу жылдан кейін ауылға 12 ғасылдан қалған құрылысты алмастыратын жаңа шіркеу салынды, ол 1837 жылға дейін қолданыста болды. 1606 жылы шіркеу мектеп ашты, ал 1685 жылы шіркеудің сол кездегі пасторы, Генри Стаббс, Чидлде грамматикалық мектеп ашу үшін қаржылай көмек қорды құрды. Мектеп Монкхауста (Хай-стрит артында) салынды және 1917 жылға дейін жұмыс істеді. Осы қор бүгінге дейін сақталған. Қазір Монкхауста 3-ші Чидл скаут тобы орналасқан. 1676 жылы Чидлде мыңнан астам адам тұрған, ал жүз жылдан кейін (1772) – мың сегіз жүз адамға жеткен. Ол кезде жұмыспен қамтудың басты көзі – ауыл шаруашылығы және фермерлік болды. Осы кезеңде жаңа жұмыс үйі салынды және ашылды. Ол 1837 жылы Чидл одағының құрамында кеңейтілді. 1909 жылы ғимараттың бір бөлігі бұзылып, оның орнына емхана ашылды. Кешеннің барлығы 1987 жылы бұзылып, жаңа аурухана салынды, оны 1989 жылы ханшайым Анна ашты. 1798 жылы 10 тоқымашының үйі салынды. Тоқымашылар төменгі қабатта тұрды, ал жоғары қабатта лента тоқуға арналған станоктар орналастырылды. 1820 жылдары станоктар Тап-стриттегі фабрикаға көшірілді. Бұл лента фабрикасы 1972 жылы жабылып, қазір дүкен болып жұмыс істейді. 1851 жылы Чидлде жібек және тары мата фабрикалары салынды. Олар жүздеген жұмысшыны жұмыспен қамтып, 1981 жылы жабылды. 1725 жылы Чидлдің Брукхаус ауданында Чидл мыс және қола компаниясы өндірісті бастады, 100 жылдан кейін Томас Паттен атымен Оукамур ауданына көшірілді. 1851 жылы оны Бирмингемдік Томас Болтон сатып алды. 1890 жылы Болтон Фрогхоллде зауыт ашты, ал Оукамур зауыты 1963 жылы жабылды. Қасиетті Джайлз католик шіркеуі 1846 жылы ашылды. Оның 61 метрлік мұнарасы бүгінге дейін қаланың бейнесін әсемдейді. Оны Август Уэлби Нортмор Пуджин салған, ол Шрусберидің 16-шы графы Джон Талботтан "теңдесі жоқ" шіркеу құруды тапсырған. Осы мақсатына жету үшін Талбот Пуджинге құрылысқа шексіз қаражат берді. Шіркеу көбінесе "Пуджиннің маржаны" деп аталады және "Сырды ашу" атты жергілікті туристік шараның орталығы болып табылады. Чидл қалалық әкімшілік ғимараты 1894 жылы аяқталды. ХХ ғасырдың басында Брукхауста алғашқы ашық ауада жүзу бассейні салынды, ал 1904 жылы телефон желісі тартылды. 1901 жылы Чидл темір жол желісіне Чидл темір жолы арқылы қосылды, оны Солтүстік Стаффордшир темір жолы басқарды және кейін иеленді. Майорс Барн станциясы салынды, бұл өнеркәсіптерге және жолаушылар тасымалына қосымша мүмкіндіктер берді. Кейінірек станциядан құм, қиыршық тас және құрылыс материалдарымен бірге көмір де тасымалданды. Алғашқы автомобиль 1903 жылы Чидлге келді, ал Чидл – Лонгтон бағытындағы алғашқы лицензияланған автобус қызметі 1914 жылдың қаңтарында басталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс Люфтваффе радиобайланысын ұстауға маңызды рөл атқарған RAF Чидл деп аталған британдық сигналдық барлау Y станциясының бірі Вудхед Холлде, Әуе министрлігі сатып алған жерде орналасқан.

Қызықты орындар

Сент-Джайлз католик шіркеуінің 200 фут (61 м) биіктігіндегі шпилі Чидлдің көкжиегін биіктеп тұр. Ол Пуджиннің шіркеудің қандай болуы керек деген нанымдарының ең толыққанды көрінісі саналады, ондағы әрбір нәрсе нақты және символдық мағынаға ие. JCB зауытында 42 акрға жуық көрікті көлдер бар. Чидл демалыс алаңы мен Оңтүстік Мурлендс демалыс орталығы жергілікті демалыс мүмкіндіктерін ұсынады. Чедлдің Бас көшесінде көптеген ескі ғимараттар сақталған және ол Виктория дәуіріндегі түрінен көп өзгешеленбеген.

Экономика

Чидл Домсдей кітабында шағын және маңызды емес ауыл ретінде, аз халқымен аталады. Қала келесі бірнеше жүз жыл ішінде өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының дамуымен тұрақты түрде өсті. Қаланың тарихи өнеркәсіптері көмір өндіру, жібек, ауыл шаруашылығы, латунь жасау және жақын маңдағы Фрогхолл мен Окамурдағы тарихи мыс өнеркәсібі болды. Қала мен жақын маңдағы Тин ауылының да лента тоқу бойынша тоқыма өнеркәсібі болды: зауыт кейін пәтерлерге айналдырылды. Жүздеген жылдар бойы Чедл аймағындағы негізгі өнеркәсіп көмір өндіру болды. Чедл көмір кен орны Солтүстік Стаффордширдің әлдеқайда үлкен көмір кен орнының бір бөлігі болды. Қала мен оның айналасында бір кезде алпыстан астам шахта болған, бірақ ХХ ғасырда өнеркәсіп төмендеді, және қалған үлкен шахталар бірінен соң бірі жабылды: Паркхолл (қазір JCB зауыттарының орны) және Хэйзлволл 1930 жылдары, Нью-Хаден 1943 жылы және Фоксфилд 1965 жылы. Дегенмен, ашық карьерлік және шағын масштабты шахталар 1990 жылға дейін жалғасты. Бүгінде қаланың басты жұмыс берушісі – ірі JCB зауыттары. Бұрынғы Нью-Хаден кенішінің орнында бірнеше шағын өнеркәсіптік бірліктер бар, ал жергілікті Алтон Тауэрс курорты Чидл аймағынан көптеген жұмыс күшін жұмысқа алады. Қала тұрғындарының көп бөлігі Стоук-он-Трент, Ньюкасл-андер-Лайм, Уттоксетер және Дербиге жұмысқа барады. Базар сейсенбі, жұма және сенбі күндері өткізіледі.

Чедл және Тин дәуірі

Чедл және Тиан Таймс газеті 1896 жылдан бері қалада әпте сайын жарық көріп келеді. Солтүстік Стаффордширдегі жалғыз отбасылық және тәуелсіз газет болып табылатын ол, қала тұрғындары арасында "Станнер" атымен белгілі.

Басқа медиа

Апталық Cheadle Post & Times және күн сайынғы Sentinel газеттері де қала жайлы хабарлайды. Жергілікті радиостанциялар – Signal 1 және Greatest Hits Radio Staffordshire & Cheshire (Стоук-он-Тренттен) және BBC Radio Stoke. Қоғамдық радиостанция Moorlands Radio Лик қаласынан хабар таратады. Жергілікті телеарналар BBC West Midlands және ITV Central. Телевизиялық сигналдар Саттон Колдфилдтен және жергілікті қайталағыш хабар таратушылардан алынады. Cheadle High School сондай-ақ жергілікті аймақ үшін интернет-радио стансасын басқарады, онда жоғары мектеп радиосы дайындаған және жүргізген бағдарламалар бар.

Көлік

Чедл 1901 жылы ашылған, Солтүстік Стаффордшир темір жолының Креуден Дербиге дейінгі желісіндегі Крессвелл станциясынан басталатын тармақ желісімен қызмет көрді. Шағын тармақ желісі мен станцияны салу үшін Чидл теміржол компаниясына жергілікті көмір кеншілері мен қаладағы белгілі адамдардың петицияларын беруге шамамен отыз жыл кетті. Бұл тармақ желісінің ұзындығы шамамен 6 шақырым болғанымен, оның құрылысы қиын болды, себебі Хантлидегі үлкен Бунтер құмтасты төбесінің астынан туннель қазу қажет болды. Туннель өте ылғалды болды және оның шатырымен көптеген мәселелер туды. 1930 жылдары Солтүстік Стаффордшир темір жолын сатып алған LMS темір жолы Хантли туннелінің айналасын айналып өтетін жаңа желі салып, ескі туннельді пайдаланудан шығарды. Туннель 1970 және 1980 жылдары көмір шахтасы ретінде пайдаланылғандықтан сақталды, оның оңтүстік бөлігі бүгінге дейін қол жетімді, бірақ солтүстік бөлігі уақыт өте келе толып қалды. Чидлге тармақ желісінің ашылуымен, Жаңа Хаден және Паркхолл кен орындары теміржол желісіне қосылды, және Чидл қаласының сыртқы әлеммен ұзақ күткен теміржол байланысы орнады. Желі 1963 жылы жолаушылар тасымалы үшін жабылды, бірақ 1982 жылға дейін жергілікті құм мен қиыршық тас карьерлеріне қызмет көрсету үшін ашық қалды. Бүгінде ең жақын теміржол станциясы – Крю-Дерби желісіндегі Блайт Бридж. First Group компаниясы PMT-ді сатып алғанға дейін, Cheadle қаласына автобус қызметін PMT ұсынды. First Potteries компаниясы 32-бағыт бойынша Ханлиге сағат сайын рейстерді жүзеге асырады. D&G Bus компаниясы да Ханлиге сағат сайын рейстер жасайтын 32X бағытын және Alton Towers қаласына бағытталған E1 бағытын пайдаланады. Қала ішіндегі 123-бағытты Bennetts компаниясы, ал Лик қаласына бағытталған 30-бағытты күніне үш рет Aimee's компаниясы жүзеге асырады.