Кіріспе

Көңіл көтеру аттракционының түрі

Құлап түсетін мұнара немесе үлкен құлдырау – орталық құрылым немесе мұнараны қамтитын ойын-сауық паркіндегі аттракцион. Құлап түсетін мұнаралардың биіктігі, жолаушылар сыйымдылығы, көтеру және тежеу түрлері әртүрлі болады. Көптеген аттракциондар жеке тапсырыспен жасалса, кейбір үлгілері көптеп өндіріледі. Ең көп сатылатын құлап түсетін мұнараларды Intamin және S&S Sansei өндіреді, бірақ Larson International және Funtime-ның да өздерінің құлап түсетін мұнара үлгілері бар. Жолаушылар бастапқыда еркін құлау арқылы салмақсыздық сезімін басынан өткізеді, одан кейін жылдамдық күрт төмендейді, сосын магниттік тежегіш жүйе аттракционды тоқтатады. Бұл тұтас тәжірибе әдетте бір минуттан кем уақытқа созылады. Көптеген құлап түсетін мұнараларда жолаушыларды таситын гондола үлкен тік құрылымның басына көтеріліп, содан кейін мұнарадан еркін құлауға жіберіледі. Магниттік тежегіштер гондола мұнараның төменгі жағына жақындағанда дереу жылдамдығын баяулатады. Кейбір аттракциондар дизайн тұжырымын кеңейтіп, гондоланың айналуы немесе тоқтау алдында бірнеше рет секіру сияқты мүмкіндіктерді қосады. Мысалы, Буш-Гарденс Тампа-Бейдегі Falcon's Fury аттракционы жолаушыларды 335 фут (102 м) биіктігіндегі мұнараның басына апарады, содан кейін автоматтандырылған жүйе орындықтарды баяу түрде жерге қарай бұрады, бұл «құлау» сезімін күшейтеді; орындықтар аттракцион аяқталар алдында автоматты түрде алға қараған бастапқы қалпына оралады. Көптеген құлап түсетін мұнаралар балалардың белгілі бір биіктікке жетуін талап етеді; шектеулер мұнараның түріне байланысты кең ауқымда өзгереді, кішкентай балаларға арналған 30 фут (9 м) мұнара кем дегенде белгілі бір биіктікте болуын, ал 120 фут (37 м) мұнара кем дегенде белгілі бір биіктікте болуын қажет етеді. Бұл аттракциондарда салмақ шектеулері де бар. 2022 жылдың 24 наурызында Флорида штатының Орландо қаласындағы ICON паркінде Тайр Сэмпсонның қазасына осы шектеулерді сақтамау себеп болды.

Жарақаттар мен жазатайым оқиғалар

1999 жылдың 22 тамызында 12 жасар Джошуа Смурфат Paramount's Great America (California's Great America) саябағындағы Drop Zone: Stunt Tower (Drop Tower) аттракционында, саяхат аяқталғанда құлыпталған саптардан шығып, құлап қайтыс болды. 2007 жылдың 21 маусымында (парк Six Flags Kentucky Kingdom ретінде жұмыс істеді), Луисвилл қаласынан келген 13 жасар қыздың екі аяғы да білезік үстінен кесіліп қалды, себебі аттракцион жұмыс істеп тұрғанда кабельдің бірі жыртылып кеткен. Оқиғадан кейін барлық Intamin мұнаралары уақытша жабылды және Carowinds моделінде кабельдердің созылғаны анықталды. 2012 жылдың 24 ақпанында 14 жасар Габриэла Юкари Ничимура Бразилияның Сан-Паулу штатындағы Хопи-Хари саябағындағы апатта қайтыс болды. Ол "La Tour Eiffel" атты құлап түсетін мұнарадан құлап, бас жарақаты алып, ауруханаға жеткенше көз жұмды. Алғашқы тергеулер саптың құлыптағышында механикалық ақау болу мүмкіндігін көрсетті. 2018 жылдың 3 қаңтарында кешкісін 8 адам (бес әйел және 12-18 жас аралығындағы үш ер адам, оның ішінде Даника Виллас) Quezon Memorial Circle саябағындағы Fun Drop Tower Ride аттракционы кенеттен құлап кеткеннен кейін "мойын бұлшық еттерінің спазмынан" зардап шекті. 2021 жылдың 5 қыркүйегінде кешкісін 6 жасар Вонгэл Эстифанос "Haunted Mine Drop" аттракционында орнынан түсіп, құлап қайтыс болды. Қыздың белбеуі дұрыс тағылмаған, тек белбеудің үстінде отырғаны анықталды. Сот-медициналық сарапшы өлімнің себебін күшті соққыға байланысты деп анықтады. Колорадо штатының Мұнай және Қоғамдық Қауіпсіздік бөлімінің ресми есебінде Эстифаностың дұрыс бекітілуін қамтамасыз ету үшін екі оператордың процедураларды сақтамауы және жеткіліксіз оқытылуы кінәланды. Апатқа дейін аттракцион Колорадо штатының Ойын-сауық Көліктері мен Құрылғыларына қатысты Ережелеріне (7 CCR 1101 12) сәйкес төрт жылдық қауіпсіздік тексерулерінен өтті және барлық мәселелер түзетілгені расталды. Колорадо Сенатының 03 253 заңы ата-аналарға кәмелетке толмаған балаларының кінәсіздікке байланысты талап ету құқығын шектеуге мүмкіндік береді. 2022 жылдың 24 наурызында Миссури штатының 14 жасар Тайр Сэмпсон Флорида штатындағы ICON Park саябағындағы әлемдегі ең биік құлап түсетін мұнарадан, Orlando FreeFall аттракционынан құлап қайтыс болды. Аттракцион апатқа уақытша үш ай ғана бұрын ашылған болатын. 2022 жылдың 18 сәуірінде екі орындықтың қауіпсіздік сенсорлары үлкен адамдарды сыйыстыру үшін, сондықтан қауіпті бос орынды жабу үшін қасақана өзгертілгені анықталды. Бұл өзгеріс Тайрдың төмен түскенде бос орынға түсіп қалуына және оның өліміне әкелді. Бұл трагедияға себеп болған факторлардың бірі ғана, оның ішінде Тайрдың салмағы 144 кг болса, ал аттракцион нұсқаулығында салмақ шегі 130 кг көрсетілген. 2022 жылдың 6 қазанында Orlando Free Fall мұнарасының бұзылатыны туралы хабарланды. Иесі бұзу жұмыстарын құрбанның қайтыс болған күніне дейін аяқтауды жоспарлап отыр. 2022 жылдың 5 қыркүйегінде Үндістандағы құлап түсетін мұнара тежелмей, жерге құлап, 16 адам жарақаттанды.