Ланс Сиджан: АҚШ Әскери медалінің иегері

Кіріспе

АҚШ Әскери-әуе күштерінің Ең Батыл Айласының иегері

Лэнс Питер Сижан (13 сәуір 1942 – 22 қаңтар 1968) – АҚШ Әскери-әуе күштері офицері және истребитель ұшқышы. 1976 жылдың 4 наурызында қауіпті жағдайдағы өзімшектігі мен батылдығы үшін ол қайтыс болғаннан кейін ең жоғары әскери наградасы – Ең Батыл Айласымен марапатталды.

Ерте өмір және әскери мансап

Ланс Питер Сиян, сонымен қатар серб тілінде Лазар Шиян деп танылған, 1942 жылғы 13 сәуірде Висконсин штатының Милуоки қаласында Сильвестр мен Джейн Сиян отбасында дүниеге келген. Оның әкесі, мейрамхана иесі, этникалық серб, оның ата-анасы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сербиядан эмиграция жасаған; анасы ирланд-американдық болған. Ланс үш баланың үлкені еді. Ол үш жыл бойы академияның футбол командасында ойнады, бірақ соңғы курста оқуына толыққанды көңіл бөлу үшін командадан шықты. 1965 жылы гуманитарлық ғылымдар бакалавры дәрежесін алып, екінші лейтенант шеніне ие болды және Ұшқыштарды даярлау курсын бастады. Курсты аяқтағаннан кейін, ол Оңтүстік Вьетнамдағы Дананг әуе базасында орналасқан 366-шы ұшқыштар қанатының 480-ші тактикалық ұшқыштар эскадрильясына тағайындалды. Ол F-4 Phantom ұшағында ұшқыш және жүйе операторы болып қызмет етті.

Соңғы тапсырма

1967 жылғы 9 қараша күні түнде Сижан мен ұшқыш подполковник Джон Армстронгқа Лаостағы Бан Лабой фордына бомбалау миссиясын орындау тапсырылды. Нысанаға қарай ұшып бара жатқанда, олардың F-4C (AF Ser. No. 64-0751) ұшағы бомбаның қоздырғыштарының істен шығуынан және босатылған кезде ертерек жарылуынан өртке оранды. Сижан ұшақтан секіріп шықты, бірақ парашюты оны нысанаға жақын, тасты әктас жотасына түсірді. 9/10 қараша күнінен 11 қараша таңына дейін Сижаннан немесе Армстронгтан ешқандай электрондық немесе радио сигналдары естілмеді. Бірақ 11 қараша таңында Сижан оның құлау орнынан өтіп бара жатқан Misty FAC F-100F ұшағымен радио байланысына шықты. Сол күні Әуе күштері оның орнын табуға және аймақтағы жаудың әуе қорғанысын әлсіретуге күш салды. Күн батқанда, іздеу-құтқару күштері CH-3 Jolly Green Giant тікұшағын Сижанның орнына жақын жерге орналастыра алды. Осы жалпы құтқару операциясы кезінде 20-дан астам ұшақ зениттік оқтан зақымданды, көптегені базаға қайта оралуға мәжбүр болды. Бір A-1H ұшағы атып түсірілді, бірақ оның ұшқышы тез арада SAR тікұшағымен құтқарылды. Сижан басқа әуешілерге қауіп тудырмау үшін, тікұшақтан төмен түсірілген орманға қарай өзінің күшімен жорғалауға тырысты және тікұшақтың Парашютшісін (PJ) өзінің орнын табу үшін түсіруіне қарсылық көрсетті. Тікұшақ экипажы оны тығыз орманның ішінде көре алмады, және ерекше жағдай, PJ-ді Сижанды табу үшін жібермеді. Jolly Green 33 минутқа тоқтағаннан кейін және Сижаннан ешқандай радио хабарлама естілмегеннен кейін, оқиға орнындағы SAR командирі (A-1H Skyraider ұшағымен ұшқан) тұзаққа күдіктенді және Jolly Green мен барлық SAR күштеріне кері шегінуге бұйрық берді. Іздеу жұмыстары келесі күні таңертең жалғасты, бірақ Сижанмен радио байланысы болмағандықтан тоқтатылды. Ол MIA мәртебесінде тіркелді. Зор күшпен секіріп шығу кезінде және әктас жотасына қатыгездікпен парашютпен қонғанда Сижан бас сүйегінің сынуына, оң қолының қисылуына және сол аяғының күрделі сынуына ұшырады. Ол тамақсыз, азырақ сумен және ешқандай аман қалу жиынтығысыз 46 күн бойы жаудан жасырынып өмір сүрді. Осы кезеңде Сижан тек денесін сырғатып, тасты әктас жотасының бойымен және кейіннен орманның төменгі жағымен қозғалды. Бірнеше мың футты жылжытқаннан кейін, Сижан Хо Ши Мин жолындағы қаражолға шықты, онда ол 1967 жылғы Рождество күні Солтүстік Вьетнамдықтармен тұтқынға алынды. Өте әлсіз және денсаулығы нашар Сижан НВА лагерінде тұтқынға алынды. Көп ұзамай ол бір күзетшіні жарақаттап, орманға қашып құтылуға тырысты, бірақ бірнеше сағаттан кейін қайта ұсталды. Сижан Солтүстік Вьетнамның Винь қаласындағы тұтқынға алынған лагерьге жеткізілді, онда ол жақында тұтқынға алынған тағы екі әскери тұтқын, Әуе күштері майоры Роберт Р. Кранер және Әуе күштері капитаны Гай Грутерспен бірге қамқорлыққа алынды. Ауыр жараларынан, қатыгез ұрып-соғудан және тұтқындаушыларының азаптауларынан қатты ауырған Сижан, Женева конвенциясының ережелеріне сәйкес, басқа ақпаратты (аты-жөні, туған күні, әскери қызметі, шені және әскери нөмірі) жарияламады. Шаршаңқылықтан, тамақтандырудың жетіспеушілігінен және аурудан қатты зардап шеккен ол көп ұзамай Ханойға, Кранер мен Грутерстің қамқорлығымен жеткізілді. Бірақ әлсіреген күйде ол пневмонияға шалдығып, 1968 жылғы 22 қаңтарда Хунь-Ло түрмесінде (әлде "Ханой Хилтоны" деп белгілі) қайтыс болды. Оның денесі 1974 жылғы 13 наурызда елге қайтарылды және 1974 жылғы 22 сәуірде анықталды. Ол Милуокидегі Арлингтон Парк зиратында әскери құрметпен жерленді. Оның бұрынғы камерадасы полковник Кранер оны Құрмет медаліне ұсынды, оған оның басқа камерадасы капитан Грутерс куәлік берді. Сижан 1976 жылы Құрмет медалін алды, оның ата-анасы (Силвестр және Джейн Сижан) 1976 жылғы 4 наурызда президент Джеральд Р. Фордтан оның атынан қабылдады.

On the night of November 9, 1967, for his 52nd combat mission, Sijan and pilot Lieutenant Colonel John Armstrong were tasked with a bombing mission to Ban Laboy ford in Laos. As they rolled in on their target to release their ordnance, their F 4C (AF Ser. No. 64 0751) was engulfed in a ball of fire due to the bomb fuses malfunctioning and causing a premature detonation on their release. Sijan managed to eject from the aircraft, and although likely rendered unconscious in the ejection, his parachute landed him on a rocky limestone karst ridge adjacent to the target. From the night of 9/10 November to the morning of 11 November, no electronic or radio signals were heard from either Sijan or Armstrong. However, early on the morning of 11 November, Sijan made radio contact with a Misty FAC F 100F aircraft that was flying over his crash site. For the duration of that day, the USAF launched a massive effort to locate his position, and 'soften up' the numerous enemy air defences in his area. At dusk, the SAR forces were finally able to position a CH 3 Jolly Green Giant helicopter near Sijan's position. During this overall rescue operation, over 20 aircraft were damaged by anti aircraft fire, and many had to return to base. One A 1H aircraft was shot down, though its pilot was soon rescued by a SAR helicopter on station. Sijan, refusing to put other airmen in danger, insisted on trying to crawl to a jungle penetrator lowered by the helicopter, and he opposed the helicopter's Para Jumper (PJ) coming down to find and rescue him. The helicopter crew could not see him in the heavy jungle, and strangely, they did not deploy the PJ to find and rescue Sijan. After the Jolly Green hovered for 33 minutes, and upon hearing no further radio transmissions from Sijan, the on scene SAR commander (flying in an A 1H Skyraider aircraft) suspected a trap, and thus ordered the Jolly Green and the entire SAR armada to withdraw. Search efforts continued the very next morning, but they were called off when no further radio contact was made with Sijan. He was then listed in a MIA casualty status. During his violent ejection and very rough parachute landing on the karst ridge, Sijan had suffered a fractured skull, a mangled right hand, and a compound fracture of the left leg. He was without food, with very little water, and no survival kit; nevertheless, he evaded enemy forces for 46 days. During this entire period, Sijan was only able to move by sliding on his buttocks and back along the rocky limestone ridge and later along the jungle floor. After managing to move several thousand feet, Sijan crawled onto a truck road along the Ho Chi Minh Trail, where he was finally captured by the North Vietnamese on Christmas Day, 1967. Very emaciated and in poor health, Sijan was imprisoned in an NVA camp. Soon thereafter, he managed to incapacitate a guard and escape into the jungle, but was recaptured several hours later. Sijan was transported to a holding compound in Vinh, North Vietnam, where he was placed in the care of two other recently captured POWs, Air Force Major Robert R. Craner and Air Force Captain Guy Gruters. Although in terrific pain from his severe wounds and brutal beatings and torture from his captors, Sijan had not disclosed any information other than what the Geneva Convention guidelines allowed (name, date of birth, service, rank, and service number). Suffering terribly from exhaustion, malnutrition, and disease, he was soon transported to Hanoi, under the attentive care of both Craner and Gruters. However, in his weakened state, he contracted pneumonia and died in Hỏa Lò Prison (better known as the "Hanoi Hilton") on January 22, 1968. His remains were repatriated on March 13, 1974, and were positively identified on April 22, 1974. He was buried with military honors in Arlington Park Cemetery in Milwaukee. His former cellmate, Colonel Craner, recommended him for the Medal of Honor, with supporting testimony provided by his other fellow cellmate, Captain Gruters. Sijan received the Medal of Honor posthumously in 1976, with his parents (Sylvester and Jane Sijan) receiving it on his behalf on March 4, 1976, from President Gerald R. Ford.

Басқа марапаттар

Сижанның ерлігі мен батылдығы оған көптеген құрметтер әкелді. АҚШ Әуе күштері Лэнс П. Сижан атындағы сыйлықты құрды, ол жұмысында және өмірінде басшылықтың ең жоғары сапаларын көрсеткен адамдарды марапаттайды. Бұл сыйлық АҚШ Әуе күштерінің ең беделді наградаларының біріне айналды. Сижан АҚШ Әуе күштері академиясының Құрметті медаль алған тұңғыш түлегі болғандықтан, кадеттер жатақханасы оның құрметіне Сижан залы деп аталды. Жатақхана 1976 жылғы Естелік күні салтанатты түрде ашылды. Сижанның Милуокидегі орта мектебі оның құрметіне стипендия тағайындады, ол әр жыл сайын Лэнс Сижанның басшылық пен батылдық үлгісін ең жақсы көрсететін оқушыға табыс етіледі. Оған жақын орналасқан "Сижан" ойын алаңы оның есімімен аталып, Милуокидегі серб қауымы оны Санкт-Сава Серб Православ соборының аумағындағы ескерткішпен құрметтейді. Милуокидің Митчелл әуежайындағы 440-шы тактикалық әуе көлігі қанатының алдында орналасқан F-4 Phantom реактивтік истребителі, ол ұшқан ұшақтың түс схемасымен боялған. Сижан 2002 жылғы АҚШ Әуе күштері академиясының үлгілі түлегі атанды. 2006 жылдың маусым айында 440-шы әуе көлігі қанаты Солтүстік Каролинадағы Папа әуе базасына көшірілместен бұрын, F-4 Phantom истребителінің Митчелл халықаралық әуежайынан Мичиган көлінің жағасындағы Вьетнам соғысы ардагерлерінің ескерткішіне көшірілуі туралы ұсыныстар айтылды. Алайда, бұл истребитель ақыры 2017 жылдың 28 ақпанында Митчелл халықаралық әуежайындағы көрінетін жаңа орынға көшірілді және 2017 жылдың 26 мамырында қайта ашылды. Сижан ДеМолай халықаралық даңқ залының мүшесі. Айдахо штатындағы Маунтин-Хоум әуе базасы оның құрметіне Сижан көшесі деп атады. Аляска штатындағы Анкоридж қаласындағы Эльмендорф әуе базасындағы маңызды жол да оның есімімен аталды.