Кіріспе

Джозеф Максвелл Клеланд (24 тамыз 1942 – 9 қараша 2021) – Джорджия штатынан шыққан американдық саясаткер. Демократиялық партия мүшесі, Вьетнам соғысының қатысушысы, үш мүшесінен айырылған, батылдығы үшін «Күміс жұлдыз» және «Қола жұлдыз» ордендерімен марапатталған, сондай-ақ АҚШ сенаторы (1997–2003) болған. Вьетнам соғысынан үш аяғын жоғалтып оралғаннан кейін, жарақаттарынан жазылған соң ол тез арада саясатқа қатысты. 1971 жылдан 1975 жылға дейін Джорджия штатының сенаторы қызметін атқарды. 1977 жылдан 1981 жылға дейін президент Джимми Картердің басшылығымен Ардагерлер істері жөніндегі әкімшілікте, ал 1982 жылдан 1996 жылға дейін Джорджия штатының мемлекеттік хатшысы болып жұмыс істеді, содан кейін АҚШ Сенатына бір мерзімге сайланды. 2003 жылы Сенаттан кеткеннен кейін ол 2003 жылдан 2007 жылға дейін АҚШ Экспорт-импорт банкінің директорлар кеңесінде, ал 2009 жылдан 2017 жылға дейін Америка шайқас ескерткіштері комиссиясының хатшысы болып қызмет етті.

Ерте өмір және әскери қызмет

Клеланд 1942 жылғы 24 тамызда Атланта қаласында Хуанита Уайлда (Кеслер) мен Джозеф Хьюи Клелендтің ұлы болып дүниеге келді. Ол Джорджия штатының Литония қаласында өсті және 1964 жылы Стетсон университетін бітірді, онда ол «Ламбда Чи Альфа» студенттік бауырластығының мүшесі болды. Клеланд орта мектепте үздік оқушы деп танылды. Кейін ол Эмори университетінен (Грузия) магистр дәрежесін алды.

Кхе Санхтағы жарақат

1968 жылы капитан Клеленд Кхе Санх шайқасы кезінде 1-ші кавалерия дивизиясының 12-ші кавалерия полкінің 2-ші батальонында батальонның байланыс офицері болып қызмет етті. 8 сәуірде, оның міндетті мерзіміне бір ай қалғанда, Клелендке жақын төбеде радиорелейлік станция құруға бұйрық берілді. Тікұшақ оны және екі сарбазын Кхе Санның шығысындағы 471-ші төбенің ағашы жоқ басына жеткізді. Тікұшақ қонғанда Клеленд секіріп түсті, одан кейін екі сарбаз да түсті. Олар ротордың қоздырған желден сақтану үшін иіліп, тікұшақтың көтеріліп келе жатқанын қарады. Клеленд өзінің бронежилетінен түскендей сезінген гранатаны алуға қадам басты, сол кезде ол жарылып, жарылыс оны кері лақтырып, екі аяғы мен бір қолын қиратты. Ллойд аты-жөні айтылмаған сарбаздың жылағанын айтты. "Ол менікі еді", - деді ол, "сол менің гранатам". Ллойдтың сөзіне қарағанда, рядовой тәжірибелі сарбаздардың оқ-дәрі қорабынан M26 гранаталарын алғанда қолданатын қосымша сақтық шарасын қолданбаған: гранатаның ілмегін бүгіп немесе оны орынға жабыстырып, кездейсоқ түсіп кетпеуін қамтамасыз ету керек еді. Ллойдтың айтуынша, бұл сарбаздың бронежилеті гранаталарға толы болған және олардың ілмектері қауіпті түрде түзу болған. "Ол – жүретін өлім тұзағы еді". Ауыр жарақаттарына байланысты дәрігерлер Клелендтің екі аяғын тізеден жоғары және оң қолын кесіп тастады. Ол 25 жаста болды.

Грузияның мемлекеттік саясаты

Клеленд 1971 жылдан 1975 жылға дейін Джорджия Сенатында қызмет етті және ветерандар мәселелерін қолдады. Ол 1977 жылдан 1981 жылға дейін президент Джимми Картердің басшылығымен АҚШ Ветерандар әкімшілігінің басшысы болды, ол да грузин болған. Содан кейін ол 1982 жылдан 1996 жылға дейін 14 жыл бойы Джорджия штатының мемлекеттік хатшысы болып қызмет етті, болашақ сенатор әріптесі Зелл Миллермен тығыз байланыста жұмыс істеді. Осы кезеңде Клеленд Грузияда акциялармен манипуляциялауды шектеуге бағытталған ұлттық ережелердің үлгісі болған, арзан акцияларға қатысты заңды ұсынды. 1992 жылғы Демократиялық партияның президенттік праймеризінде Клеленд де Вьетнам соғысының ардагері Боб Керриді қолдады. "Үйге оралу" (1978) фильмінің DVD-сіндегі Джон Войтпен жасалған сұхбатта Клеленд осы кезеңде 1968 жылғы ВА ауруханасындағы оқиғаларға арналған, "Оскар" сыйлығын жеңіп алған драмаға консультант ретінде де қызмет еткені айтылады. 1977 жылы Клеленд 35 жасқа дейінгі жеке тұлғаның ең үлкен мемлекеттік қызметі үшін Сэмюэл С. Берд сыйлығымен марапатталды, бұл сыйлықты "Джефферсон сыйлықтары" жыл сайын табыстайды.

Қызмет мерзімі

Сэм Нанн зейнеткерлікке шыққаннан кейін Клеланд 1996 жылы АҚШ Сенатына Джорджия штатынан сайлауға түсіп, республикашыл Гай Миллнерден бар болғаны 30 000 дауысқа жеңіске жетті. Үшінші партиядан кандидат болған либертариан Джон Кашин 80 000-нан астам дауыс жинады. Клеланд Сенатта орталық саясатты ұстанатын саяхатшы ретінде танылды. Ол кейбір республикалық бюджеттік шараларды қолдап, Джордж Буштың 2001 жылғы салықты қысқарту жоспарына дауыс бергенімен, абортқа қолдау көрсетіп, қоршаған ортаны қорғауды жақтады. Ол Алясканың Солтүстік мұнайға толы қауырсынында (ANWR) мұнай өндіруге қарсы дауыс берді және 2001 жылы Гейл Нортонның Ішкі істер министрі лауазымына үміткерлігіне қарсы шықты. Оның ұлттық қорғаныс және ішкі қауіпсіздік салаларындағы ұстанымы көбінесе орталықтанған болды. 11 қыркүйекке дейін болған шабуылдан кейін ол әуежай қауіпсіздігін федералдық басқаруға беруге дауыс берді және терроризмге қарсы соғысты қолдады. Клеланд еркін сауданы ынталанды, Вьетнаммен сауда қатынастарын жақсартуға, Қытайдың NTR статусын мәңгілік етуге және Анд таулы елдеріне еркін сауданы таратуға дауыс берді. Клеланд Ирактағы соғысқа рұқсат беруді қолдаған 29 демократ сенатордың бірі болды. Кейін ол Буш әкімшілігінің позициясына қанағаттанбағанын, бірақ Сенаттағы шайқаста оған ілесуге қысым болғанын айтты. 2005 жылы ол: «Егер мен бұл резолюцияға қарсы дауыс берсем, сайлауда жеңіске жете алмас едім, тіпті жеңіске қол жеткізу мүмкіндігінен айырылар едім» деді. Ол соғысқа берген дауысын «өзім берген ең жаман дауыс» деп сипаттады.

2002 жылғы сайлау

2002 жылы Клеланд Джорджия Сенатының орындығы үшін Саксби Чэмблисспен бақ сынасты. Клеланд сайлау басталғанда сауалнамаларда үлкен артықшылыққа ие болғанмен, сайлауға жақындаған апталарда көп ұпай жоғалтты. 2002 жылдың мамырында Чэмблисс Клеландтан 22 пайыздық айырмамен қалып қойды. Чэмблисс сенатор Клелендті «Конституцияны қорғауға және қорғауға берген антын бұзғаны үшін» айыптаған баспасөз хабарламасын жариялады, себебі Клеланд Химиялық қару туралы шартқа түзету енгізуге дауыс берген болатын. Бұл түзету «террористік мемлекеттерден» келген адамдарға Біріккен Ұлттар Ұйымының Ирактағы қаруды тексеру тобында жұмыс істеуге мүмкіндік беретін еді. Дауыс беру нәтижесінде 56-44 есебімен көпшілік мақұлдады. Билл Фрист, Республикалық Сенат комитетінің төрағасы, Клеландқа қарсы Чэмблис сайлауына қатысқан, тағы 55 сенатор да түзетуге қолдау көрсетті. Дауыс беруге бір апта қалғанда «Атланта Журналы Конституциясы» жүргізген сауалнама Клеландты бес ұпаймен, 49-44 есебімен жеңіске шығарды. Бірақ жарыс күні алдындағы сенбіде «Атланта Журналы Конституциясы» жүргізген сауалнама көрсеткендей, артықшылық 48-45 есебімен қысқарды, бұл сауалнаманың қателік шегінде болды. Сайлау күні Клеланд Чэмблиске 53-46 есебімен жеңілді. Кейбір жақтастары Чэмблистің телеарнада көрсетілген жарнамасын кінәлады. Бұл жарнаманы Рик Уилсон жасаған, онда Осама бен Ладен мен Саддам Хусейннің суреттері пайдаланылып, Клелендтің ішкі қауіпсіздік шараларына қарсы дауыс беруі сынға алынған. Бұл Клелендтің Отандық қауіпсіздік департаментін құруға мүмкіндік беретін заңға, оған кәсіби одақтардың құқықтарын шектейтін ереже қосылғандықтан қарсы дауыс бергеніне байланысты болды. Чэмблистің жақтастары бұл жарнама оның шешімін ғана күмәндандырды деп мәлімдеді. Джон Маккейн мен Чак Хейгел сияқты республикашыл саясаткерлердің наразылығынан кейін жарнама эфирден алынды. Олардың екеуі де Вьетнам соғысының ардагерлері еді.

Сенаттық мансабынан кейінгі мансап

Клеланд бастапқыда 9/11 комиссиясында қызмет етуге тағайындалды, бірақ көп ұзамай АҚШ-тың экспорттық-импорттық банкінің директорлар кеңесіне тағайындалғаннан кейін қызметтен кетті. Ол отставкаға кетуінен бұрын Буш әкімшілігінің "қарсылық көрсетіп" отырғанын және комитеттің маңызды құжаттар мен куәгерлерге қол жеткізуіне бөгет қойғанын айтты. 9/11 оқиғасына қатысты үкіметтің жасырындығын кеңінен сынаған ол 2003 жылдың қарашасында былай деді: "Мен бірде-бір американдыққа, әсіресе құрбандардың отбасы мүшелеріне, комиссия толыққанды қол жеткізді деп айта алмаймын. Бұл тергеу енді күмәнді". 2003 жылы Клеланд 2004 жылғы президенттік сайлауда Массачусетс штатының сенаторы Джон Керриге жұмыс істей бастады, Керри де Вьетнам соғысының ардагері болатын; Керри Демократиялық партияның үміткерлігін жеңіп алды. Клеланд Керримен бірге науқан шараларында жиі көзге түсті және көптеген адамдар оны өзінің ең маңызды көмекшілерінің бірі деп санайтын, әсіресе соғыс үшін жасалған құрбандықтардың символы ретінде. 2004 жылдың 29 шілдесінде Клеланд Демократиялық Ұлттық Конвенцияда Керриді таныстырды. Клелендтің Сенаттағы ресми құжаттары Джорджия университетінің Ричард Б. Расселл саяси зерттеулер мен оқу кітапханасында сақталады. Оның Ардагерлер әкімшілігіндегі құжаттары Джимми Картердің Президенттік кітапханасында сақталған. 2007 жылы Макс Клеланд Вьетнам соғысымен және жеке саяси естеліктермен байланысты үлкен коллекциясын өзінің бітірген оқу орны – Стетсон университетінің кітапханасына сыйға тартты. Клеленд коллекциясына 800-ден астам естелік зат, 5000-нан астам фотосурет және жүздеген CD, DVD, бейнежазбалар мен фильмдер кіреді. 2009 жылдың 21 мамырында президент Барак Обама Клелендті Америка шайқас ескерткіштері комиссиясының келесі хатшысы қызметіне ұсынды. Ол 3 маусымда хатшы болып тағайындалды және Обаманың президенттік өкілеттігінің соңына дейін қызмет етті. Зейнеткер генерал-майор Уильям М. Матц кіші, оның ABMC қызметінен кеткеніне шамамен бір жыл өткен соң, оның орнына тағайындалды. Клеланд 2021 жылдың 9 қарашасында 79 жасында Атлантадағы үйінде жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды.

Марапаттар

2001 жылы Клиленд Оглеторп университетінен заң докторының құрметті ғылыми дәрежесін алды.

Шығармалары

Патриоттың жүрегі: Вьетнамда аман қалу үшін батылдықты қалай таптым, Уолтер Рид және Карл Роув туралы Макс Клеланд, Бен Рейнспен бірге (Саймон және Шустер, 2009). Америкадағы Одиссей Джонатан Шей, Макс Клеланд және Джон Маккейн (Scribner, 2002 жылғы қараша). Макс Клеландтың "Үзілген жерлерде күшті" (Longstreet Press, жаңартылған басылым, 2000 жылғы қазан). Макс үшін шабыс! : Макс Клеландтың "Өмірді толыққанды өмір сүрудің 12 қағидасы" (Broadman & Holman, 2000 жылғы қыркүйек). Грузия штатының бақыланатын заттар туралы заңдары: Макс Клеландтың 16-тарау, 13-кодекс (Мемлекеттік емтихандық кеңес, Грузия штатының фармацевтік кеңесі, 1992). .

Сайлау тарихы

+ Джорджия сенаторы (II сынып): Нәтижелері 1996–2002 жыл
Демократ Дауыс % Республикалық Дауыс % Басқа партия Дауыс %
1996 Макс Клеланд 1,103,993 49% Гай В. Миллнер 1,073,969 48% Джон Грегори Кэшин (Либералдық) 81,262 4%
2002 Макс Клеланд (қайта сайланған) 932,422 46% Саксби Чэмблисс 1,071,352 53% Клод Сэнди Томас (Либералдық) 27,830 1%