Кіріспе

1987 жылы Солтүстік Ирландияның Эннискиллен қаласындағы IRA террористік шабуылы

Еске алу күніне жасалған бомбалау (Еннискиллен бомбалауы немесе Мақтар күнінің трагедиясы деп те аталады) 1987 жылдың 8 қарашасында Солтүстік Ирландияның Фермана графтығындағы Эннискиллен қаласында болды. Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) бомбасы британдық әскери соғыс құрбандарын еске алуға арналған Еске алу күнінің салтанаты кезінде қаланың соғыс ескерткішіне (ценотафқа) жақын жерде жарылды. Алғашқыда 11 адам (10 азамат және бір полицей) қаза тапты, олардың көп бөлігі егде жастағы адамдар еді. Тағы бір адам қаза тапты, ол комаға түсіп, кейіннен қайтыс болды, ал 63 адам жарақат алды. ИРА қателік жасағанын және олардың мақсаты ескерткішке қадам басып келген британдық сарбаздар болғанын мәлімдеді. Бомбалау барлық тараптардан қатты айыпталып, ИРА мен Шинн Фейнге деген қолдауды әлсіретті. Бұл сондай-ақ экстрадиция туралы заңның қабылдануына көмектесті, ол Ирландия Республикасынан Ұлыбританияға ИРА күдіктілерін экстрадициялауды жеңілдетті. Лоялистік жартылай әскери топтар бомбалауға католик азаматтарына қарсы кек алу шабуылдарымен жауап берді. Бұл бомбалау соғыстың шешімді нүктесі ретінде қарастырылады және ирланд ұлтшылдарының қақтығысты саяси жолмен шешуге бағытталған жаңа күш-жігерін күшейтті.

Негізгі мәліметтер және жоспарлау

ИРА бомбалаудың британдық сарбаздарды өлтіруге жасалған әрекет екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, бұл қауіпсіздік күштері тарапынан республикалық еске алу шараларын мазалау деп айыпталғандыққа жауап ретінде жасалған болуы мүмкін деп болжалды. Бомбалаудан бір апта бұрын Корольдік Ольстер полициясы (RUC) ИРА еріктілері Эдди МакШеффри мен Пэдди Диридің жерлеу рәсіміне келген аза тұтушылармен қақтығысты. ИРА қарулы адамы табыттардың үстінен үш рет салют атып, полиция белгішелерімен жүгіріп, көрермендерге пластикалық оқтар атып жіберді. Бір табыт жерге түсіп, бірнеше азаматтар мен полицейлер жарақат алды. Британдық және ирландтық қауіпсіздік күштері бомбалауға шекараның екі жағынан кем дегенде екі ИРА бөлімшесінің қатысқандығын болжады. ИРА бөлімшелеріне сол кезде "біршама операциялық тәуелсіздік" берілгенімен, олар мұндай бомбалау ИРА Солтүстік командасымен санкцияланған болуы керек деп сенді. "Эннискиллен: Қайтыс болғандарды еске алу күні" кітабының авторы Дензил МакДаниел кейіннен қауіпсіздік күштерінің және ИРА байланыстарымен сұхбаттасып, бомбалаушылардың қозғалысын баяндады. рәсім басталуға бірнеше минут қалғанда. Қауіпсіздік күштері жоспарланған әскери шеру маршрутын жарылғыш заттарға тексерді, бірақ "қорғалған аймақ" деп саналған оқу залында тексермеді.

Ұзақ мерзімді нәтижелер

Сол кезде британдық және ирланд үкіметтері ИРА күдіктілерін Республикадан Ұлыбританияға экстрадициялауды жеңілдететін экстрадиция заңы туралы келіссөздер жүргізіп жатты. Заң бомбалаудан кейін бір айдың ішінде Ирландия парламентіне ұсынылуға тиіс еді. Бомбалау сонымен қатар Sinn Féin-нің сайлау қолдауына нұқсан келтірді. Sinn Féin-нің қолдауы бомбалаудан кейін он төрт жыл өткен 2001 жылы ғана 1985 жылғы деңгейге жетті. Бомбалау ирланд ұлтшылдарының қақтығысты саяси жолмен шешуге бағытталған жаңа күш-жігерін күшейтті. Бомбалаудан екі апта өткен соң Еннискиллендегі естелік шарасы қайтадан өткізілді, оған 5000-ге жуық адам қатысты, соның ішінде Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчер де бар еді. Бомба салынған жер католик шіркеуіне тиесілі болды.

Отыз жылдық ереже бойынша шығарылған хат

Отыз жылдық ереже бойынша, 2018 жылы Ирландия үкіметі бомбалаудан кейін жіберілген хатты жариялады. Авторы анонимді болған, бірақ ол МИ-5-те жұмыс істейтінін мәлімдеді, ал хат сол кездегі Танайсте және Сыртқы істер министрі Брайан Лениханға жіберілген. Ешқандай дәлел ұсынбастан, хатта МИ-5 Еске алу күні бомбалауы туралы бұрыннан білгені, бірақ оны жүзеге асыруға рұқсат бергені, соның нәтижесінде халық Уақытша ИРА-ға қарсы тұрып, жаңа қауіпсіздік шараларын қолдауға мүмкіндік алғаны туралы айтылған.