Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласындағы ИРА бомбалаулары
IRA bombings in Belfast, Northern Ireland
Қанды жұма – 1972 жылғы 21 шілдеде Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласында Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (ИРА) жасаған бомбалауларға берілген атау. Түсініксіздік кезеңінде болған оқиғада сексен минуттың ішінде кем дегенде жиырма бомба жарылды, олардың көпшілігі жарты сағаттың ішінде болды. Көбінесе бұл көліктерге орнатылған бомбалар болатын және инфрақұрылымға, әсіресе көлік желісіне бағытталды. Тоғыз адам қаза тапты: бес бейбіт тұрғын, екі британдық сарбаз, Корольдік Ольстер полициясының (RUC) резервисінің бір өкілі және Ольстер қорғаныс қауымдастығының (UDA) мүшесі. 130 адам жарақат алды. ИРА әр жарылыстан кем дегенде отыз минут бұрын телефон арқылы ескерту жібергенін және қауіпсіздік күштері кейбір ескертулерді өз мүдделері үшін әдейі назарсыз қалдырғанын мәлімдеді. Қауіпсіздік күштері мұны жоққа шығарды, бомбалар мен ескертулердің көптігінен шаршап қалғанын, ал кейбіреулері жалған ескертулер болғанын айтты. Бомбалаулар ИРА мен Ұлыбритания үкіметі арасындағы келіссөздердің тоқтауына жауап ретінде жасалды. 1970 жылдан бастап ИРА Солтүстік Ирландияда және сирек жағдайларда басқа жерлерде азаматтық, экономикалық, әскери және саяси нысаналарға қарсы бомбалау науқанын жүргізді. 1972 жылы 1300 бомбалау оқиғасы тіркелді. Алайда, Қанды жұма ИРА үшін ауыр соққы болды, себебі ұйымға қарсы наразылық толқыны көтерілді. Бомбалаудан кейін қауіпсіздік күштері республикалықтардың үйлеріне шабуылдар жасады. Он күннен кейін британдық армия «Мотормен» операциясын бастады, оның барысында республикашылар бақылап отырған аймақтар қайтадан басып алынды. Лоялистік жартылай әскери топтар да бомбалауларға жауап ретінде католик азаматтарына «қарсы шабуылдар» жасады. Бомбалаудың отызыншы жылдығында ИРА өзінің құрбандары болған барлық бейбіт тұрғындардың отбасыларынан ресми түрде кешірім сұрады.
Bloody Friday is the name given to the bombings by the Provisional Irish Republican Army (IRA) in Belfast, Northern Ireland on 21 July 1972, during the Troubles. At least twenty bombs exploded in the space of eighty minutes, most within a half hour period. Most of them were car bombs and most targeted infrastructure, especially the transport network. Nine people were killed: five civilians, two British soldiers, a Royal Ulster Constabulary (RUC) reservist, and an Ulster Defence Association (UDA) member, while 130 were injured. The IRA said it sent telephoned warnings at least thirty minutes before each explosion and said that the security forces wilfully ignored some of the warnings for their own ends. The security forces said that was not the case and said they were overstretched by the sheer number of bombs and bomb warnings, some of which were hoaxes. The bombings were partly a response to the breakdown of talks between the IRA and the British government. Since the beginning of its campaign in 1970, the IRA had carried out a bombing campaign against civilian, economic, military and political targets in Northern Ireland and less often elsewhere. It carried out 1,300 bombings in 1972. However, Bloody Friday was a major setback for the IRA as there was a backlash against the organization. Immediately after the bombings, the security forces carried out raids on the homes of republicans. Ten days later, the British Army launched Operation Motorman, in which it re took the no go areas controlled by Republicans. Loyalist paramilitaries also reacted to the bombings by carrying out 'revenge' attacks on Catholic civilians. On the thirtieth anniversary of the bombings, the IRA formally apologized to the families of all the civilians it had killed and injured.
Өмірбаян
1972 жылдың маусым айының соңы мен шілде айының басында Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы Уильям Уайтлоу басқаратын британдық үкіметтік делегациясы Уақытша ИРА жетекшілерімен құпия келіссөздер жүргізді. Келіссөздер барысында ИРА 26 маусымнан бастап уақытша атысты тоқтатуға келісті. ИРА жетекшілері 1975 жылға дейін Ұлыбританияның Солтүстік Ирландиядан шығуы және республикалық тұтқындардың босатылуын қамтитын бейбіт келісімге қол жеткізуді мақсат етті. Алайда, британдық тарап одан бас тарды және келіссөздер тоқтап қалды. Атысты тоқтату 9 шілдеде аяқталды. «Қанды жұма» – ИРА-ның келіссөздердің сәтсіз аяқталуына жауабы болды. ИРА штаб бастығы Шон Мак Стиофайнның сөзіне сәйкес, бомбалау операциясының басты мақсаты қаржылық зиян келтіру еді. Бұл «ИРА қаланың экономикасын құлдетуге және талаптары орындалмаса, оны коммерциялық шөлге айналдыруға қабілетті екенін Ұлыбритания үкіметіне хабарлау» мақсатын көздеді. Шабуылды ИРА-ның Белфаст бригадасы жүзеге асырды, ал операцияның басты ұйымдастырушысы – бригаданың командирі Брендан Хьюз болды. The Guardian газетінің хабарлауынша: «Түстен кейін Белфаст жартылай хаосқа және үрейге толы жағдайға түсті. Мыңдаған адам қаладан қашып, үлкен көлік кептелісі пайда болды. Барлық автобус қатынасы тоқтатылды, ал кейбір жолдарда қашып кетуге тырысқан адамдар тротуардың бойымен тізіліп тұрды». Оқіс салдарынан тоғыз адам қаза тауып, 130-ы жарақат алды. Барлық қаза болғандар екі бомбадан: Оксфорд-стрит автобус паркінде және Кавехилл-роудта болды. Оксфорд-стриттегі бомба нәтижесінде екі британдық әскер және «Ульстербус» компаниясының төрт қызметкері қаза тапты. Олардың бірі – Royal Ulster Constabulary (RUC) резервісі, біреуі – Ульстер лоялистік жартылай әскери ұйымының мүшесі, ал қалған екеуі – бейбіт азаматтар еді. Кавехилл-роудтағы бомба үш бейбіт азаматтың өмірін қиды.
In late June and early July 1972, a British government delegation led by Secretary of State for Northern Ireland William Whitelaw held secret talks with the Provisional IRA leadership. As part of the talks, the IRA agreed to a temporary ceasefire beginning on 26 June. The IRA leaders sought a peace settlement that included a British withdrawal from Northern Ireland by 1975 and the release of republican prisoners. However, the British refused and the talks broke down. The ceasefire came to an end on 9 July. 'Bloody Friday' was the IRA's response to the breakdown of the talks. According to the IRA's Chief of Staff, Seán Mac Stíofáin, the main goal of the bombing operation was to wreak financial harm. It was a "message to the British government that the IRA could and would make a commercial desert of the city unless its demands were met". The attack was carried out by the IRA's Belfast Brigade and the main organiser was Brendan Hughes, the brigade's Officer Commanding. According to The Guardian: "for much of the afternoon, Belfast was reduced to near total chaos and panic. Thousands streamed out of the stricken city [ ] and huge traffic jams built up. All bus services were cancelled, and on some roads, hitch hikers frantically trying to get away lined the pavements". Nine people were killed and a further 130 injured, All of the deaths were caused by two of the bombs: at Oxford Street bus depot, and at Cavehill Road. The Oxford Street bomb killed two British soldiers and four Ulsterbus employees. One of these employees was a Royal Ulster Constabulary (RUC) reservist; one was an Ulster loyalist paramilitary; and the other two were civilians. The Cavehill Road bomb killed three civilians.
Уақыт шкаласы
Жергілікті және ұлттық газеттердің алғашқы басылымдарында жарияланған оқиғалар туралы мәліметтер, әрине, сол күнгі оқиғалардың егжей-тегжейлері туралы біршама шатастырды. Төмендегі кесте шамамен алынған және BST (GMT+1) уақыты бойынша берілген. Бұл мәліметтер бірнеше дереккөздерге негізделген. ~14:10 (Смитфилд автобекеті) Смитфилд автобекеті ауласында автокөлікке орнатылған бомба жарылып, көптеген автобустар қирады және айналасындағы аумаққа кең ауқымды зақым келтірді (кейіннен әскери техникалық офицердің бағалауынша 110 фунт). Бомба жарылмас бұрын 22 минут бұрын RUC-ға телефон арқылы ескерту жіберілді. RUC-тің мәлімдемесіне сәйкес, станцияға қосылыс желісі бос болмағандықтан, олар әскерден патрульді жіберуді сұрады. Гранд-Сентрал қонақүйінде орналасқан Уэльс гвардиясының патрулі 14:40-та тапсырма алды және көптеген бомба туралы ескертулердің салдарынан туындаған жол ағлақтарынан дереу тоқталды. Олар шамамен 14:55-те бронетранспортермен келді, жарылыстан алты-жеті минут бұрын, және "Ulsterbus" қызметкерлерінің көмегімен бомба орнатылған көлікті іздеуге кірісті. Осы іс-әрекет жүріп жатқанда, жарылыс болды. Екі британдық сарбаз – Корольдік көлік корпусының жүргізушісі Стивен Купер (19) және Уэльс гвардиясының сержанты Филип Прайс (27) сол жерде қаза тапты. Төрт Ulsterbus жұмыскері, барлығы протестанттар, қаза тапты: Роберт 'Джеки' Гибсон (45), Томас Киллопс (39), Уильям Ирвин (18) және Уильям Кротерс (15). Джеки Гибсон автобус жүргізушісі болды және бірнеше апта бұрын RUC Резервіне жартылай штатқа қабылданыпты. Ол жарылыстан бірнеше минут бұрын, сағат 14:20-де Баллигованнан келген автобус маршрутын аяқтады. Ирвин Ольстер қорғаныс қауымдастығының (UDA) мүшесі болды. Кейбір құрбандардың денелері жарылыстан қирап, билік өкілдерінің алғашқы бағалауынша 11 адам қаза тапқандығы туралы мәлімдеме жасалды. Подстанция қирады, бірақ ешкім жарақат алмады. Бірақ, аймақтағы адамдар ескерту алған жоқ және аймақ эвакуацияланбады. Осы жарылыста екі әйел және бір бала қаза тапты. Маргарет О'Хар (37), жеті баланың анасы, католик дінін ұстанатын, өз көлігінде қаза тапты. Оның 11 жасар қызы да көлікте болды және ауыр жарақат алды. Католик Бригид Мюррей (65) және протестант жасөспірім Стивен Паркер (14) де қаза тапты. Көптеген адамдар ауыр жарақат алды. Паркер жарылыстан аз бұрын бомбаны байқап, адамдарды ескертуге тырысқанда қаза тапты. Оның әкесі, пастор Джозеф Паркер, ұлының денесін тек қана моргта қалтасындағы оттық қорабы, киген скаут белбеуі және көйлегі арқылы ғана тани алды. Кейбір дереккөздер бұл жарылыстың уақытын 15:20 деп көрсетеді. Тағы бір IRA бомбасы Портадаун қаласының жанында жүк пойызының он вагонын рельстен шығарды. Дерри қаласында тағы үш ірі автокөлік бомбасы жарылды, бірақ Белфасттан айырмашылығы, Дерридегі жарылыстардан ешкім жарақат алмады.
The accounts of the events that appeared in the first editions of local and national newspapers were, naturally enough, somewhat confused about the details of the events of the day. The timetable below is approximate and given in BST (GMT+1). The details are based on a number of accounts. ~2:10 pm (Smithfield bus station) A car bomb exploded in an enclosed yard at Smithfield bus station, destroying many buses and causing extensive damage to the surrounding area. (later estimated at 110 lbs by the army technical officer) and a telephoned warning was sent to the RUC 22 minutes before the bomb exploded. According to the RUC, the line to the station was busy, so they asked the Army to send a patrol. The Welsh Guards patrol, based in the Grand Central Hotel, were tasked at 2.40pm and almost immediately got held up in traffic due to gridlock caused by the many bomb warnings. They arrived at about 2.55pm, just six or seven minutes before the detonation, in an Armoured Personnel Carrier and began searching for the bomb car, assisted by some Ulsterbus employees. While this was ongoing, it exploded. Two British soldiers, Royal Corps of Transport driver Stephen Cooper (19) and Welsh Guards Sergeant Philip Price (27), were killed outright. Four Ulsterbus workers, all Protestants, were killed: Robert 'Jackie' Gibson (45), Thomas Killops (39), William Irvine (18) and William Crothers (15). Jackie Gibson was a bus driver and had joined the part time RUC Reserve just a few weeks earlier He had finished his bus route, the 2.20pm from Ballygowan, minutes before the blast. Irvine was a member of the Ulster Defence Association (UDA), a loyalist paramilitary group. Some of the victims' bodies were torn to pieces by the blast, which led authorities to give an initial estimate of 11 deaths. The substation was badly damaged but there were no injuries. but those in the area had not received the warning and the area had not been evacuated. Two women and a boy died in this blast. Margaret O'Hare (37), a Catholic mother of seven children, died in her car. Her 11 year old daughter was with her in the car and was badly injured. Catholic Brigid Murray (65) and Protestant teenager Stephen Parker (14) were also killed. Many others were seriously injured. Parker had spotted the bomb shortly before it exploded and was attempting to warn people when he was killed. His father, the Reverend Joseph Parker, was only able to identify his son's body at the mortuary by the box of trick matches in his pocket, and the shirt and Scout belt he had been wearing. Some sources give the time of this bombing as 3:20 pm. Another IRA bomb de railed ten wagons of a goods train near Portadown. There were three other large car bombs that exploded in Derry city, however unlike in Belfast the Derry bombings did not cause a single injury.
Ескертулер
ИРА-ның Белфаст бригадасы жарылыстарға жауапкершілікті өз мойнына алды және бомбалар жарылғанға дейін қауіпсіздік күштеріне ескертулер бергенін мәлімдеді. Олар Қоғамдық қорғау агенттігі, "Самариялықтар" және баспасөзді "әр жарылыстан кем дегенде 30 минуттан бір сағат бұрын бомбалардың орналасқан жерлері туралы хабардар еткенін" айтты. Мак Стиофайн "әр нысананы тазалау үшін бір адамға, дауыс күшейткішпен, аз ғана уақыт жеткілікті" деді және екі адамның қаза болған бомбаларға қатысты ескертулердің британдықтар тарапынан "стратегиялық саяси себептермен" қасақана назарсыз қалғанын мәлімдеді. RUC және британдық армия бомбалар жарылғанға дейін тек шағын ғана аумақтарды тиімді түрде тазартты. Бұдан әрі, Белфаст қаласының таяз аумағында бомбалық қауіп туралы көптеген хабарламалар болғандықтан, бір бомбадан эвакуацияланған адамдар қателікпен басқа бомбалардың жанына көшірілді.
The IRA's Belfast Brigade claimed responsibility for the bombings and said that it had given warnings to the security forces before the bombs exploded. It said that the Public Protection Agency, the Samaritans and the press "were informed of bomb positions at least 30 minutes to one hour before each explosion". Mac Stíofáin said that "It required only one man with a loud hailer to clear each target area in no time" and alleged that the warnings for the two bombs that claimed lives were deliberately ignored by the British for "strategic policy reasons". The RUC and British Army only effectively cleared a small number of areas before the bombs went off. Furthermore, because of the large number of bomb threats in the confined area of Belfast city centre, people evacuated from the site of one bomb were mistakenly moved into the vicinity of other bombs.