Кіріспе
Француз суретшісі Тьерри Ноар (1958 жылы туған) – Берлинде тұратын француз суретшісі және қабырға суретшісі. Ол 1980-ші жылдары Берлин қабырғасын суреттеген алғашқы суретші деп есептеледі. Ол Берлин қабырғасының кең аумақтарында жарқын түсті суреттер салған. Осы түпнұсқа суреттердің бір бөлігі әлі де қабырғаның сақталған бөліктерінде, өнер коллекцияларында және Ист-Сайд галереясында көрініп тұр. Ноардың туындылары мен стилі қазірде танымал, және ол көше өнері қозғалысының алғашқы бастаушыларының бірі ретінде қарастырылады. Ол Лондон, Лос-Анджелес және Сидней секілді қалаларда әлемнің түкпір-түкпірінде қабырға суреттерін салуын жалғастыруда.
Thierry Noir (born 1958) is a French artist and muralist based in Berlin. He is considered the first artist to paint the Berlin Wall in the 1980s. He created brightly colored paintings across large spans of the Berlin Wall and some of these original paintings can still be seen on surviving segments of the Wall in art collections and on the East Side Gallery. Noir's work and style are now considered iconic, and Noir is also regarded as one of the forerunners of the street art movement as a whole. He continues to create murals worldwide in cities including London, Los Angeles, and Sydney.
Ерте өмір
Тьерри Ноар 1958 жылы Францияның Лион қаласында дүниеге келген. 1982 жылдың қаңтар айында 23 жасында ол бір жолғы пойыз билеті сатып алып, екі кішкентай чемоданмен Батыс Берлинге көшіп келді. Ол сол кезде Батыс Берлинде тұрған Дэвид Боуи, Нина Хаген және Игги Поп музыканттарынан шабыттанды. Алғашқыда ол Марианненплацтағы (Георг фон Раух үйі) қираған ғимаратта тұрды, ол Берлин қабырғасына қарап тұрды. Олар жақын маңдағы құрылыс алаңдарынан табылған бояуды пайдаланды. Ноар Генцтруппен (Германия Демократиялық Республикасының шекара күзетшілері) ұсталмау үшін бояуды жылдам және жасырын түрде салуға мәжбүр болды. Осы шектеулерге байланысты Ноар өзінің ерекше стилін ("Жылдам Форма Манифесті" деп атаған) қалыптастырды, онда фигураларын бір үздіксіз сызықпен және азау түстермен бейнеледі. Бастапқы қиындықтарға қарамастан, Ноардың туындылары Берлин тұрғындарының және Ричард Хамблтон мен Кит Харинг сияқты көптеген халықаралық суретшілердің құрметіне ие болды. Галерея – Фридрихсхайн-Кройцбергтегі сақталған Берлин қабырғасының 1316 метрлік бөлігі, ол Шпрей өзенінің арғы жағында, ГДР-дің бақылауындағы Шығыс Берлинде орналасқандықтан бұзылмады. 1990 жылдан бері Ноардың Ист-Сайд галереясындағы қабырғалық суреттері Берлиннің ажырамас бөлігі саналады. 1990 жылдары Ноар суретші ретінде жұмысын жалғастырды. Ол ирландиялық U2 рок-тобымен де жұмыс істеді, олар оған алты Trabant автокөлігін безендіруді тапсырды. Ноардың Trabantтары гастрольдік жарықтандыру құрылғыларына енгізілді, ал олардың суреттері U2 синглдарының обложкаларында пайдаланылды, соның ішінде "The Fly" және "Mysterious Ways". 2013 жылы Ноар Лондонға барып, британдық суретші СТИК-пен бірлесіп Шордичтегі Village Underground-та үлкен қабырғалық сурет жасады және Сомерсет Хауста көше өнерінің тарихы туралы лекция оқыды. Лондонда болған кезде Ноар Шордич пен Далстон қабырғаларына өзінің ерекше стилінде көптеген жаңа қабырғалық суреттер салды. Ноар Дулуич сурет галереясымен бірлесіп Джованни Баттиста Тиеполоның барокко шедеврі "Жозефтың перғауынның сақинасын алуы" (1755) туындысын жаңаша түсіндірді, ол қазір Дулуич паркіндегі галереяның тұрақты коллекциясының бөлігі болып табылады. 2014 жылы Берлин қабырғасының құлауына 25 жыл толуына орай Ноар Лондонда ретроспективті көрме ұйымдастырды. Көрмеде түпнұсқа туындылар, фильмдер, фотосуреттер және сұхбаттар қойылды. Бұл көрмені Ұлыбританиядағы Германия елшілігі де қолдады, сондай-ақ Лондонның Белгрейв алаңында 25 жылдық мерекеге арналған қабырғалық сурет салуға тапсырыс берді. Ноар сонымен қатар 34 Белгрейв алаңындағы бұрынғы Шығыс Германия елшілігі ғимаратының ішкі бөлігін безендірді. Кейін 2014 жылы Ноардың ретроспективасы Лос-Анджелеске сапар шекті, онда ол Берлин мен Лос-Анджелес арасындағы бауырлас қалалар қарым-қатынасын құрметтеу үшін Оңтүстік Спринг-стритте 100 метрлік қабырғалық сурет салды. Ноар сонымен қатар АҚШ-тағы Германия консулдығына сурет сыйлады. 2017 жылы Ноар Лондон, Лос-Анджелес және Сиднейде сол кездегі ең ірі үш қоғамдық жұмысын жасады. Лондонда Ноар Актондоғы 37 метрлік биік үйдің қабырғасын суреттеді, ол Ұлыбританиядағы ең биік қабырғалық сурет саналды. Лос-Анджелесте ол Солтүстік Голливудта 15000 шаршы футтық қабырғалық сурет аяқтады. Сиднейде ол Сурри-Хиллстегі бұрынғы джем фабрикасын безендірді. Берлин қабырғасының құлауына 30 жыл толуына орай Ноар (СТИК-пен бірге) Лондонның Императорлық соғыс мұражайынан қабырғаның түпнұсқа бөліктеріне жаңа өнер туындыларын салуды тапсырды. "WALL" деп аталған екі бөлік 2019 жылдың қараша айында Императорлық соғыс мұражайының сыртында қойылды. Сондай-ақ 2019 жылы Ноар Лондондағы Протеин студиясында "Тьерри Ноар өнер академиясы" атты қайырымдылық көрме ұйымдастырды. Көрмеден түскен барлық қаражат Хакнидегі балаларға көмектесетін The Kids Network қайырымдылық ұйымына берілді.
Жинақтар
Ноардың суреттелген Берлин қабырғасының бөліктері бүкіл әлемдегі жеке және қоғамдық жинақтарда тұрақты түрде қойылған. Оның туындыларын Берлиндегі әлі де тұрған East Side галереясында көруге болады. Алты бөлік Берлиннің Лейпциг алаңында орналасқан. Лос-Анджелесте 5900 Уилшир бульвары бойынша орналасқан бөліктер үлкен көрме бөлігі болып табылады. Ноардың суреттелген қабырға бөліктері бар басқа қалаларға Жапонияның Йокогамасы, Оңтүстік Кореяның Уйчжонбуы, Мексика қаласы және Испанияның Ибица аралы жатады. 2013 жылы Флорида штатының Майами қаласында өткен Art Basel жәрмеңкесінде Ноар Берлин қабырғасының төрт түпнұсқа бөлігін қайта бояды, қазір олар Айронсайд ауданының қоғамдық өнер жинағында сақталуда. 2019 жылы Хайди Клумның күйеуі Том Каулиц оған Ноар Лос-Анджелестегі үйінің алдында көрсету үшін жаңадан сурет салған Берлин қабырғасының бір бөлігін сыйлады. Кейін 2019 жылы Ноар Берлин қабырғасының құлауының 30 жылдығы мен Пловдивтің 2019 жылы Еуропаның мәдениет астанасы мәртебесін атап өту үшін Болгарияның Пловдив қаласына жаңадан боялған қабырға бөлігін сыйлады.
Фильмдер және басқа да жұмыстар
Ноардың қабырға суреттері 1987 жылы Вим Вендерс түсірген «Құдайдың қанаттары» фильмінде қысқаша көрінеді. Ноир Вендерспен бірнеше рет жергілікті мейрамханада кездесті, онда ол өнер туындыларының бір бөлігін сататын. Аптасына бірнеше рет әңгімелескеннен кейін Вендерс Ноирды Берлин қабырғасында жұмыс істеп тұрғанда баспалдағымен тұрған көрініске қоюға шешті. Сол баспалдақ қазір Лос-Анджелестегі Венде мұражайының тұрақты коллекциясында сақталуда. 2000 жылы Ноир «Құлаудан кейін» (Nach dem Fall) атты неміс деректі фильмінде түсті, онда ол өнері мен Берлин қабырғасының құлаудан кейін он жыл өткен соң Берлин үшін маңыздылығы туралы әңгімеледі. Ноир 2014 жылдан бері Берлиннің Жарық фестиваліне қатысып келеді. Фестиваль аясында Ноирдың туындылары Бранденбург қақпасы, Берлин соборы және Потсдам алаңындағы P5 мұнарасы сияқты Берлиннің танымал орындарына цифрлық түрде проекцияланады. 2015 жылы Ноир Hennessy сусын компаниясымен бірлесіп, арнайы этикеттер жасады, сатудан түскен қаражат үйсіз жастарға көмектесетін Centrepoint қайырымдылық қорына аударылды. 2016 жылы Ноир Rega аудио жабдықтарын өндіруші компаниясымен жеті қолмен боялған Rega RP1 граммофон сериясын жасады. Граммофондар Amnesty International ұйымына қаражат жинау үшін аукционға сатылды.
Мұра
Ноардың Берлин қабырғасындағы суреттері, оның ерекше жарқын түсті, мультфильмге ұқсас суреттері, қазір танымал және қабырғаға қарсы күрестің символы саналады, себебі олар басқа суретшілерді осы күреске тартты. Ноар – көше өнерінің жалпы қозғалысының алға басушыларының бірі деп есептеледі. Олардың сырттай "жай" көрінетін стиліне қарамастан, бұл суреттер өнері арқылы жасалған қарсылықтың "бостандық дауысы" болды, себебі шекара көбінесе өлімге алып келді. Сонымен қатар, Германияның қайта бірігуінен және Суық соғыстың аяқталуынан кейін олар жаңадан қол жеткізген бостандықтың символына айналды.