Кіріспе

Химиялық реакция

Хияма байланысы – органосилан мен органикалық галидтердің арасындағы палладий катализдеумен жүзеге асатын, органикалық химияда көміртек-көміртек байланыстарын (СС байланыстары) түзетуге қолданылатын қиылысқан байланысу реакциясы. Бұл реакция 1988 жылы Тамедзиро Хияма және Ясуо Хатанака тарапынан химиялық және аймақтық таңдаулылықпен синтетикалық жолмен көміртек-көміртек байланыстарын құру әдісі ретінде ашылған. Хияма байланысы әртүрлі табиғи заттарды синтездеуге қолданылған. R: арил, алкенил немесе алкинил; R': арил, алкенил, алкинил немесе алкил; R'': Cl, F немесе алкил; X: Cl, Br, I немесе OTf.

Реакция тарихы

Хияма біріктірілімі басқа органометалл реактивтерімен байланысты мәселелерді шешу үшін әзірленді. Хияма органосилицийдің бастапқы реактивтілігін алғаш рет сипаттаған жоқ, өйткені Кумада төменде көрсетілген органофторсиликаттарды қолдана отырып, біріктіру реакциясын сипаттады. Кейін Хияма органосиландардың фтор көзімен белсендірілгенде реактивті болатынын анықтады. Бұл реактивтілік палладий тұзымен біріктірілгенде, органикалық галоид сияқты электрофильді көміртекпен көміртекті байланыс құрайды. Жалпы қолданылатын органометалл реактивтерімен, мысалы органомагний (Гринард реактивтері) және органомырыш реактивтерімен салыстырғанда, олар өте реактивті және екі біріктіру серігіндегі функционалдық топтарды жоюға жеткілікті химиялық селективтілікке ие, органосилиций қосылыстары инертті. Мырыш, қалайы және бор сияқты металдарды қолданатын басқа органометалл реактивтері реактивтілік мәселесін азайтады, бірақ әр реактивке тән басқа да проблемалар бар. Органомырыш реактивтері ылғалға сезімтал, органоқалайы қосылыстары улы, ал органобор реактивтері қол жетімді емес, қымбат және көбінесе тұрақсыз. Органосиландар – фтор немесе негізден белсендірілгенде (органоқалайы немесе органобор қосылыстары сияқты) органогалоидтармен химиялық және региоселективті түрде С-С байланыстарын түзетін, оңай қол жетімді қосылыстар. Алғаш рет сипатталған реакция палладий катализаторының қатысуымен оңай дайындалған (және белсендірілген) органосилиций нуклеофилдері мен органогалоидтарды (электрофильдерді) біріктіру үшін қолданылды. Бұл негізгі аралық затты құрудың жалпы схемасы төменде көрсетілген. Бұл қадам реакциядағы каталитикалық циклмен бір мезгілде немесе сол жерде жүзеге асырылады. Хияма біріктірілімінің механизмі каталитикалық циклды қамтиды, оның ішінде А) органикалық галоидтың палладийге қосылуы және металдың палладий(0) күйінен палладий(II) күйіне тотығуы; Б) С-Si байланысының үзілуі және екінші көміртек фрагментінің палладий орталығына байланысуы; және соңында С) редуктивті жою қадамы, онда С-С байланысы қалыптасады және палладий циклді қайта бастау үшін нөлдік валентті күйіне оралады. Каталитикалық цикл төменде көрсетілген.

Қолданылу аясы

Хияма байланысын Csp2–Csp2 (мысалы, арил–арил) және Csp2–Csp3 (мысалы, арил–алкил) байланыстарын түзету үшін қолдануға болады. Арил галоидтары, винил галоидтары, аллиль галоидтары және органо-йодидтер қосылыстары арқылы жақсы синтетикалық шығымдар алынады, ең жақсы шығымдар органо-йодидтермен қосылғанда байқалады. Бұл реакцияның қолданылу аймағын Scott E. Denmark орта өлшемді циклдарды жабу арқылы кеңейтті. [[Файл:Hiyama Ring Closing.svg|thumb|left|750px|Хияма байланысы цикл жабу реакциясы ретінде. Бұл реагенттерді қолданғанда 10 көміртек атомынан тұратын циклды құратын қосалқы реакция басым болатынын ескеріңіз. GC Fu және авторлар баяндағандай, никель катализаторы органотрифлюоросиланның жаңа реакциялық қабілеттерін ашуға мүмкіндік береді. Екіншілік алкил галоидтары осы реакция арқылы арил силанмен жақсы шығыммен қосылады. 750px|thumb|left|GC Fu және авторлар ашқан никель катализді Хияма байланысы.

Шектеулер

Хияма қосындысы органокремний реагентін белсендіру үшін фторидтің қажеттілігімен шектеледі. Фторидті қосу органикалық синтезде жиі қолданылатын кремнийді қорғаушы топтарды (мысалы, силил эфирлерін) ыдыратады. Фтор ионы сондай-ақ негіздік қасиетке ие, сондықтан негіздік сезімтал қорғаныс топтары, қышқыл протонды топтар және функционалдық топтар осы активатордың қосылуынан әсер етуі мүмкін. Осы реакцияға қатысты белсенді зерттеулердің көп бөлігі осы мәселенің шешілуіне бағытталған. Бұл қиындықты еңсеру үшін көптеген ғалымдар белсендіру үшін басқа негізгі қоспаларды пайдалануға немесе басқа органосилан реагентін қолдануға көшті, нәтижесінде түпнұсқа Хияма қосындысының көптеген түрлері пайда болды.