Кіріспе

Элиминациялық реакция - молекуладан екі топтың бір немесе екі қадамдық механизм арқылы алынып тасталуымен жүзеге асырылатын органикалық реакцияның бір түрі. Бір қадамдық механизм E2 реакциясы деп, ал екі қадамдық механизм E1 реакциясы деп аталады. Сандар реакция механизміндегі қадамдар санын емес, реакцияның кинетикасын көрсетеді: E2 – бимолекулалық (екінші реттік), ал E1 – мономолекулалық (бірінші реттік). Егер молекула анионды тұрақтандыра алса, бірақ жаман жабылатын топқа ие болса, үшінші типтегі E1CB реакциясы мүмкін. Соңында, ксантат және ацетат эфирлерінің пиролизі "ішкі" элиминация механизмі – Ei механизмі арқылы өтеді.

β-элиминациядан басқа ластану реакциялары

β Элиминация, электрлік және нуклеофугтың жоғалып, жақын орналасқан көміртек атомдарынан өтетін процесс, ең көп кездесетін элиминация түрі болып табылады. C=C немесе C=X байланысын құрайтын тұрақты өнімнің пайда болу мүмкіндігі, сондай-ақ орбиталық бағытталғандық ескерулері β-элиминацияны басқа элиминация процестерінен басым етіп көрсетеді. Дегенмен, басқа түрлері де белгілі, әдетте β-элиминациясы жүргізіле алмайтын жүйелерде кездеседі. Элиминация реакциясының ең көп таралған екінші түрі – α-элиминация. Көміртек орталығы үшін α-элиминация нәтижесінде карбен пайда болады, оған көміртек монооксиді немесе изоцианидтер сияқты «тұрақты карбендер» жатады. Мысалы, хлороформнан (CHCl3) күшті негіздің қатысуымен HCl элементтерін α-элиминация арқылы шығару – реакциялық аралық зат ретінде дихлорокарбенді :CCl2 алудың классикалық тәсілі. Ал, құмырсқа қышқылы қышқылдық ортада α-элиминацияға ұшырап, су мен көміртек диоксидінен тұрақты өнімдер береді. α-элиминация металл орталығында да жүруі мүмкін, мұндағы ең көп кездесетін нәтиже – металлдың тотығу күйі мен координациялық санын 2 бірлікке төмендету, бұл процесс редуктивті элиминация деп аталады. (Қызығы, органометалл терминологиясында α-элиминация және α-абстракция терминдері металл карбен кешенінің пайда болуына әкелетін процестерді білдіреді. Бұл реакцияларда металлға жақын орналасқан көміртек α-элиминацияға ұшырайды.) Белгілі бір ерекше жағдайларда, γ және одан жоғары элиминациялар үш мүшелі немесе одан ірі сақиналар құру үшін органикалық және органометалл процестерінде де мүмкін. Мысалы, кейбір Pt(II) кешендері γ және δ-элиминацияға ұшырап, металлоциклдерге айналады. Соңғы кезде, тартылған бициклдік жүйелерді алу үшін силилциклобутил тозилатының γ-силилді элиминациясы қолданылды.

Тарих

Кристофер Келк Ингольд 1920 жылдары жою реакцияларына қатысты көптеген ұғымдар мен терминологияны ұсынған.